En nia magazino, temas pri la malkovro, la gloro kaj la drama falo de do do to, kemiaĵo, kiu promesis liberigi la mondon de malsanoj sed finfine devigis nin repripensi nian rilaton al la naturo.

La historio de la kemiaĵo, kiun ni nomas do do to, aŭ per ĝia plena scienca nomo dikloro-difenil-trikloroetano, komenciĝis tute trankvile en la jaro mil ok cent sepdek kvar. En tiu jaro, aŭstra kemiisto nomata Othmar Zeidler unuafoje sintezis la substancon en sia laboratorio. Por li, tio estis nur akademie interesa kemia ekzerco sen ia praktika celo. Li priskribis la formulon en scienca artikolo kaj rapide transiris al aliaj esploroj. Dum pli ol ses jardekoj, ĉi tiu potenca pulvoro kuŝis forgesita sur la polvokovritaj bretoj de la scienca historio, tute sen konata utilo por la homaro.

La granda ŝanĝo okazis en la jaro mil naŭ cent tridek naŭ, kiam la mondo troviĝis sojle de la plej katastrofa milito en la homa historio. En Svislando, kemiisto nomata Paul Hermann Müller laboris por la kemia kaj farmacia kompanio Geigy. Müller serĉis efikan rimedon por protekti agrikulturajn plantojn kontraŭ insektoj, sed ankaŭ por batali kontraŭ la malsanoj, kiujn tiuj insektoj transdonas al homoj. Post jaroj da pacienca kaj sistema testado de centoj da diversaj kemiaj kombinaĵoj, li decidis provi la forgesitan formulon de Zeidler. La rezultoj de liaj eksperimentoj estis absolute mirindaj. Müller malkovris, ke eĉ ege malgranda kvanto de do do to estis tute mortiga por vasta gamo da insektoj. Kaj kio estis eĉ pli grava, la kemiaĵo havis nekredeble longan kaj daŭran efikon. Post kiam oni ŝprucigis ĝin sur surfacon, ĝi restis tie aktiva kaj daŭre mortigis insektojn dum semajnoj aŭ eĉ monatoj. Pro ĉi tiu eksterordinara malkovro, kiu promesis revoluciigi la agrikulturon kaj la medicinon, Paul Hermann Müller poste ricevis la Nobel-premion pri fiziologio aŭ medicino en la jaro mil naŭ cent kvardek ok.

Kiam la Dua Mondmilito eksplodis, do do to fariĝis sekreta sed decida armilo por la aliancitaj fortoj. En la tropikaj ĝangaloj de Azio kaj Pacifiko, kaj en la ruinoj de eŭropaj urboj, insektoj estis preskaŭ pli danĝeraj ol la malamikaj soldatoj. Malario, disvastigata de moskitoj, kaj tifo, disvastigata de laŭsoj, minacis ekstermi tutajn armeojn kaj civilajn loĝantarojn. Tiam la aliancanoj komencis amase uzi la novan miraklan pulvoron. Do do to estis uzata por senparazitigi rifuĝintojn, militkaptitojn kaj soldatojn. Homoj estis rekte aspergitaj per la blanka pulvoro por mortigi laŭsojn, kaj la rezultoj estis preskaŭ magiaj. Tifo-epidemioj, kiuj historie ĉiam sekvis militojn kaj mortigis milionojn da homoj, estis subite kaj plene haltigitaj en la daŭro de kelkaj tagoj. Generalo Dvajt De Ajzenhaŭer, la gvidanto de la aliancitaj fortoj en Eŭropo, poste deklaris, ke do do to estis la plej granda ununura medicina armilo kreita dum la milito. Ĝi savis sennombrajn vivojn kaj donis al la homaro la senton, ke la scienco finfine venkis la plej terurajn epidemiojn.

Post la milito, la entuziasmo pri do do to nur kreskis. La kemiaĵo forlasis la batalkampojn kaj eniris la ĉiutagan vivon de ordinaraj homoj kiel simbolo de paco kaj progreso. Ĝi fariĝis la ĉefa armilo en tio, kio estis prezentita kiel la tutmonda milito kontraŭ insektoj. En Usono, la produktado de do do to atingis sian kulminon en the jaro mil naŭ cent sesdek tri, kiam oni produktis pli ol okdek mil tunojn da la substanco en ununura jaro. Terkultivistoj aspergis milionojn da hektaroj da kotono, terpomoj kaj fruktoĝardenoj. Helikopteroj kaj aviadiloj flugis super la kampoj, kreante densajn, blankajn nubojn de la kemiaĵo. Sed la uzo ne limiĝis al la grandskala agrikulturo. Do do to fariĝis tre populara en hejmoj. Ordinaraj familioj povis facile aĉeti botelojn de la mirakla likvaĵo por aspergi siajn kuirejojn, ĝardenojn kaj eĉ la dormoĉambrojn de siaj infanoj por protekti ilin kontraŭ muŝoj kaj moskitoj. Oni kredis, ke la kemiaĵo estas tute sendanĝera por homoj, sed absolute nepra por moderna kaj sana vivo.

Tamen, dum la maŝinoj de la kemia industrio laboris tagnokte, kelkaj observantoj de la naturo komencis rimarki strangajn kaj tre maltrankviligajn signalojn. Jam en la malfruaj jaroj de la jardeko mil naŭ cent kvardekaj kaj dum la kvindekaj jaroj, aperis raportoj pri neatenditaj mortoj de fiŝoj en riveroj kaj de birdoj en arbaroj, kiuj troviĝis proksime de la aspergita areoj. Esploristoj komencis profunde studi la kemion de do do to kaj malkovris du ecojn, kiuj faris ĝin ege danĝera por la tuta ekosistemo. Unue, do do to estas ege persista substanco. Ĝi ne facile malkonstruiĝas en la naturo, kaj ĝia duonvivo en la grundo povas esti de du ĝis eĉ dek kvin jaroj. Tio signifas, ke kiam oni ŝprucas ĝin, ĝi restas en la medio dum jardekoj. Due, do do to ne solviĝas en akvo, sed ĝi tre facile solviĝas en grasoj. Tial, kiam vivanta organismo absorbas eĉ tre malgrandan kvanton de do do to, la kemiaĵo ne estas forigita el la korpo, sed ĝi restas kaj amasiĝas en la grasaj histoj de la besto. Ĉi tiu procezo estas konata kiel bioamasiĝo.

La situacio fariĝas eĉ pli drama pro la procezo de biofortiĝo. Kiam malgranda insekto manĝas planton kun do do to, la kemiaĵo amasiĝas en ĝia korpo. Kiam rano manĝas dek tiajn insektojn, ĝi absorbas la tutan do do to de ĉiuj dek insektoj. Kaj kiam granda birdo manĝas dek ranojn, la koncentriĝo de la veneno en ĝia korpo fariĝas miloble pli alta ol ĝi estis en la komencaj plantoj. Tiel, la kemiaĵo vojaĝas supren laŭ la nutra ĉeno, atingante la plej altajn predantojn kun terura kaj mortiga forto. Specioj kiel la blankkapaj maragloj kaj la migraj falkoj estis la unuaj, kiuj spertis la katastrofajn sekvojn de ĉi tiu nevidebla veneniĝo.

La malkovroj de la sciencistoj tamen restis plejparte kaŝitaj en fakaj revuoj, for de la atento de la publika opinio, ĝis la jaro mil naŭ cent sesdek du. En tiu jaro, la usona mara biologino kaj verkistino Rachel Carson publikigis sian libron kun la profeta titolo Silenta Printempo. Carson, per sia klara, eleganta kaj ege potenca stilo, kunmetis la tutan sciencan evidentecon por montri al la mondo, kiel la amasa kaj senpripensa uzo de pesticidoj detruas nian medion. Ŝi pentris teruran sed tre realan bildon de estonteco, en kiu la printempo alvenas, sed neniu birdo kantas, ĉar ili ĉiuj silente mortis pro la kemia veneno en la naturo.

En sia libro, Rachel Carson detale klarigis, kiel do do to igas la ŝelojn de birdaj ovoj tiel maldikaj kaj delikataj, ke ili facile rompiĝas sub la pezo de la gepatroj dum la kovado. Ĉi tio kaŭzis la preskaŭan malaperon de la blankkapa maraglo, la nacia simbolo de Usono, kaj de multaj aliaj birdospecoj. La libro de Carson estis vera revelacio por la publiko. Ĝi agis kiel potenca alarmilo, kiu vekis la konscion de milionoj da homoj. Ŝi montris, ke niaj agoj havas profundajn kaj neatenditajn sekvojn, kaj ke la ideo pri plena kaj senpuna kontrolo super la naturo estas danĝera iluzio.

La kemia industrio reagis al la libro kun ekstrema kolero kaj granda buĝeto. Ili lanĉis grandegan kampanjon por tute senkreditigi la biologinon. Ili publike nomis ŝin histeria virino, neprofesia sciencistino kaj eĉ komunisto, kiu volas detrui la usonan agrikulturon kaj ekonomion. Sed la vero, kiun Carson prezentis, estis tro forta por esti silentigita de la industrio. La debato atingis la plej altajn nivelojn de la registaro. Prezidanto Ĝon Ef Kenedi ordonis al sia scienca konsilantaro esplori la asertojn de la libro. La sciencistoj plene konfirmis la trovojn de Rachel Carson, donante al ŝi finan historian rekonon. Carson bedaŭrinde mortis pro kancero en la jaro mil naŭ cent sesdek kvar, nur du jarojn post la publikigo de sia libro, sen vidi la plenajn sekvojn de sia kuraĝa laboro.

La publika konscio, kiun estigis la libro Silenta Printempo, rekte kondukis al la naskiĝo de la moderna ekologia movado kaj al novaj registaraj politikoj. Homoj komencis postuli, ke la ŝtatoj protektu la naturon kaj la homan sanon kontraŭ la danĝeroj de la kemia industrio. En la jaro mil naŭ cent sepdek, la usona registaro kreis la agentejon por la protekto de la medio, konatan kiel e po a. Nur du jarojn poste, en la jaro mil naŭ cent sepdek du, la unua direktoro de ĉi tiu agentejo, Vilhelmo Rakelshaŭs, faris la historian decidon nuligi preskaŭ ĉiujn permesojn por la uzo de do do to en Usono. Li deklaris, ke la kemiaĵo reprezentas minacantan danĝeron pro sia ekstrema persisteco kaj sia dokumentita detrua efiko al la naturo kaj faŭno.

Ĉi tiu decido havis grandegan influon en la tuta mondo. Unu lando post alia komencis malpermesi aŭ severe limigi la uzon de la kemiaĵo. Kaj la rezultoj de la malpermeso rapide videbliĝis en la naturo. La koncentriĝo de do do to en la medio komencis malrapide fali, kaj la birdaj populacioj, inkluzive de la blankkapa maraglo kaj la migra falko, komencis rimarkinde kreski, kio savis tiujn ikonecajn speciojn de la rando de la formorto.

Tamen, la historio de do do to ne finiĝis per simpla kaj definitiva malpermeso. La kemiaĵo, kiu estis tiel efika kontraŭ la moskitoj, kiuj portas malarion, lasis grandan malplenon en la landoj de la tutmonda sudo, precipe en sub-sahara Afriko, kie malario restas unu el la ĉefaj kaŭzoj de morto, precipe inter infanoj kaj gravedaj virinoj. En la jaro du mil unu, la Stokholma Konvencio pri persistaj organikaj poluaĵoj klasifikis do do to-on kiel unu el la plej danĝeraj substancoj, kiujn oni devas tute elimini el la tero. Tamen, la konvencio rekonis la kompleksan etikan dilemon kaj faris tre gravan escepton. Ĝi permesis la uzon de do do to ekskluzive por la kontrolo de malsanportaj insektoj en lokoj kie ne ekzistas efikaj, sekuraj kaj pageblaj alternativoj.

En la jaro du mil ses, la Monda Organizo pri Sano faris decidon, kiu denove starigis la demandon pri do do to en la centro de la publika atento. Ĝi rekomendis la uzon de la kemiaĵo por interna resta ŝprucado en domoj en regionoj kie malario estas tre disvastigita. La organizo argumentis, kaj daŭre argumentas, ke kiam oni ŝprucas malgrandan kvanton de do do to rekte sur la internajn murojn de la domoj, la moskitoj estas forpelitaj aŭ mortigitaj, dum la media danĝero por la ekstera naturo estas tre malgranda. Ĉi tiu decido montras la daŭran kaj tre malfacilan ekvilibron, kiun la homaro devas trovi inter la longtempa protekto de nia ekosistemo kaj la tuja bezono savi homojn de mortigaj malsanoj.

Hodiaŭ, pli ol jarcento post kiam la kemiaĵo estis unue sintezita en modesta laboratorio, la heredaĵo de do do to restas tre instrua por ni ĉiuj. Ĝi montris, ke ĉiu genia scienca malkovro povas porti nevideblajn kaj neantaŭviditajn danĝerojn se ĝi estas uzata sen respondeco kaj sen kompreno de la ekologiaj leĝoj. La rakonto pri do do to estas samtempe averto kaj espero, memorigante nin pri la nekredebla potenco de la scienco por krei solvojn, sed ankaŭ pri la absolute nepra bezono de humileco kaj respondeco por protekti la delikatan reton de la vivo sur nia planedo.

En nia venonta elsendo, ni daŭre esploros la fascinajn kaj foje neantaŭvideblajn vojojn de la homa progreso kaj malkovro.