Çocuklar için elinizden geleni yaptıktan sonra toplum olarak gerçekleştirilen insiyatiflere katılım sağlayın ve söz konusu bu rehberi yaygınlaştırınız.

Çocuklar oldukça meraklıdır ve sık sık soru sorarlar. Ancak deprem gibi büyük olaylar için durumu algılamak ve soru sormak için daha uzun bir zamana ihtiyaçları vardır. Onun için çocuklara zaman tanıyın. Olay ile ilgili soru sormaya başladıkları anda bu önerileri takip ederek onlara destek olabilirsiniz:
• Konuşmalarınız sakin bir yerde yapınız
• Çocukların anlayabileceği bir dilden konuşun, doğru kelimeleri seçin
• Sakin bir şekilde açıklayınız
• İlk verdiğiniz açıklamayı değiştirmeyiniz; zamanla farklı detaylar ekleyebilirsiniz.
• Yardımın geleceğini ve diğer insanların size yardım edeceği ifade edin.
• 7 yaşından daha büyük çocuklara bu durum ile ilgili duygularınızı dikkatli bir şekilde paylaşabilirsiniz: 1. “Ben de çok üzgünüm çünkü depremin zararları çok büyük…”; 2. “... ama aynı zamanda herkes bize yardımcı olmaya çalıştığı için umutluyum”
…”; 3. “... Bütün dünya bize yardım etmeye çalışıyor ve zamanla durumumuz iyileşecek”.

Deprem gibi afetlerin meydana geldiğinde özellikle çocuklarda uyku bozukluğu vakaları sık sık rastlanmaktadır. Bu durumda:
• Uyumaya zorlamayın
• Dinlenmek istediğinde ona eşlik ediniz
• Uyuyan çocuğunuzdan uzaklaşmayın: uyandığında sizi kolayca bulabilsin
• Uykuya dalmadan en az yarım saat önce ortamı olabildiğince güvenilir ve huzurlu hale getirin

Çocuklarınızın gelişimi için düzenli bir hayat şarttır. Ancak deprem onu geçici olarak olsa da kesintiye uğratır. Bunun için ufak günlük rutin eylemlerle tekrar o düzeni inşa edebilirsiniz. Aileniz için anlamlı bir an seçin (ailece yemek yemek, ailece oyun oynamak) ve günlük rutininiz oluşturmaya çalışın.

Güvenli bir ortamı yeniden inşa etmek için sürdürdüğünüz çabalarınızda çocuğunuz için anlamlı bir nesne kullanabilirsiniz. Yapabiliyorsanız, özellikle çocuğunuz sevdiği ve depremden önce sık sık yanında bulundurduğu bir oyuncak (mümkünse deprem esnasında bozulmamış olanı) kullanmasına fırsat verin. Ancak, yanında tutup tutmama seçimini ona bırakın. Bir nesne bulmak mümkün değilse, defter, kalem, boya kalemi veya güzel alışkanlıkları ile ilgili diğer nesneleri kullanın.

Hem yetişkinler hem de çocuklar için, deprem gibi acil durumlarda, istikrarlı bir günlük rutini sürdürmek ve deprem öncesi alışkanlıkları mümkün olduğunca yeniden oluşturmaya çalışmak çok önemlidir. Önceden belirlenmiş küçük ve düzenli günlük aktiviteler aracılığıyla, çocuğunuzun güven ve sakinliğini yeniden kazanmasına yardımcı olabilirsiniz. Çocukla aranızdaki bağı güçlendiren bir aktivite seçin ve sessiz, sakin bir yerde birlilkte uygulayın:
• Depremden önce birlikte sık sık söylediğiniz bir şarkıyı söyleyin
• Birlikte en sık oynadığınız oyunu oynayın
• El ele tutuşarak yürüyüş yapın
• Sarılın ve/veya birlikte sohbet edin

Bu koşullarda çocukların desteğe ihtiyacı olabilir ama çoğu zaman bu tür destekleri kelimelerle ifade etmezler. Eğer çocuk bu aşağıdaki davranışları sergiliyorsa, bilin ki muhtemelen sizin yardımınıza ve yakınlığınıza ihtiyacı vardır.
Çocukta dikkate alınması gereken durumlar:
• Hareketsiziliği
• Yalnız kalma tercihi
• En basit duyguları da çok yoğun bir şekilde yaşanması
• Sessiz olması ve içine kapanmaya başlanması
• Olaylar hakkında sadece akranlarıyla konuşması
• Uzun süre dalması
Çocukla iletişim kurduğunuzda kendiniz sakin ve olumlu olmayı unutmayın. Nasıl olduğunu sorun ve ona neler olduğunu düşündüğünü sorun. Yargılamadan dinleyin, duygularını önemli olduğunu hissettirin. Çocukların isteklerine saygı gösterin (örneğin, “bana sarıl”, “bana neler olduğunu açıkla”, “birlikte oynayalım”, “benimle kal”, “benimle konuş”).
Sizinle paylaştığı duygularını kabul etmekten kormayın, verdiği cevapları dinleyin ve empati kurarak onu anladığınızı hissettiren cümleleri kurun: Örneğin “Sorduğun şeylere şimdi cevap veremiyorum ama bu konuda yardım isteyebiliriz”, “Ben de korkuyorum ama birlikte bu anın üstesinden gelebiliriz”.

Deprem hem yetişkinler hem de küçükler için denge bozucu bir olaydır. Güvenli bir yere taşınarak çocuklarınızı sakinleşmelerine yardımcı olun:
• Enkazlardan uzaklaşın ve onunla birlikte olmak için mümkün olduğunca çok çabalayınız
• Çocuğunuza yaşanan olaylar hakkında acı ve çaresizlikle dolu tepki veren kalabalık ortamlardan uzak durun.
• Çocuğunuzu acı dolu sahneler ve haberleri yayınlayan televizyon veya cep telefonuna maruz bırakmayınız.
• Güvenli bir yere taşındığınızda, onu oynamaya, resim yapmaya, veya okumaya yönlendirin; bu tür faaliyetler, duygularını ifade etmesine ve yaşadıklarını sindirmeye yardımcı olmak için çok önemlidir.

Unutmayın ki çocuğunuz sizi gözlemleyerek duygularınızı, ruh halinizi hissedip aynı tepkileri sergilenmektedir. Siz onun referans noktasısınız: varlığınız ve örneğinizle bu zor anların üstesinden gelmesine yardımcı olabilirsiniz. Kendinizi sakinleştirmek için birkaç derin nefes alın ve toparlanmaya çalışın. Kendinize, sizin için gerçekten neyin önemli olduğunu ve çocuğunuzun bu durumdan ne öğrenmesini istediğinizi anlayın. Çocuğunuza yakın kalmak için bu anda en mahrem ve önemli değerleriniz size yol göstersin. Bu rehberdeki talimatları takip etmeyi çalışın.

İlk olarak, sahada size sunulan tüm yardım ve destek kaynakları tanımlayın. Örneğin:
• İlk yardım merkezi
• Temel ihtiyaçların dağıtımı (su, yiyecek, battaniye, çadır)
• Çocuğunuzun tutum ve davranışlarında endişe belirtileri fark edince hemen orada bulunan ve size yardımcı olabilecek gönüllülerden ve uzmanlardan yardım isteyin.