De Open Monumentendag podcast

werd De Vereeniging in opdracht van de Nederlandse Protestantenbond ontworpen door architect Abraham Salm. In eerste instantie diende het voor diensten van genootschappen die zelf niet over een kerk beschikten. Het was eigenlijk een soort kerkenverzamelgebouw.

Maar het ledenaantal van de genootschappen groeide zo hard, dat ze eigen kerken gingen neerzetten. Langzaam namen de Vrijmetselaren het gebouw over.

Anno 2024 huisvest het drie Vrijmetselaarsloges. We praten met vrijmetselaren Nico Franken, tevens beheerder van het gebouw, en Henk Mreien, die het boekje Vrijmetselaren in Het Gooi scheef.

We hebben het over de geschiedenis van het pand, de verschillende functies die het gehad heeft en de bijzondere bouwstijl. Maar we willen nu toch ook wel eens eindelijk ingewijd worden in de Vrijmetselarij zelf. Wat bespreken ze zoal in het inwendige van De Vereeniging en wat betekenen vrijmetselaren voor de maatschappij?

Ook Peter van der Ploeg, lid van de Historische Kring Laren, komt aan het woord. Hij doet onderzoek naar en publiceert over de Oriëntalistische Larense schilder en Vrijmetselaar August Le Gras, (1864-1915. Le Gras, is zijn stellige mening, in een zwaar onderschatte schilder die veel meer bekendheid verdient.

Aan het eind van de podcast hoor je een heel klein stukje muziek van het trio Harmen Fraanje, dat hier op 13 september 2024 in de avond optreedt.

We stappen een andere wereld binnen. Weg van Jan Patat en Turkish Street Food. Gids Norman Vervat en plaatsvervangend Stationsmanager Mauro Net leiden ons terug naar 1893.

Dit is het Koninklijk Paviljoen, de wachtkamers waar de Koninklijke familie op de Koninklijke Trein wachtte of gasten ontving die per spoor in Den Haag aankwamen.

Het ziet er hier nog precies zo uit als bij de opening, waarbij Koningin-Regentes Emma en de 13-jarige Prinses Wilhelmina aanwezig waren. Emma noemde het paviljoen bij die gelegenheid “een sieraad voor de stad.”

We bewonderen de Vorstenspiegels, mogen even plaatsnemen op de Louis XVI-stoelen en voeren de Balkonscène op.

We trekken een Koninklijk toilet door en voelen, tot in het diepst van onze vezels hoe prinsheerlijk het is om in stijl te wachten.

Met dank aan Artifex, de organisatie die mensen in beweging brengt. Dat doet ze bijvoorbeeld met de Culturele Agenda, die vraag en aanbod in het culturele landschap verbindt. Kijk op www.cultureleagenda.nl

Alle informatie over de te bezoeken monumenten tijdens de Open Monumentendagen op 14 en 15 september vind je op www.openmonumentendag.nl

We bezoeken de zogenaamde Kathedraal, het hoofdzendgebouw van Radio Kootwijk, midden op de Veluwe, dat als een sfinx oprijst uit een enorme zandverstuiving. Het staat op een terrein van 450 hectare. Hier werden van 1923 tot eind 1998 de telegraaf- en later telefoonverbindingen met de Rijksdelen overzee en de rest van de wereld gelegd, eerst op de lange maar al heel snel op de korte golf.

We praten met gids Thijmen Laan en René de Graaf van Staatsbosbeheer over de bijzondere architectuur van het gebouw, de ontwikkelingen in de radiotechniek en het dorp Radio Kootwijk, waar werknemers van het radiostation met hun gezinnen woonden.

In de zendzaal, op de eerste verdieping, waar het vroeger een ongelofelijk lawaai was, heerst nu rust. De akoestiek is er prachtig, die is speciaal voor de opnames van een film aangepast. Het is een ideale locatie voor concerten, die vinden er dan ook af en toe plaats.

De zendkathedraal is tijdens de Open Monumentendagen op 14 en 15 september te bezichtigen.

Aan het eind van de podcast beklimmen we ede toren en we sluiten af met de klassieker Hallo Bandoeng van Willy Derby, die alles te maken heeft met deze geweldige plek.

Alle info over de te bezoeken monumenten vind je op www.openmonumentendag.nl

In het Gelderse Rekken staat een katholieke kerk, de Kerk op het Kip, gewijd aan de Martelaren van Gorcum. Hij is niet meer in gebruik voor diensten. Wat moet ermee gebeuren? Woningbouw, gepleegd door een anonieme projectontwikkelaar? Geen sprake van. De Rekkenaren houden de kerk, de kroeg die ernaast staat en het bijbehorende winkeltje liever in eigen hand. Ze gaan er een ontmoetingscentrum voor het dorp en een gastvrij oord voor pelgrims van maken, gecombineerd met een klein aantal woningen. Het project moet zichzelf kunnen bedruipen en de kroeg, die moet weer open.

We spreken met Ben Hasselo, Toon Tankink, Jos Scholten van der Mast en met Ria Kerkemeijer, weduwe van de kroegbaas, die momenteel in haar eigen café woont tot haar nieuwe huis klaar is.

Harry Kers van het Restauratiefonds is er ook. Dit project, vindt hij, is een schoolvoorbeeld van hoe je een nieuwe functie kunt geven aan een monument. Het Restauratiefonds ondersteunt het dan ook van ganser harte.

Informatie over alle op 14 en 15 september te bezoeken monumenten vind je op www.openmonumentendag.nl

Op 10 september 2023, tijdens het Open Monumentenweekend, bezoeken we Hotel De Wereld. Dit iconische hotel, waarin op 5 mei 1945 de capitulatie van de Duitsers werd bekrachtigd, zit vol immaterieel erfgoed.

Jelle de Gruyter, rondleider en voorzitter van Stichting Hotel De Wereld, neemt ons mee.

We bezoeken de capitulatiezaal, die nog precies zo is ingericht als in 1945. Dan spreken we over de zeventien kamers van het hotel die allemaal anders zijn ingericht. Elke kamer heeft een belangrijke vrijheidsstrijder als onderwerp. Dat gaat van Malala tot Chief Seattle en van Nelson Mandela tot Astrid Lindgren.

We nemen een kijkje in de Martin Luther Kingkamer. "I have dream", schalt daar uit een speaker in de badkamer. Wat zou die kamer kosten, met diner en ontbijt?

We eindigen met een biertje en bitterballen op het terras, waar Jelle ons plannen uit de doeken doet voor Het Wageningse Vrijheidskwartier.

We bevinden ons op het plein achter de Grote kerk waar op 8 september 2023 het Open Monumentenweekend wordt geopend. We zijn in gezelfschap van Coby Zandbergen, directeur van het Academiehuis, de plaats voor zwollenaren die verbindt, verrijkt en verwondert. Het is gevestigd in de majestueuze, driebeukige hallenkerk, met beschermengel Michael op het voorportaal, op een meter of 30 hoog. Ik zal hem aanraken, deze podcast.

Binnen vertelt rondleider Arjan Hilbers over de toren, die hoger was dan de Dom in Utrecht, het vierklaviers Schnitgerorgel, de vordering door de Protestanten en over de dominee die zo lang preekte dat hij 12 stuivers boete kreeg. Vlakbij Michael komen we Canadese toeristen tegen. Voor info over alle monumenten die je kunt bezoeken op 9 en 10 september 2023 kijk je op www.openmonumentendag.nl 

We worden rondgeleid door het grootste nog in werking zijnde stoomgemaal ter wereld. Het werd op 7 oktober 1920 geopend door Koningin Wilhelmina. Er is nog een restje rode loper van die dag bewaard waarover wij mogen schrijden.

Het gemaal staat vandaag niet onder stoom, het is een rustige dag, het waterpeil is normaal.

Maar je kunt het een paar keer per jaar in werking meemaken, daar hoor je ook alles over. Het is een wonder van techniek, een gigantisch stalen beest in een gebouw dat in 1998 de status Unesco Werelderfgoed verkreeg.

Je hoort in deze podcast vrijwilliger/rondleider en vorrmalig medewerker van Wetterskip Fryslán Oane Buwalda en Hoofd Communicatie & Marketing van het Woudagemaal Sonja Van der Goot.

alle info over openingstijden en de Stoomdagen vind je op www.woudagemaal.nl

Met Marieke Knuijt, van Geldersch Landschap en Kasteelen, bezoeken we Biljoen. Dat is zeer bijzonder, het is normaal gesproken gesloten voor publiek. De bewoners maken graag een uitzondering voor ons en voor alle bezoekers van de Open Monumentendagen. Dus komt allen, zo'n kans krijg je niet vaak. Zie oa de prachtige wandtapijten en de stuczaal, volgens kenners de mooiste zaal die Gelderland rijk is.

We gaan met huismeester Cor het dak op, die ons een bijzondere functie van zijn iPhone demonstreert.

Aan het eind van de podcast horen we alles over het Schuttersfeest en de andere activiteiten die op 10 september op Landgoed Biljoen zullen plaatsvinden.

We zijn vandaag op Herengracht 380-382 in Amsterdam. Hier staat het "pronkkasteel" dat tussen 1888 en 1890 werd gebouwd voor de nouveau-riche tabakshandelaar Jacob Nienhuys. Het werd ontworpen door architect Abraham Salm die zich liet inspireren door Amerikaanse huizen van superrijke families, zoals de Vanderbilts.

Sinds 1997 is het NIOD, Nederlands Instituut voor Oorlogs- Holocaust- en Genocidestudies in het pand gehuisvest.

architect Rogier Groeneveld kent alle hoeken en gaten van het imposante gebouw. Het was meer dan een woonhuis, het was een ontvangstmachine. Je kon met je koets het huis binnenrijden, zodat je in geval van regen droog de vestibule bereikte. Daar kon je, terwijl je wachtte tot je belet kreeg, een wijle verpozen in de Cosy Corner.

En dat alles in het schijnsel van elektrisch licht, dat al in 1890 werd geïnstalleerd. Het huis zat sowieso vol met de modernste techniek. Koud was het er niet, dankzij de stoomverwarming. En wanneer kregen de Nienhuysjes eigenlijk telefoon? Ook daar weet Groeneveld alles van.

Historicus René van Heijningen, zelf werkzaam bij het NIOD, werkt dag aan dag in een Rijksmonument. Went dat ooit? En wat zijn zijn favoriete ruimtes?

Dit pronkkasteel is een verbazend staaltje van wat mensen eind Negentiende Eeuw zoal kon den aanschaffen als ze steenrijk waren.