Hans Boutellier, gasthoogleraar polarisatie & veerkracht aan de Vrije Universiteit, raakte de afgelopen jaren verbaasd over de ‘onwaarschijnlijke vijandigheid die in onze samenleving is geslopen’. Hij schreef uit die verbazing het boek De neotribale revolte, over vijandschap en solidariteit in een nieuw tijdperk. Boutellier: ‘Hoe kan het dat mensen zo vijandig zijn, terwijl ze denken het goede te doen?’ Het ‘akelige verzet tegen vreemdelingen’ bij azc’s zijn daar een duidelijk voorbeeld van. Een voorbeeld van de opkomst van tribale sentimenten die hij sinds 2010 waarneemt. 

Er zit ook een mooie kant in het tribale, die van gemeenschapskracht, burgerinitiatieven, ziet Boutellier. Een ontwikkeling voorbij het hyperindividualisme. Maar het accent ligt in deze tijd niet zo sterk op het sociale.

Op het stadhuis in Rotterdam herkent de gemeentelijke concernstrateeg Nanne Boonstra de tribale sentimenten in zijn stad. Burgemeester Carola Schouten zou met haar verbindende taal daar een antwoord op kunnen zijn. Voor Boutellier is de cruciale vraag: Heb je het goede met me voor? ‘Net even iets anders dan: “beschouw je me als medemens”’. 

Presentatie: Tara Lewis (journalist) en Marcel Ham (hoofdredacteur van Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken)

Niels Spierings, hoogleraar sociologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, ziet de inclusie ‘in de breedte’ onder druk staan. ‘Er is iets groters aan de hand dan iemand die gediscrimineerd wordt op de arbeidsmarkt of een regenboogbankje dat wordt vernield.’ Lhbtiqa+-personen treft dat hard.
Spierings: ‘De achteruitgang in tolerantie ongekend. Richting non-binairiteit, transgenders en ook homostellen.’ Dat heeft alles te maken met de politisering van deze thema’s door populistische bewegingen. In Nederland de PVV, Forum voor Democratie, de BBB later, en zelfs de VVD ging er in mee. Het frame: ‘Er wordt jullie normale mensen iets afgenomen.’ En: ‘Iedereen moet zich aanpassen aan een kleine groep.’

Presentatie: Tara Lewis (journalist) en Marcel Ham (hoofdredacteur van Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken)

'Kwetsbaarheid is de reden dat we relaties aangaan, het is waarom we elkaar bescherming bieden.’ Hoofddocent aan de Universiteit Utrecht Marguerite van den Berg ziet in kwetsbaarheid ‘een kracht voor een politiek van verandering’. Het is dan ook geen gebrek of een tekortkoming maar een zee aan mogelijkheden, zo beschrijft ze in haar boek Kwetsbaar. ‘Voor bijna iedereen zou het bevrijdend zijn als we uit zouden gaan van een behoefte aan zorg, van onze hulpbehoevendheid.

Presentatie: Tara Lewis (journalist) en Marcel Ham (hoofdredacteur van Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken)

Anders dan Quita Muis in de vorige aflevering is Stijn Sieckelinck wel bezorgd over hoe het met jongeren gaat. Sieckelinck is lector jongerenwerk op de Hogeschool van Amsterdam en ziet een informatie-technologische revolutie waarin jongeren zich maar moeizaam staande houden. Het zoeken naar mannelijkheid in de manosphere is daar een uiting van, maar zeker niet de enige.
De beroepsgroep die jongeren het meest adequaat kan ondersteunen zijn jongerenwerkers. Een werksoort waar we veel te weinig waardering voor hebben. Jongerenwerker Steven Schaap uit Barendrecht: ‘Vooral als de pleuris uitbreekt worden wij heel erg belangrijk gevonden.’

Presentatie: Tara Lewis (journalist) en Marcel Ham (hoofdredacteur van Tijdschrift
voor Sociale Vraagstukken)

Quita Muis, universitair docent in Tilburg, ontdekte dat jongeren conservatiever worden. Ze lopen minder warm voor abortus en geloven vaker dat problemen door een sterke leider opgelost kunnen worden.
En de manosphere en tradwives, wat zeggen die over onze jeugd?

Deze aflevering van de Sociologie Show werd live opgenomen tijdens de Nacht van de Sociologie op 21 november in Arminius, Rotterdam.

Presentatie: Tara Lewis (journalist) en Marcel Ham (hoofdredacteur van Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken)

In weerwil van de vorige aflevering stelt Jeroen van der Waal, hoogleraar sociologie van de stratificatie aan de Erasmus universiteit Rotterdam, dat er wel degelijk een kloof is tussen praktisch en theoretisch geschoolden. ‘Ze komen en werken op andere plekken. Ze gaan geen relaties met elkaar aan en kijken anders tegen de wereld aan.’ Dat praktisch geschoolden relatief vaker PVV stemmen is ook helemaal niet verwonderlijk. Moeten andere partijen zich daar maar bij neerleggen?

Presentatie: Tara Lewis (journalist) en Marcel Ham (hoofdredacteur van Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken)

Sociologieprofessor Jan Willem Duyvendak schreef een boek over ‘spookkloven’, maatschappelijke kloven die we wel ervaren maar die er feitelijk helemaal niet (zo sterk) zijn. Inkomensverschillen en armoede? Die zijn de afgelopen jaren vooral verminderd. De kloof van stad-platteland? Is er niet. Tussen mensen zonder en met migratieachtergrond? We gaan vooral steeds meer op elkaar lijken. Zelfs de ‘kloof der kloven’, die tussen hoger en lager opgeleiden is helemaal niet toegenomen zoals wordt beweerd.

Er is eigenlijk maar één echt grote kloof: op het gebied van vermogen, en daar hebben we nu juist geen oog voor.

Presentatie: Tara Lewis (journalist) en Marcel Ham (hoofdredacteur van Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken)

Hoogleraar actief burgerschap Monique Kremer schreef een ‘Brandbrief aan onze verzorgingsstaat’. In dit persoonlijke essay beschrijft zij – Kremer houdt van de verzorgingsstaat – wat er de laatste decennia mis is gegaan met dit mooie solidaire project. De mensen die hem het meeste nodig hebben vertrouwen hem nu het minste. Kunnen we weer van de verzorgingsstaat gaan houden? En kunnen de publieke professionals, als het gezicht van de verzorgingsstaat, wel het goede doen?

Marianne van de Anker van de Rotterdamse ombudsman herkent het probleem en spreekt van ‘systeemgeweld’ en ‘een lokettenjungle’. Sommige professionals en overheden moeten ‘billenkoek’ krijgen.

De remedie is nog niet zo simpel. Maar duidelijk is dat de verzorgingsstaat veel beter zijn best moet doen. En bijvoorbeeld niet mensen op hun uitkering moet korten als ze gaan samenwonen.

Presentatie: Tara Lewis (journalist) en Marcel Ham (hoofdredacteur van Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken)

Complotdenkers moet je ‘debunken’ met feiten, en wetenschappers hebben daar een belangrijke taak in. Dat is een veelgehoorde opvatting. Maar socioloog Jaron Harambam is niet van die school. Hij onderzoekt al jaren complotdenkers en wil liever begrijpen wat ze beweegt en drijft. Staatssecretaris Vincent Karremans (Jeugd, Preventie en Sport), ook in deze uitzending, ziet ondertussen zijn vaccinatiecampagnes ondermijnd worden door complotdenkers. ‘De vaccinatiegraad daalt, meer babies overlijden door kinkhoest, we proberen daartegen goed te informeren.’ 

Harambam is niet onder de indruk van die benadering. ‘Opvallend dat de staatssecretaris weinig geïnteresseerd is in waarom die mensen zich niet willen laten vaccineren. Hij heeft het ook nog eens over een stadsdeel waar mensen jarenlang zijn gewantrouwd door de overheid.’

Presentatie: Tara Lewis (journalist) en Marcel Ham (hoofdredacteur van Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken)

Klimaatverandering tegengaan en opvangen is een vraagstuk van ‘collectieve actie’. Toch horen we sociologen weinig als het om het klimaat gaat. Maar dat gaat veranderen. Twee sociologen Jacob Dijkstra (Rijksuniversiteit Groningen) en Tim Immerzeel (Universiteit Utrecht) geven vorm aan een ‘minor’ klimaatsociologie. Zodat je op 7 universiteiten met een stevig pakket vakken klimaatsociologie kunt studeren.

Wat heeft de sociologie te bieden? ‘Het aanwakkeren van sociale contacten kan enorm helpen om duurzame projecten van de grond te krijgen.’

Presentatie: Tara Lewis (journalist) en Marcel Ham (hoofdredacteur van Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken)