دویچه وله فارسی | همه گزارش‌ها

با تشدید تنش میان تهران و واشنگتن، نشانه‌هایی از انتظار برای مداخله نظامی آمریکا در بخشی از جامعه ایران دیده می‌شود. به گفته جامعه‌شناسان ریشه‌های این امر را باید در سال‌ها سرکوب، بن‌بست سیاسی و فرسودگی روانی جست‌وجو کردهم‌زمان با تشدید تنش‌های سیاسی و نظامی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده، بار دیگر بحث احتمال درگیری نظامی به فضای عمومی ایران بازگشته است؛ اما آنچه این بار وضعیت را متفاوت می‌کند، نه فقط تحولات دیپلماتیک یا تهدیدهای متقابل، بلکه تغییر محسوس در واکنش بخشی از جامعه ایران است.

در شبکه‌های اجتماعی و گفت‌وگوهای روزمره بیش از گذشته می‌توان نشانه‌هایی از انتظار، امید یا حتی تمایل به مداخله نظامی خارجی را حذف حکومت در ایران مشاهده کرد؛ پدیده‌ای که پرسش‌های عمیق اجتماعی و روانی در این باره را پیش می‌کشد.

این تغییر فضا را نمی‌توان جدا از تجربه‌سال‌های اخیر اعتراضات در ایران فهمید. اعتراضات گسترده دی‌ماه، که در ادامه‌خیزش‌های پیشین از جمله اعتراضات ۹۶، ۹۸ و جنبش «زن، زندگی، آزادی» شکل گرفت، با سرکوبی کم‌سابقه همراه شد. بنا بر گزارش‌های نهادهای حقوق بشری، ده‌ها هزار نفر در جریان این اعتراضات کشته یا زخمی شدند و موجی از بازداشت‌های گسترده و احکام سنگین از جمله اعدام معترضان، جامعه را وارد مرحله‌ای تازه از مواجهه با قدرت حاکم کرد.

بسیاری از معترضان با تکیه بر هشدارهایی که از سوی مقام‌های آمریکایی، از جمله دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، خطاب به جمهوری اسلامی مطرح شده بود، از جمله این موضع که در صورت کشتار معترضان، آمریکا واکنش نشان خواهد داد، با این تصور که این بار هزینه سرکوب ممکن است از مرزهای داخلی فراتر برود، به خیابان‌ها آمدند. اما تجربه‌ این سرکوب خونین برای بسیاری از آنان نه یک رویداد مقطعی، بلکه حلقه‌ای دیگر از زنجیره‌ای طولانی از اعتراض‌های پرهزینه بود.

بیشتر بخوانید: لاهیجان؛ ثبت "دست‌کم ۱۰۹ کشته" در شامگاه ۱۸‌ دی‌ماه‌

به گفته جامعه‌شناسان، برای بخشی از جامعه، هشدارهای چندین باره دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا نوعی پشتوانه روانی ایجاد کرد؛ احساسی که گویی برای نخستین بار، سرکوب داخلی ممکن است با پیامدهای خارجی همراه شود.

جامعه‌ای که همه راه‌ها را آزموده است

پیوند خوردن این تجربه‌ناامیدکننده با سابقه‌طولانی اعتراضات سرکوب‌شده در ایران، امروز جامعه را در وضعیتی قرار داده که بسیاری آن را "بن‌بست" توصیف می‌کنند؛ بن‌بستی که در آن، مسیرهای درونی، از اصلاحات و رفراندوم گرفته تا کنش مدنی و اعتراض خیابانی کاملا کور سویی از امید به تغییر را ایجاد نکرده‌اند.

در چنین شرایطی، نگاه بخشی از جامعه به بیرون از مرزها دوخته شده است؛ نه لزوما از سر تمایل به جنگ، بلکه از سر فرسودگی و سرخوردگی از مسیرهایی که بارها آزموده و ناکام مانده‌اند.

از همین‌روست که در فضای کنونی، احتمال حمله نظامی آمریکا، فارغ از واقع‌بینی یا عدم تحقق آن، برای برخی افراد نه فقط یک سناریوی ژئوپلیتیک، بلکه به‌عنوان نمادی از "پایان" مطرح می‌شود؛ پایانی برای وضعیتی که هیچ افق روشنی برای خروج از آن دیده نمی‌شود.

در این گزارش، با تکیه بر گفت‌وگو با یک پژوهشگر جامعه‌شناسی و یک روان‌شناس، تلاش شده است ریشه‌های اجتماعی، تاریخی و روانی این پدیده بررسی شود؛ تحلیلی که می‌کوشد توضیح دهد چرا بخشی از جامعه ایران امروز به نقطه‌ای رسیده که حتی سناریویی به‌شدت ویرانگر مانند حمله نظامی خارجی، برایش به گزینه‌ای قابل تصور و حتی مطلوب تبدیل شده است.

"استیصال"؛ نقطه تلاقی بن‌بست اجتماعی و فرسودگی روانی

از منظر جامعه‌شناسی و روان‌شناسی اجتماعی، چنین وضعیتی نه پدیده‌ای منحصر به ایران امروز است و نه الزاماً نشانه‌ای از گرایش ذاتی به خشونت و رفتاری غیر اخلاقی.

بیشتر بخوانید: دیده‌بان حقوق بشر: ایران در بحرانی عمیق‌تر سقوط کرده است

یک پژوهشگر جامعه‌شناسی دانشگاه تهران که نخواست نامش فاش شود، در گفت‌وگو با بخش فارسی دویچه وله، ریشه این تمایل را در مفهومی کلیدی توضیح می‌دهد که آن را "استیصال" می‌نامد: «وقتی مردم یک جامعه به کمک یا حمله خارجی برای خلاص شدن از سرکوب حکومت متوسل می‌شوند، این وضعیت کلیدواژه‌ای دارد به نام استیصال. به این معنی که مردم دیگر از هر اقدامی ناامید شده‌اند و به این نتیجه رسیده‌اند که نه با رفراندوم، نه با اصلاحات و نه با فعالیت مدنی یا تظاهرات میلیونی قادر به تغییر وضع موجود نیستند و حتی تلفات بسیار غیر معقولی نیز بابت آن پرداخته‌اند.»

صبا آلاله، روان‌تحلیگر سیاسی اجتماعی نیز تائيد می‌کند: «جامعه‌ای که برای دهه‌ها امکان مشارکت واقعی، تجربه‌تصمیم‌گیری جمعی، و لمس اثرگذاری کنش تدریجی را نداشته است، به‌تدریج حس عاملیت فردی و جمعی خود را از دست می‌دهد.»

بیشتر بخوانید: سوگندهای غرق خون؛ بازخوانی تراژدی درمان زیر چکمه‌های سرکوب

آلاله تمایل به منجی را با مفهوم "درماندگی آموخته‌شده" توضیح می‌دهد: «تمایل بخشی از جامعه به جست‌وجوی ناجی یا تکیه بر یک فرد یا قدرت متمرکز، بیش از آن‌که ناشی از ساده‌انگاری، هیجان‌زدگی یا فقدان آگاهی سیاسی باشد، باز هم ریشه در ترومای جمعی مزمن، فرسایش روانی طولانی‌مدت دارد.»

سایه استیصال بر فرهنگ مذهبی ملی در طول تاریخ

بنا به تاکید پژوهشگر جامعه‌شناسی دانشگاه تهران، این وضعیت فقط به سیاست محدود نمی‌شود و در لایه‌های عمیق‌تری از فرهنگ و تاریخ نیز قابل ردیابی است: «در مورد مسئله دین هم همین بوده است به این معنی که هم از بُعد دینی هم از بُعد ملی زمانی اسطوره‌ها خلق می‌شوند که اشخاص خود را از حل مسئله عاجز می‌بینند و این عدم توانمندی به معنای گشتن به دنبال منجی چه به شکل رهبری سیاسی جدید و یا به شکل حمله نظامی از سوی یک کشور خارجی است.»

به گفته این پژوهشگر جامعه‌شناسی "فرهنگ مذهبی و دینی ما در حدود هزار و چهارصد سال قدمت دارد و فرهنگ ملی نیز دو هزار و پانصد سال است که پشتوانه قدمت ماست و توضیح می‌دهد که چگونه اسطوره‌ها، با وجود تغییر شکل، در حافظه تاریخی جامعه باقی مانده‌اند". او در ادامه می‌گوید: «فرهنگ مذهبی و دینی از دوره صفویه پررنگ‌تر شد ولی اسطوره‌های ملی ثابت ماندند و فقط شکل‌شان عوض شد. این اسطوره‌ها نسل به نسل انتقال یافتند و کاملاً در حافظه تاریخی ما ماندند.»

در مقابل، این پژوهشگر دموکراسی‌خواهی را "پدیده‌ای بسیار جوان" در تاریخ ایران می‌داند: «دموکراسی‌خواهی در ایران یک نهال صد و پنجاه ساله است که دوران مشروطه آغازش بوده؛ آن‌هم با این شعار که سرنوشت ما دست هیچ شخص خاصی نیست و خودمان می‌خواهیم برای سرنوشتمان تعیین تکلیف کنیم.»

او اضافه می‌کند: «این نهال صد و پنجاه ساله در برابر استبداد ملی–مذهبی چند هزار ساله واقعاً خیلی نازک است و در حال آزمون و خطاست. انقلاب سال ۵۷ نیز یکی از همان آزمون و خطاهای دموکراسی‌خواهی در ایران بود. این نهال بسیار جوان هنوز نتوانسته در برابر درخت بلند استبداد قد علم کند و استیصال نتیجه همین وضعیت است.»

فرسودگی روانی؛ چهره درونی همان بن‌بست اجتماعی

صبا آلاله، روان‌تحلیگر سیاسی اجتماعی می‌گوید که استقبال بخشی از جامعه ایران از حمله نظامی آمریکا تحلیلی برای فهم ریشه‌های روانی و اجتماعی واکنش‌هاست، نه در مقام تأیید یا رد جنگ، و نه داوری درباره‌درستی یا نادرستی این مواضع.

او همراهی بخشی از جامعه با سناریوی جنگ را بازتاب یک فرسودگی عمیق روانی می‌داند: «همراهی یا موافقت بخشی از جامعه با جنگ، چه در داخل کشور و چه در میان برخی از مهاجرانی که حتی در کشورهای دموکراتیک زندگی می‌کنند، بیش از آن‌که نشانه‌بی‌اعتنایی به جان انسان‌ها باشد، بازتاب فرسودگی عمیق روانی است که طی سال‌ها انباشته شده است.»

از منظر روان‌شناختی، او می‌گوید جنگ در ناخودآگاه برخی افراد معنای خاصی پیدا می‌کند: «در چنین شرایطی جنگ، که در وضعیت عادی باید ترسناک‌ترین سناریو تلقی شود، در ناخودآگاه برخی افراد به‌عنوان پایان‌دهنده معنا می‌شود: پایانی برای رنجی بی‌انتها، خشم فروخورده و روانی که سال‌ها فرصت پردازش، سوگواری و ترمیم نداشته است.»

بیشتر بخوانید: جامعه‌ای سرگردان میان اجساد؛ خشم و انتقام یا عدالت‌جویی و دادخواهی؟

او ادامه می‌دهد: «از منظر روان‌شناختی، برای ذهنی خسته و در حالت تعلیق، داشتن یک پایان، حتی اگر ویرانگر باشد، گاهی قابل‌تحمل‌تر از ادامه‌ یک وضعیت مبهم است.»

و در این چارچوب: «جنگ می‌تواند به‌طور نمادین به‌عنوان فروپاشی ساختار سرکوبگر تلقی شود و نوعی امید به تولد دوباره شکل بگیرد؛ امیدی که نه لزوماً مبتنی بر واقعیت سیاسی، بلکه بر نیاز روانی به خروج از بن‌بست است.»

در پایان، او هشدار می‌دهد که "سرزنش این میل، به‌جای ترمیم، شکاف‌های درون جامعه را عمیق‌تر می‌کند و با تبدیل تجربه‌های متنوعِ رنج و ناامیدی به داوری‌های اخلاقی، همان مسیر حذف و طرد را بازتولید می‌کند".

مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط پایتخت عمان در سایه تهدیدهای نظامی برگزار می‌شود. آمریکا ناوگروه‌های خود را در خلیج فارس مستقر کرده اما اولویت را دیپلماسی می‌داند. کشورهای منطقه از پیامدهای شکست این مذاکرات نگران هستند.مذاکرات جمهوری اسلامی و ایالات متحده آمریکا روز جمعه ۱۷ بهمن (۶ فوریه) راس ساعت ۱۰ صبح به وقت محلی در مسقط آغاز شده است.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌وله

مذاکرات عمان نخستین تماس رسمی ایران و آمریکا پس از توقف چندماهه گفت‌وگوهای طرفین در پی جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل است.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در رأس هیاتی پیش از نمایندگان آمریکایی وارد مسقط شد. او یکساعت پیش از آغاز مذاکرات در شبکه اکس نوشت، "ایران با دید باز و به یادداشتن تجربه سال گذشته وارد دیپلماسی می‌شود".

جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ نیز در این مذاکرات حضور دارند.

پاکستان، عربستان سعودی، قطر، مصر، عمان و امارات متحده عربی در سطح وزرای خارجه به این گفت‌وگوها دعوت شده‌اند.

محور مذاکرات تهران و واشنگتن

جمهوری اسلامی تنها خواهان مذاکره درباره برنامه هسته‌ای است اما آمریکا می‌گوید که گفت‌وگوهای طرفین باید علاوه بر موضوع هسته‌ای، شامل برنامه موشک‌های بالستیک، حمایت از گروه‌های تروریستی در منطقه و نحوه رفتار حکومت با مردم خود نیز باشد.

دونالد ترامپ تهدید کرده است که در صورت بی‌نتیجه ماندن مذاکرات، "شاید اتفاقات بدی برای ایران بیفتند".

اما هنوز مشخص نیست جمهوری اسلامی تا چه حد حاضر به انعطاف یا دادن امتیاز خواهد بود.

خبرگزاری ایرنا در گفت‌وگو با برخی کارشناسان و مقامات سابق به موضوع امتیازدهی ایران در مذاکرات پرداخته و نوشته است "امتیازهای داده‌شده قابل جبران هستند، اما نتایج خسارت‌بار جنگ ممکن است برای سال‌ها و حتی دهه‌ها قابل جبران نباشد".

این رسانه دولتی درباره ماهیت این امتیازها توضیحی ارائه نکرده است.

مدیرکل پیشین خاورمیانه عربی و شمال آفریقای وزارت خارجه در گفت‌وگو با ایرنا از ‌"حل گام‌به‌گام موضوعات چالشی میان ایران و آمریکا" سخن گفته است.

با این حال، علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی در آخرین سخنرانی خود ضمن انتقاد از آمریکا اعلام کرد "هرگونه حمله ایالات متحده به جمهوری اسلامی به آغاز یک جنگ منطقه‌ای منجر خواهد شد".

کاخ سفید: آمریکا گزینه‌ای فراتر از مذاکرات دارد

مقامات آمریکایی هم‌زمان با مذاکرات مسقط از گزینه نظامی علیه جمهوری اسلامی سخن گفته‌اند. کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید تصریح کرد، "دونالد ترامپ به‌عنوان فرمانده کل قدرتمندترین ارتش جهان گزینه‌هایی فراتر از دیپلماسی در اختیار دارد.

لحن مقامات آمریکایی به رغم مذاکرات مسقط تغییری نکرده و حتی تند‌تر نیز شده است.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا با لحنی تند و کم‌سابقه به رهبری جمهوری اسلامی حمله کرد و گفت دولت ایالات متحده شواهدی در اختیار دارد که نشان می‌دهد مقام‌های ایرانی به‌طور گسترده در حال خارج کردن سرمایه از کشور هستند.

او روز پنجشنبه ۵ فوریه (۱۶ بهمن) در برابر یک کمیته سنای آمریکا گفت این روند بیانگر نگرانی شدید مقام‌های تهران از آینده حکومت است. بسنت با استفاده از تعبیری تند افزود: «موش‌ها دارند کشتی‌ای را که در حال غرق شدن است، ترک می‌کنند.» او این وضعیت را "نشانه‌ای مثبت" دانست که به گفته او نشان می‌دهد "رهبری ایران به نزدیک بودن پایان خود آگاه شده است".

هشدار آمریکا به شهروندانش برای ترک خاک ایران

در این میان سفارت مجازی آمریکا از شهروندان خود خواسته است هرچه سریع‌تر خاک ایران را ترک کنند. این هشدار که روز جمعه ۶ فوریه (۱۷ بهمن) صادر شده از ادامه محدودیت‌های گسترده اینترنت، مسدود شدن جاده‌ها، اختلال در حمل‌ونقل عمومی و لغو یا کاهش پروازهای بین‌المللی خبر می‌دهد.

به شهروندان آمریکایی توصیه شده است در صورت امکان و با رعایت ملاحظات ایمنی، از مسیرهای زمینی، به‌ویژه از طریق مرزهای ارمنستان و ترکیه خاک ایران را ترک کنند.

در این گزارش تاکید شده است که شهروندان دوتابعیتی آمریکایی-ایرانی باید با گذرنامه ایرانی خود از کشور خارج شوند. افزون بر این هشدار داده شده است که شهروندان آمریکایی در ایران با خطر بازداشت و بازجویی مواجه‌ هستند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

سفارت مجازی آمریکا گفته است برخی گذرگاه‌های زمینی، از جمله مرزهای ترکیه و ارمنستان، باز هستند، اما خروج از مسیرهایی مانند آذربایجان و ترکمنستان نیازمند مجوزهای ویژه است.

آمریکا تاکید کرده است که قادر به تضمین امنیت شهروندان خود در ایران نیست و سوئیس به‌عنوان حافظ منافع ایالات متحده در تهران عمل می‌کند.

بنا به برآورد سازمان حقوق بشر ایران درپی سرکوب خونین اعتراضات سراسری بیش‌از ۴۰هزار نفر در پیوند با اعتراضات بازداشت شده‌اند. اغلب بازداشت‌شدگان "در بازداشتگاه‌ها، زندان‌ها و مراکز غیررسمی یا مخفی نگه‌داری می‌شوند".اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ در شهرهای مختلف ایران از روز یکشنبه ۷ دی‌ماه در پی اعتصاب شماری از کسبه و بازاریان تهران در اعتراض به افزایش افسارگسیخته بهای دلار آغاز شد. با گسترش اعتراضات، حکومت ایران برای سرپوش گذاشتن بر ابعاد کشتار، اینترنت کشور را قطع کرد. بر اساس آخرین برآوردها، سرکوب خونین مردم در سراسر کشور هزاران کشته برجای گذاشت و موج‌ سرکوب و بازداشت‌ها همچنان ادامه دارد. همزمان با اوج گرفتن اعتراضات، دونالد ترامپ، رئیس‌‌جمهوری آمریکا تهدید کرد که در صورت کشتار مردم، ایالات متحده وارد عمل خواهد شد. آرایش جنگی نیروهای نظامی آمریکا در اطراف ایران، به گمانه‌زنی‌ها در خصوص شروع جنگ دامن زده است.

خبرهای کوتاه و فشرده درباره این اعتراض‌ها و پیامدهای آن را در این مجموعه بخوانید.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

ترامپ: ایران مذاکره می‌کند چون نمی‌خواهد ما به آنها حمله کنیم

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفت ایران در حال حاضر با ایالات متحده مذاکره می‌کند زیرا "نمی‌خواهد که ما به آن‌ها حمله کنیم".

او در سخنرانی خود در مراسم صبحانه ملی دعا" در واشنگتن این سخنان را بیان کرد و گفت: «ما یک ناوگان بزرگ را به سمت ایران اعزام کرده‌ایم.»

از سوی دیگر اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی در شبکه اجتماعی اکس نوشت که هیات مذاکره‌کننده ایرانی به ریاست عباس عراقچی، وزیر خارجه به پایتخت عمان وارد شده است.

قرار است مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا جمعه ۱۷ بهمن در مسقط برگزار شود.

بقایی نوشت که این تعامل دیپلماتیک با هدف دستیابی به یک تفاهم عادلانه و شرافتمندانه راجع به موضوع هسته‌ای صورت می‌گیرد.

منابع آمریکایی نیز اعلام کردند که جرد کوشنر، داماد رئیس‌جمهوری آمریکا، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، برای گفت‌وگو با مقام‌های قطری وارد دوحه، پایتخت این کشور شدند.

سفر آن‌ها پیش از مذاکرات بین ایالات متحده و ایران در عمان که قرار است صبح جمعه ۱۷ بهمن در مسقط برگزار شود انجام شده است.

هنوز در مورد چارچوب مذاکرات و محتوای ابهامات فراوانی وجود دارد. جمهوری اسلامی خواهان گفت‌وگو تنها بر سر موضوع هسته‌ای و بدون حضور نمایندگان کشورهای عربی است، اما مقامات آمریکایی از جمله مارکو روبیو، وزیر امورخارجه آمریکا می‌گویند برای یک مذاکره "معنادار" گفت‌وگوها آمریکا با ایران باید "شامل دامنه موشک‌های بالستیک ایران، حمایت از سازمان‌های تروریستی در سراسر منطقه، برنامه هسته‌ای و نحوه رفتار حکومت با مردم خودش" باشد.

بازداشت دو اسرائیلی دیگر به ظن جاسوسی برای ایران

پلیس و سازمان امنیت داخلی اسرائیل (شاباک) اعلام کردند که دو شهروند اسرائیلی به ظن جاسوسی برای ایران در ازای دریافت پول بازداشت شده‌اند.

این دو که هر دو مرد و حدوداً ۲۰ ساله هستند، در روزهای آینده پس از ثبت کیفرخواست دادستانی علیه آنان در دادگاه اورشلیم (بیت‌المقدس) محاکمه خواهند شد.

با وجود آنکه هر دو متهم ساکن اورشلیم هستند، تحقیقات مربوط به جاسوسی ادعایی آن‌ها توسط کارآگاهان پلیس منطقه کرانه باختری با همکاری شاباک انجام شده است. این دو نفر ماه گذشته بازداشت شدند.

پلیس اعلام کرد به دلیل حساسیت بالای این پرونده و نگرانی از آسیب به امنیت کشور، دستور منع انتشار جزئیات درباره این پرونده صادر شده است.

مصطفی مهرآیین به ۵ سال حبس تعزیری محکوم شد

بر اساس رأی صادره از شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب اسلامی که به تایید دادگاه تجدیدنظر رسیده، مصطفی مهرآیین مجموعا به ۸ سال حبس تعزیری و مجازات‌های تکمیلی محکوم شد.

دادگاه انقلاب اسلامی مصطفی مهرآیین را به اتهام "اجتماع و تبانی به قصد ارتکاب جرم علیه امنیت کشور"، "فعالیت تبلیغی علیه نظام جمهوری اسلامی ایران" و "اهانت به مقام رهبری" مجرم شناخته است.

بر اساس این رای، وی بابت "اتهام اجتماع و تبانی به ۵ سال حبس، بابت فعالیت تبلیغی علیه نظام به یک سال حبس و بابت اهانت به مقام رهبری به دو سال حبس تعزیری" محکوم شده است که مطابق مقررات، مجازات اشد که ۵ سال است قابل اجرا خواهد بود.

دادگاه همچنین با استناد به مواد ۲۳ و ۱۸ قانون مجازات اسلامی، مهرآیین را به عنوان مجازات تکمیلی به "محرومیت از فعالیت در فضای مجازی، رسانه‌ها، احزاب و گروه‌های سیاسی و اجتماعی و نیز ممنوع‌الخروجی از کشور به مدت دو سال محکوم کرده است".مهرآیین باید ظرف سه روز آینده خود را به زندان معرفی کند.

مصطفی مهرآیین جامعه‌شناس، استاد دانشگاه و یکی از منتقدان سرسخت جمهوری اسلامی و نظام ولایی محسوب می‌شود.

در جریان اعتراضات "صدها دانشجو کشته، مجروح و بازداشت شده‌اند"

بر اساس اطلاعات جمع‌آوری شده توسط منابع دانشگاهی، نام دست‌کم ۸۶ دانشجو کشته‌‌شده در اعتراضات دیماه به‌صورت راستی‌آزمایی شده در دسترس است، اسامی‌ای که هنوز کل اسامی را شامل نمی‌شود زیرا فشار برخانواده‌ها و محدودیت‌های ارتباطی به‌شدت وجود دارد. حتی یک نگاه گذارا نشان می‌دهد که بخشی از این اسامی با لیستی که دولت منتشر کرده تطابق دارد.

به گفته فعالان دانشجویی بسته بودن دانشگاه فضایی برای سرکوب دانشجویان در سکوت فراهم کرده است. هر روز در رسانه‌های دانشجویی خبر بازداشت یک دانشجوی جدید مخابره می‌شود. «علی طاهری‌کیا»، «مبین صفدری» و «عباس یوسفی» ۳ دانشجوی دانشگاه تهران هستند که حالا نزدیک به چهار هفته است که از بازداشت آنها در مسیرهای منتهی به خوابگاه، می‌گذرد. بنا به گفته فعالان دانشجویی ده‌ها دانشجو هم اکنون در بازداشت به سر می‌برند.

به گفت منابع دانشجویی با از بین رفتن فضاهای امن دانشگاه، تحت فشارهای روانی و امنیتی اخیر، حداقل ۵ دانشجو اقدام به خودکشی کرده‌اند. "الینا بهرامی"، "نیا ثمری" از دانشجویان دانشگاه تهران، "فاطمه کمالی" دانشجوی دانشگاه شیراز و "عرفان طاهرخانی" و "فرهاد سالاری" دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی، از جمله دانشجویانی هستند که جان خود را به‌صورت خودخواسته در این روزها گرفته‌اند.

سایت خبری امتداد می‌نویسد که وزارت علوم با واگذاری مسئولیت خود به دانشگاه‌ها عملا در چنین شرایط بحرانی بی‌عمل و منفعل است. امتداد می‌نویسد: « گویی وزارت علوم که خود توان تصمیم‌گیری و قبول عواقب تصمیمات خود را ندارد با واگذاری این تصمیم به دانشگاه‌ها در پی مبرا کردن خود از تمام مسئولیت‌هایش است. این وزارت‌خانه از ابتدای اعتراضات اخیر تا به‌حال تنها به ابلاغ دستور و صدور بیانیه‌های شعاری دست زده است و وزارت بهداشت نیز به شکل کامل سکوت کرده. این درحالی‌ست که دانشگاه‌ها در این روزها بیش از هر زمان دیگری نیاز به یک مدیریت مناسب برای کاهش التهابات دارند.»

هشدار سازمان حقوق بشر ایران درباره اجرای احکام اعدام و کشتار فراقضایی معترضان

بنا به برآورد سازمان حقوق بشر ایران درپی سرکوب خونین اعتراضات سراسری بیش‌از ۴۰هزار نفر در پیوند با اعتراضات بازداشت شده‌اند.

به گفته این نهاد حقوق بشری اغلب بازداشت‌شدگان "هم‌اکنون در بازداشتگاه‌ها، زندان‌ها و مراکز غیررسمی یا مخفی تحت کنترل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و وزارت اطلاعات نگه‌داری می‌شوند. بسیاری از بازداشت‌شدگان در وضعیت قطع کامل هرگونه ارتباط با دنیای خارج و بی‌خبری مطلق به‌سر می‌برند، بدون دسترسی به خانواده یا وکیل، و کاملاً خارج از هرگونه نظارت مؤثر قضایی."

سازمان حقوق بشر ایران با انتشار بیانیه‌ای در ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ هشدار می‌دهد که مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی، ازجمله رئیس قوه قضائیه، به‌طور علنی دستور برگزاری "محاکمات شتاب‌زده" و اعمال "مجازات‌های شدید" را صادر کرده‌اند و معترضان را به‌صورت سیستماتیک با برچسب‌هایی چون "تروریست"، "عامل بیگانه" و "محارب" معرفی می‌کنند، "اتهام‌هایی که طبق قوانین جمهوری اسلامی می‌توانند به صدور حکم اعدام منجر شوند. از هفته نخست اعتراضات، رسانه‌های حکومتی صدها اعتراف اجباری را که تحت فشار، شکنجه و تهدید بازداشت‌شدگان و خانواده‌هایشان اخذ شده، پخش کرده‌اند."

سازمان حقوق بشر ایران می‌نویسد: «همچنین گزارش‌های متعددی دریافت شده که نشان می‌دهد برخی معترضان مجروح در بازداشت با "تیر خلاص" کشته یا عامدانه از دریافت خدمات درمانی محروم شده‌اند که منجربه جان‌باختن آنان شده است. " گفته می‌شود شماری از معترضان پس از بازداشت بدون هیچ رسیدگی قضایی به طور مخفیانه اعدام شده‌اند.

بنا به وضعیت وحشتناک بازداشت‌شدگان مرتبط با اعتراضات، وضعیتی اضطراری در ایران بوجود آمده که نیازمند توجه و اقدام فوری جامعه جهانی است.

محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، در این‌باره گفت: «جمهوری اسلامی می‌کوشد با استقرار حاکمیت وحشت، از شکل‌گیری موج‌های جدید اعتراض جلوگیری کند و به بقای یک نظام بی‌ثبات و متزلزل ادامه دهد. اعدام مؤثرترین ابزار این حکومت برای ایجاد رعب و وحشت در جامعه است. ما به‌شدت نگرانیم که کشتار گسترده معترضان در خیابان‌ها، اکنون در داخل زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ادامه یابد. هزاران معترض بازداشت‌شده، بی‌دفاع و در شرایط غیرانسانی، در معرض شکنجه، ناپدیدسازی قهری و خطر فوری اعدام یا قتل پس‌از دادگاه‌های نمایشی قرار دارند. جامعه جهانی براساس مسئولیت حقوقی و اخلاقی خود موظف است که فوراً برای حفاظت از جان آنان اقدام کند.»

جمعی از جامعه‌شناسان: حفظ حقوق بشر و جان انسان‌ها فراتر از هر مصلحت سیاسی است

جمعی از جامعه‌شناسان ایران با انتشار دو بیانیه سرکوب‌های خشونت‌بار اعتراضات دی ماه را محکوم کرده‌اند.

در بیانیه شماره ۲ این جامعه‌شناسان آمده است: «روایت‌سازی یک‌طرفه از اعتراضات و سرکوب آن با فعالیت‌های جانبدارانه صدا و سیما، رسانه‌های کنترل شده در قامت کارخانه تولید روایت رسمی و تکرار برچسب‌زنی‌های امنیتی به معترضان؛ نشانگر ناشنیده‌انگاری یا بی‌اعتنایی به پیام اساسی تحول‌جویی جامعه ایران است. این فضاسازی امنیتی و تک صدایانه، به معنای نادیده گرفتن علت‌های بنیادین بروز اعتراضات و زمینه‌سازی مجدد برای تکرار اعتراض مردم است.»

در بیانیه تاکید شده که نمی‌توان حق سوگواری جمعی را از مردم گرفت. زیرا جلوگیری از "برگزاری مناسک سوگ و نادیده انگاشتن ابعاد فاجعه، تنها به انباشت ترومای جمعی و تعمیق خشم‌های فرونهفته می‌انجامد که در آینده به شکلی مهارناپذیر سر بر خواهد آورد. با این حال، تبیین جامعه‌شناختی وضعیت کنونی نشان می‌دهد که جامعه ایران، با وجود تحمل رنجی سترگ، از انفعال و ابژگی به عاملیت و سوژگی تغییر وضعیت داده است."

جامعه‌شناسان در بیانیه خود به صورت یک تحلیل مختصر می‌نویسند: «بررسی و تبیین جامعه‌شناختی چهار ساحت اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، و فرهنگی ایران کنونی در بردارنده این پیام است که جبران سرمایه اجتماعی و مشروعیت ازکف داده در جامعه با توسل به گفتمان‌سازی ملی‌گرایانه دوران هشت سال جنگ ایران و عراق و حتی جنگ دوازده روزه با اسرائیل؛ دیگر امکان‌پذیر نیست. وضعیت کنونی حاصل برون‌داد سال‌ها انسداد سیاسی و اقتصادی است که طیف‌هایی از مردم را برای برون رفت از بن‌بست کنونی، ناگزیر به سوی یاریگری کشورهای خارجی؛ رهنمون ساخته است و این امر اجتماعی بی‌سابقه را قابل درنگ و بررسی همه‌جانبه می‌سازد.

جمعی از وکلای دادگستری: در دفاع از حقوق مردم لحظه‌ای درنگ نخواهیم کرد

جمعی از وکلای دادگستری با انتشار بیانیه‌ای نسبت به تداوم نقض حقوق متهمان و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴ ایران، اعتراض کرده و تداوم این روند را موجب بی‌اعتباری بیش از پیش نهاد قانون و نابودی مظاهر حکومت قانون دانستند. در این بیانیه تاکید شده که حقوق دفاعی متهمان، نمی‌تواند و نباید تحت تاثیر "تلاش‌ها برای تسریع در روند رسیدگی، تفسیرهای فراقانونی و یا فشارهای سیاسی- امنیتی" قرارگیرد.

این بیانیه که به امضای ۴۸ نفر از وکلای پایه یک دادگستری رسیده، همچنین تاکید کرده که «وکلا، در انجام وظایف وکالتی خویش در دفاع از حقوق مردم، لحظه‌ای درنگ» نخواهند کرد؛ چرا که «هرچه مردم، در تنگنای بیشتری قرار گیرند، وکلا نیز در احقاق حقوق آنان، مصمم‌تر خواهند بود.»

این وکلا ضمن هشدار جدی نسبت به تعدد و تداوم نقض حقوق متهمان و بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، تأکید می‌کنند که استمرار این رویه‌ها، نهاد قانون را بی‌اعتبار، و آخرین مظاهر حاکمیت قانون را نیز نابود خواهد کرد. مطالبه این وکلای دادگستری چنین بیان شده است: « قانون‌مندی، تضمین علنی و عملی حقوق دفاعی و پای‌بندی کامل به اصول دادرسی منصفانه است؛ امری که تحقق آن، شرط بنیادین صیانت از عدالت و پیشگیری از تکرار فجایع انسانی و حقوقی خواهد بود.«

این وکلا در پایان بیانیه یادآور می‌شوند: «این هشدارها معنایش آن نیست که ما وکلا، در انجام وظایف وکالتی خویش در دفاع از حقوق مردم، لحظه‌ای درنگ خواهیم کرد؛ چرا که بی‌تردید، به حکم سوگندی که یاد کرده‌ایم، هرچه مردم، در تنگنای بیشتری قرار گیرند، ما نیز در احقاق حقوق آنان، مصمم‌تر خواهیم بود.«

محمدحسین آقاسی، هوشنگ پوربابایی، مریم خجسته، مریم کیان‌ارثی و حسن اسدی زیدآباد از جمله امضاکنندگان این بیانیه هستند.

غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه در روز ۵ بهمن دستوراتی درباره نحوه رسیدگی به پرونده افراد فعال در اعتراضات صادر کرده بود. او خطاب به قضات گفت: « انتظار و مطالبه بحق مردم آن است که متهمین و عناصر اصلی اغتشاشات و ارتکاب اعمال تروریستی و خشن، هر چه سریع‌تر محاکمه و در صورت احراز جرم، مجازات شوند.»

طبرزدی: مردم برای نان و آزادی قیام کردند، اما پاسخشان گلوله بود

حشمت‌الله طبرزدی، فعال سیاسی با انتشار بیانیه‌ای از زندان مرکزی أصفهان در ۶ بهمن به شدت سرکوب معترضان در دی ماه را محکوم کرده و آن را "مصداق آشکار جنایت علیه بشریت" دانسته است.

طبرزدی می‌نویسد: « خامنه‌ای و پزشکیان به‌دروغ مدعی به‌رسمیت شناختن اعتراضات شدند. این در حالی است که من، به‌عنوان یکی از چهره‌های شاخص فراخوان‌های اعتراضی و کنش خشونت‌پرهیز طی سی‌ویک سال گذشته، به‌همراه یارانم در اتحادیهٔ دانشجویی، جبههٔ متحد دانشجویی و جبههٔ دموکراتیک ایران، بارها با عناوین واهی «اقدام علیه امنیت ملی» و «فراخوان غیرقانونی» سرکوب، تفهیم اتهام و زندانی شده‌ایم.

این فعال سیاسی در ادامه نوشته است که "جرم ما چیزی جز نقد، اعتراض، و دعوت به تجمعات و تظاهرات مسالمت‌آمیز نبوده است. از منظر خامنه‌ای، اعتراض مترادف با تسلیم در برابر زور است".

در این بیانیه تاکید شده که مردم به صورت مسالمت‌آمیز و میلیونی در تظاهرات شرکت کردند " اما با رگبار مسلسل‌ها چون برگ بر زمین ریختند."

مرتس: کشورهای حوزه خلیج فارس نگران درگیری ایران و آمریکا هستند

به گفته صدراعظم آلمان کشورهای حوزه خلیج فارس سخت نگران بروز درگیری میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی هستند. فریدریش مرتس که در حال حاضر در منطقه خاورمیانه به سر می‌برد در دیدار از قطر گفت: «نگرانی از بروز تقابلی نظامی در منطقه بسیار بزرگ است و حملات هوایی که در ژوئن سال ۲۰۲۵ صورت گرفتند، هنوز در اذهان کاملا زنده است.»

او امروز پنجشنبه ۵ فوریه (۱۶ بهمن) در دوحه تصریح کرد: «من از اینجا رهبری ایران را فرامی‌خوانم که واقعا وارد مذاکرات شود و به تخاصمات و همچنین به برنامه اتمی خود پایان دهد.» مرتس افزود که به ویژه کشورهایی چون قطر، اردن و اسرائیل باید از تهدیدات نظامی ایران در امان بمانند.

صدراعظم آلمان ابراز امیدواری کرد که مذاکرات پیش‌رو میان تهران و واشنگتن به نتیجه برسد و افزود، در این راه هر کاری که جهت تنش‌زدایی سودمند باشد، انجام خواهد داد. دور جدید از گفت‌وگوها میان جمهوری اسلامی و آمریکا قرار است فردا، جمعه، در عمان انجام گیرد.

او در اظهارات خود همچنین به پست شدیدالحن عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران واکنش نشان داد که در آن، مرتس را "سیاستمداری ناپخته و ناباب" خوانده بود. صدراعظم آلمان از ورود به بحث خودداری کرد و تنها گفت که اظهارات عراقچی ظاهرا "نشاندهنده بی‌اطمینانی و نگرانی‌ است".

شمار دانش‌آموزان جان‌باخته در اعتراضات از مرز "۱۶۰ نفر" گذشت

به گفته محمد حبیبی، سخنگوی شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان، شمار دانش‌‌آموزان کشته‌شده در اعتراضات مردمی دی‌ماه از مرز "۱۶۰ نفر" عبور کرده است.

این شورا با انتشار پیامی در تلگرام اعلام کرد که تاکنون اسامی ۱۶۳ کودک و نوجوان جان‌باخته در جریان سرکوب‌ روزهای ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه را گردآوری و منتشر کرده است.

شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان در پیام خود از همه، به‌ویژه خانواده‌هایی که فرزند خود را از دست داده‌اند، دچار آسیب و جراحت شده، یا در بازداشت بوده و هستند، خواسته است، "برای مستندسازی کامل این جنایت سازمان‌یافته روایت خود را از آنچه رخ داده است، از طریق کانال‌های ارتباطی این شورا" در اختیار این نهاد صنفی قرار دهند.

سخنگوی این شورا نیز با در پستی در شبکه اکس (توییتر سابق) نوشت: «این عدد یعنی تا اینجا، حداقل ۵ کلاس درسِ کامل را قتل‌عام کرده‌اند. در هیچ کجای جهان، پاسخِ "شعار" دانش‌آموز، "گلوله" نیست.»

از سویی دیگر هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر ایران امروز پنجشنبه ۵ فوریه (۱۶ بهمن) اعلام کرده‌ تا پایان روز سی‌ونهم از آغاز اعتراضات، مجموع جان‌باختگان تأییدشده به ۶۸۸۳ نفر رسیده و ۱۱۲۸۰ مورد مرگ را همچنان در دست بررسی دارد.

شاهزاده رضا پهلوی: ایرانیان زیر یک پرچم متحدند

شاهزاده رضا پهلوی که قرار است هفته آینده در کنفرانس امنیتی مونیخ حضور یابد، در پیامی تازه تصریح کرد که علیرغم تلاش جمهوری اسلامی برای ایجاد تفرقه، ایرانیان ملتی متحد با یک پرچم هستند.

در پیام او از جمله آمده است: «انقلاب ملی باشکوه ما، انقلاب شیروخورشید، حماسه‌ای است بی‌نظیر از هم‌صدایی، هم‌دلی و همبستگی ملی. برخلاف تلاش جمهوری اسلامی و هم‌پیمانانش برای ایجاد تفرقه و انحراف، شما هوشیارانه و میهن‌پرستانه، با صدایی واحد، در جای‌جای ایران فریاد زده‌اید که یک ملت بزرگ و متحدید با یک پرچم. نشان داده‌اید که ما فارغ از اینکه از کدام شهر و استان ایران هستیم، به چه گویش و زبانی صحبت می‌کنیم، چه مذهب و باوری داریم یا نداریم، همه ایرانی هستیم و مصمم به بازپس‌گیری میهن عزیزمان.»

شاهزاده پهلوی در پیام خود همچنین گفت که ایرانیان "از همیشه متحدتر و به آزادی و دموکراسی نزدیکتر هستند". او ضمن دادن قول برای حفاظت از اعتماد و اتحاد ایرانیان در پایان پیام خود گفت: «ما با هم ایران را پس خواهیم گرفت و دوباره خواهیم ساخت.»

تنش بین ایران و آمریکا؛ آلمان بخشی از نیروهای خود را از عراق خارج می‌کند

در صورت بالاگرفتن تنش میان تهران و واشنگتن و بی‌ثمر ماندن مذاکرات طرفین این خطر می‌رود که سربازان آلمانی مستقر در عراق تحت‌الشعاع رویارویی و درگیری احتمالی ایران و آمریکا قرار گیرند. از این رو ارتش آلمان اعلام کرد که خود را برای مقابله با چنین خطری آماده می‌کند.

به گزارش نشریه اشپیگل، ستاد فرماندهی عملیاتی ارتش آلمان تصمیم گرفته است که شمار نیروهای آلمانی مستقر در شمال عراق را به طور قابل توجهی کاهش دهد و افرادی را که حضورشان برای پیشبرد مأموریت ارتش آلمان در عراق ضروری نیست، از این کشور خارج کند.

ارتش آلمان در اطلاعیه‌ای که در اختیار پارلمان آلمان (بوندس‌تاگ) قرار داده، گفته است که "چنین اقدامی با توجه به تنش‌های روزافزون میان ایران و آمریکا ضروری است".

ارتش آلمان در ایجاد و آموزش نیروهای نظامی در عراق با این کشور همکاری دارد. منطقه اصلی فعالیت‌های ارتش آلمان در این راستا شهر کردنشین اربیل است که در آن ۳۰۰ سرباز زن و مرد آلمانی فعالیت می‌کنند. بخش اعظم آنان اما در اردن مستقر هستند.

ونس: اگر ترامپ گزینه نظامی را تنها راه بداند آن را به‌کار می‌گیرد

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا در گفت‌وگو با مگان کلی، مجری سابق شبکه فاکس‌نیوز به مواضع و چالش‌های ایالات متحده در قبال جمهوری اسلامی پرداخت. او در این مصاحبه که برای شبکه سرویس ایکس‌ام تهیه شده، تصریح کرد که "تصمیم‌گیرنده اصلی در ایران رهبر جمهوری اسلامی است و رئیس‌جمهور اهمیت چندانی ندارد".

به باور ونس، وزیر خارجه ایران نیز فردی است که آمریکا "در عمل" از طریق او با رهبر جمهوری اسلامی در تماس است. این در حالی است که چندی پیش مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران به عراقچی دستور داده بود تا "امکان مذاکره با آمریکا" را بررسی کند.

ونس با اشاره به چنین ارتباطاتی غیرمستقیم افزود: «وقتی حتی نمی‌توان با کسی که واقعاً کشور را اداره می‌کند صحبت کرد، مذاکره با چنین کشوری عجیب و دشوار است.» این مسئله به گفته او برخلاف امکان تماس مستقیم تلفنی دونالد ترامپ با همتایان روس و یا چینی خود است.

معاون‌ رئیس‌جمهور آمریکا در ادامه گفت که عدم امکان صحبت مسقتیم با رهبر واقعی جمهوری اسلامی "غیرعادی" بوده و "دیپلماسی را دشوار می‌کند".

ونس تصریح کرد که ترامپ علیرغم برخورداری از همه گزینه‌ها نخست تلاش خواهد کرد که کار از طریق مذاکره و راه‌های غیرنظامی پیش برود، اما اگر ببیند که گزینه نظامی تنها راه است، آن را پیش خواهد گرفت.

چند منبع موثق از لاهیجان به دویچه وله فارسی می‌گویند که تنها در شامگاه ۱۸‌دی‌ داده‌های مربوط به پیکر "دست‌کم ۱۰۹ کشته" در مراکز درمانی این شهر به ثبت رسید. به سر برخی از جان‌باختگان از فاصله نزدیک "تیر جنگی" شده است.چند منبع موثق از جمله اعضای کادر درمان در شهرستان لاهیجان، واقع در استان گیلان، در گفت‌وگو با دویچه وله فارسی ابعاد جدیدی از کشتار، شدت سرکوب و نحوه عمل نیروهای امنیتی را بازگو کرده‌اند.

یکی از این منابع که خود در اعتراض‌ها شرکت داشته، می‌گوید: «روز ۱۷‌ دی‌ماه خیلی شبیه اعتراض‌های ۱۴۰۱ بود؛ ما تجمع کردیم اما مامورها حمله کردند و کتک‌مان زدند؛ فکر نمی‌کنم کسی کشته شده باشد و من خودم صدای تیراندازی نشنیدم.»

از او درباره ماموران امنیتی پرسیدیم: «گیلکی حرف می‌زدند؛ یا فارسی با لهجه گیلکی. اکثرا لباس و ماسک سیاه پوشیده بودند.»

شامگاه ۱۸‌ دی‌ماه در حالی فرامی‌رسد که حالا اعتراض‌ها در شهرهای مختلف ایران دامنه وسیع‌تری به خود گرفته است: «ساعت حدود ۷ شب رسیدیم ابتدای خیابان شیشه‌گران؛ دیدیم یک‌عالمه لباس‌شخصی مستقر شده‌اند و به یک شکل خاصی و قلدرمآبانه‌ای راه می‌رفتند؛ نمی‌دونم چطور توصیف کنم؟ همه‌شان هم باتوم و شوکر داشتند طوری که ما واضح می‌دیدیم. از پیرمرد بین سرکوب‌گران بود تا نوجوان.»

یک منبع دیگر نیز می‌گوید برخی از سرکوبگران در همان شب و روزهای بعد توسط مردم شناسایی شدند: «چندنفرشان را می‌شناختیم. مثل دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر لاهیجان که حتی ماسک هم به صورت نداشت؛ یا معاون سپاه لاهیجان که گروهی از بسیجی‌ها را رهبری می‌کرد.»

منبعی که شامگاه ۱۸‌ دی‌ماه در خیابان حضور داشت از شیوه‌ای تقریبا جدید در ایجاد رعب و وحشت میان معترضان خبر می‌دهد: «کنار "باغ ملی" یک تلویزیون شهری قرار دارد. از آن چندین بار صدای رگبار پخش کردند. ما اول فکر می‌کردیم رگبار واقعی است بعد متوجه شدیم از آن سیستم پخش شده؛ لحظاتی بعد اما واقعا رگبار بستند؛ ما تا چند لحظه همچنان فکر می‌کردیم صدا از آن تلویزیون شهری است ولی وقتی دیدیم چند نفر زمین افتاده‌اند، فهمیدیم رگبار واقعی است؛ صدا از تلویزیون نیست.»

ثبت و شناسایی "دست‌کم ۱۰۹ پیکر" در مراکز درمانی

شامگاه ۱۸‌ دی‌ماه یکی از خونین‌ترین سرکوب‌ها در لاهیجان رخ می‌دهد.

به گفته یکی از اعضای کادر درمان در لاهیجان، "تنها در شامگاه ۱۸‌ دی‌ماه پیکر دست‌کم ۱۰۹ معترض در مراکز درمانی این شهر شناسایی شد و به ثبت رسید."

برخی از پیکرها مربوط به معترضان در شهرهای دیگر از جمله آستانه بوده که به مراکز درمانی لاهیجان منتقل شدند. منبع مطلی که با دویچه وله صحبت می‌کرد با اشاره به این که "شخصا پیکر بسیاری از این معترضان را دیده" می‌گوید: «اکثر کشته‌ها بر اثر اصابت تیر جنگی بود؛ من ساچمه ندیدم اصلا؛ کسی را هم نشنیدم بر اثر ساچمه کشته شده باشد. تیر جنگی واقعی زدند.»

تماس این منبع مطلع پس از چند دقیقه به دلیل مشکلات اینترنتی در ایران قطع و مجددا وصل می‌شود: «مثلا صنم پوربابایی را مطمئن هستم که با تیر جنگی زدند؛ دختر به این جوانی؛ خدای من؛ چی بگم؟ خانواده‌اش.»

صنم پوربابایی، ۲۶ ساله و مدرس ویولون بود. در صفحه او در اینستاگرام تصاویر و ویدئوهای زیادی از او در حال نواختن ویولن دیده می‌شود.

صابر رمضانی از دیگر جان‌باختگان در لاهیجان است. یکی از منابع مطلع به دویچه وله می‌گوید: «صابر رو با اسلحه دوربین‌دار زدند؛ نصف صورتش رفت؛ خیلی وحشتناک بود. من خودم دیدم که بالای دو مدرسه "تک‌تیرانداز" مستقر شده بود؛ فکرش را بکنید؛ تک‌تیرانداز از بالای مدرسه به هموطن خودش، به همشهری خودش شلیک می‌کرد.»

تصویری از پیکر صابر رمضانی در سردخانه به دستم رسیده که سخنان این منبع درباره وضعیت پیکر را تایید می‌کند.

برخی منابع نیز می‌گویند که شمار جان‌باختگان در لاهیجان و روستاهای اطراف در همین شب به بیش از ۱۵۰ نفر می‌رسد. دویچه وله فارسی مستقلا قادر به راستی‌آزمایی این آمار نیست.

فشار ماموران امنیتی بر اعضای کادر درمان و خانواده جان‌باختگان

ماموران همزمان با سرکوب در خیابان، گروهی را نیز به مراکز درمانی اعزام می‌کنند تا آسیب‌دیدگان و جان‌باختگان و همچنین نحوه و نوع ارائه خدمات درمانی از سوی کادر درمان را نیز رصد، تهدید و شناسایی کنند.

آنگونه که منابع دویچه وله می‌گویند، پیکر بسیاری از معترضان توسط ماموران امنیتی از مراکز درمانی ربوده و به سایر شهرها یا مناطق نامعلومی منتقل شدند: «مامورها ریختند در بیمارستان؛ با پرسنل بیمارستان درگیر شدند و به زور برخی پیکرها را بردند؛ مثلا پیکر سمانه عسگری را ماموران از بیمارستان پیروز لاهیجان بردند و خانواده‌اش چندروز بعد در رشت تحویل گرفتند.»

تحویل پیکرها خود به ابزاری در دست ماموران و نهادهای امنیتی تبدیل شده است: «برخی خانواده‌ها پس از درگیری و کلی تنش با مامورها در بیمارستان، پیکر عزیزان‌شان را حتی با "ماشین شخصی" خارج کردند؛ برخی پیکرها شبانه دفن شدند. من شنیدم که برخی را حتی نتوانستند پیش از خاکسپاری، درست بشویند.»

یکی از منابع تاکید می‌کند که "برخی اعضای کادر درمان واقعا خیلی دل سوزاندند و حتی مثلا با راه‌انداختن دعوای صوری سعی می‌کردند حواس نیروهای امنیتی را پرت کنند تا خانواده‌ها پیکرها را تحویل بگیرند و خارج شوند."

تهدیدها و فشارهای امنیتی همچنان بر خانواده‌های جان‌باختگان ادامه دارد بویژه در مراسم سوگواری و ختم: «اکثر خانواده‌ها اصلا اجازه ندارند مراسم بگیرند.»

به گفته منبع دیگری، از جمله به خانواده صنم پوربابایی نه‌تنها اجازه برگزاری مراسم داده نشد "بلکه ماموران حتی از نصب پارچه سیاه بر سر در خانه این جان‌باخته نیز جلوگیری کردند."

جلوگیری از فیلمبرداری نیز از دیگر اقدام‌های نیروهای امنیتی در مراسم خاکسپاری و سوگواری است: «اطلاعاتی‌ها آمدند مراسم مهران رفیعی و گفتند کسی حق ندارد فیلم بگیرد؛ مردم ولی خیلی مقاومت می‌کنند و به این سادگی تسلیم نمی‌شوند.»

مهران رفیعی، جوان آرایشگر، شامگاه ۱۸ دی‌ماه هدف گلوله جنگی قرار گرفت؛ توسط دوستانش به بیمارستان پیروز این شهر انتقال داده شد و ساعاتی بعد درگذشت.

"شهر همچنان در بُهت است"

از شهروندانی که دویچه وله توانست در باره اتفاقات لاهیجان از آنها اطلاع بگیرد درباره وضعیت کنونی شهر و مردمانش پرسیدم: «چی بگم؟ دو روز بعد از کشتار، برف اومد. برق خیلی از مناطق تا دو روز قطع شد؛ آب در برخی محلات و روستاها قطع شد؛ فکرش را بکنید؛ بعد از این کشتار؛ برف؛ بهت؛ آگهی‌های فوت روی در و دیوار.»

منبع دیگرم از افزایش شمار استفاده از کلمه "خودکشی" در میان شهروندان می‌گوید: «خیلی‌ها به خودکشی فکر می‌کنند؛ شما بودید فکر نمی‌کردید؟ مگر لاهیجان چقدر جمعیت دارد که اینهمه کشته دادیم؟ همه همدیگر را می‌شناسند؛ همه باهم بزرگ شده بودند.»

منابع مطلعی که با دویچه وله صحبت کردند در توصیف شدت کشتار و سرکوب در لاهیجان در جمله‌ای مشابه می‌گویند: «شهر به خاک و خون کشیده شد.»

چرا ایران محل مذاکرات را تغییر داد؟ چرا ایالات متحده تلاش در "منطقه‌ای" کردن مذاکرات دارد و چرا حکومت ایران با این امر مخالف است؟ اصولا چقدر شانس موفقیت این مذاکرات وجود دارد؟اولین دور مذاکرات جدید ایران و آمریکا قرار است روز جمعه ۶ فوریه (۱۷ بهمن) در مسقط پایتخت عمان برگزار شود. حدود ۴۸ ساعت پیش از آغاز این مذاکرات خبر رسید که ایران با محل برگزاری که ابتدا قرار بود استانبول باشد مخالفت کرده و کشور عمان را برای میزبانی این مذاکرات پیشنهاد داده است.

از سوی دیگر در حالی که اعلام شده بود کشورهای منطقه مانند پاکستان، عربستان سعودی، قطر، مصر، عمان و امارات متحده عربی در سطح وزرای خارجه به این گفت‌وگوها دعوت شده‌اند، خبر دیگری رسید مبنی بر اینکه ایران خواهان گفت و گوهای دوطرفه و بدون حضور کشورهای دیگر منطقه شده است.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

حدود ۳۶ ساعت پیش از آغاز مذاکرات، سایت اکسیوس نوشت که آمریکا با شرایط ایران موافقت نکرده و مذاکرات روز جمعه لغو شده است. ساعتی بعد، در حالی که نفس‌ها در سینه حبس شده بود و همه منتظر خبر حمله نظامی آمریکا بودند، خبر رسید که آمریکا شرایط ایران را پذیرفته و مذاکرات روز جمعه ساعت ۱۰ صبح به وقت محلی در مسقط پایتخت عمان برگزار می‌شود.

با وجود اعلام این خبر سوالات پیش آمده در این باره همچنان پابرجاست، از جمله اینکه چرا ایران محل مذاکرات را تغییر داد؟

چرا ایالات متحده و کشورهای همسایه و همجوار ایران تلاش در "منطقه‌ای" کردن مذاکرات دارند و چرا حکومت ایران با این امر مخالف است؟ و البته پرسش اساسی اینکه اصولا چقدر شانس موفقیت این مذاکرات وجود دارد؟

تغییر محل مذاکرات؛ "تغییر چارچوب ادارک"

حمید آصفی، تحلیلگر سیاسی مقیم ایران می‌گوید جمهوری اسلامی در حقیقت با تغییر محل مذاکرات در پی تغییر "چارچوب ادراک" مذاکرات بود.

او به دویچه‌وله می‌گوید: «انتقال مذاکرات به عمان، تلاشی آگاهانه برای بازگرداندن گفت‌وگوها به قالبی دوجانبه، محدود و کنترل‌شده بود. عمان در تجربه‌های پیشین، نقش میانجی کم‌سروصدا و غیرنمایشی را ایفا کرده و از نگاه ایران، مانع از تبدیل مذاکرات به یک "نمایش دیپلماتیک" یا ابزار فشار چندلایه می‌شود.»

بیشتر بخوانید: ترامپ: اگر گفت‌وگو با ایران به جایی نرسد، شاید اتفاقات بدی بیفتد

این تحلیلگر سیاسی می‌گوید تصمیم به تغییر محل مذاکرات از سوی ایران "بیش از آنکه نشانه عقب‌نشینی یا تعلل باشد، تلاشی برای مدیریت ریسک سیاسی مذاکرات در شرایطی است که بی‌ثباتی در مواضع واشنگتن به‌طور محسوسی افزایش یافته است".

آصفی همچنین به اهمیت بالای این مذاکرات برای تهران نیز اشاره کرده و می‌گوید این اقدام همچنین نشان دهنده این است که "تهران بیش از هر زمان دیگری، نسبت به شکل و پیامدهای سیاسی مذاکرات حساس شده است".

چرا واشنگتن شرایط تهران را پذیرفت؟

دونالد ترامپ معمولا همیشه سعی داشته چهره‌ای سازش‌ناپذیر و سرسخت از خود نشان دهد و از مواضعش کوتاه نیاید. چه چیزی باعث شد تا واشنگتن با تغییر ناگهانی محل مذاکرات و قالب آن موافقت کند.

دامون گلریز، کارشناس سیاست بین‌الملل در پاسخ به این پرسش به دویچه‌وله می‌گوید: «واقعیت این است که وجهه‌ی رسانه‌ای و افکار عمومی دونالد ترامپ در خطر است؛ اگر با این مذاکرات، به دستاورد دیپلماتیک حائز اهمیتی در مقایسه با توافق هسته‌ای اوباما در خصوص ایران نرسد وجهه‌ی رسانه‌ای او که یکی از مهمترین مولفه‌های سیاست خارجی دولت اوست، مورد تهدید قرار خواهد گرفت.»

دونالد ترامپ از زمان آغاز اعتراضات سراسری دی‌ماه در ایران، بارها و بارها به مردم ایران وعده کمک داد و جمهوری اسلامی را تهدید کرد که در صورت کشتار معترضان "ضربه سختی" از آمریکا خواهد خورد.

دامون گلریز با اشاره به این موضوع می‌گوید: «ترامپ حداقل هشت بار به مردم ایران وعده حمایت داد که اگر به اعتراضات ادامه دهید، "کمک آمریکا در راه است". حالا باید آن را عملی کند، کمترین هزینه، حصول یک توافق دیپلماتیک بین تهران و واشنگتن است تا خود را پیروز رسانه‌ای تعریف کند.»

بیشتر بخوانید: گزینه‌های تازه نظامی آمریکا علیه ایران

اما آیا ممکن است به همین دلایل ترامپ موضوع کشتار معترضان در ایران و نقض گسترده حقوق بشر توسط جمهوری اسلامی را هم وارد مذاکرت کند؟

دامون گلریز این امکان را منتفی می‌داند و در استدلال این امر به کارنامه حقوق بشری دولت ترامپ اشاره کرده و می‌گوید: «ترامپ از کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل خارج شد، این دولت هشت دهه تلاش آمریکا برای نفوذ نرم از طریق US Aid و تقویت آزادی بیان را در نخستین سیاست‌گذاری خود خاتمه داد، به اقدامات دولت ترامپ در خصوص حقوق بشر مهاجران در آمریکا نگاه کنید و یا وضعیت دولت ونزوئلا بعد از دستگیری رییس جمهور آن، همه گواهی بر این ادعا است که موضوع حقوق بشر برای دولت کنونی آمریکا اهمیتی جز بهره‌برداری رسانه‌ای برای افکار عمومی ندارد.»

این کارشناس علوم سیاسی در عین حال معتقد است "نگاه دنیای سیاست در عصر ما بطور اعم و دولت ترامپ بطور اخص به حقوق بشر، ظاهری (cosmetic) است نه استراتژیک".

به نظر او سیاست کنونی دولت آمریکا در موضوع حقوق بشر با رویکرد دولت آمریکا قبل از انقلاب ۵۷ در قبال دولت محمدرضا شاه تفاوت استراتژیک دارد و نگاه ترامپ به موضوع حقوق بشر تاکتیکی و ابزاری است.

او می‌گوید برای ترامپ "پیروزی‌های برق‌آسا و با صدای بلند رسانه‌ای" اهمیت دارد و نه توجه به حقوق بشر.

تلاش برای "اجماع منطقه‌ای علیه ایران"

پرسش دیگری که درباره این مذاکرات مطرح است، چرایی اصرار آمریکا بر حضور دیگر کشورهای منطقه و امتناع ایران از این مسئله است.

حمید آصفی درباره این موضوع می‌گوید: «"منطقه‌ای" کردن مذاکرات می‌تواند تلاشی باشد برای ایجاد اجماع منطقه‌ای علیه ایران و افزایش فشارهای چندجانبه. این راهبرد، هرچند به مذاق تهران خوش نمی‌آید، اما منعکس‌کننده تلاش آمریکا و متحدانش برای بهره‌برداری از ظرفیت‌های منطقه‌ای در برابر جمهوری اسلامی است.»

بیشتر بخوانید: شروط ترامپ برای تهران؛ "نه به سلاح اتمی، توقف کشتار معترضان"

بدین ترتیب شاید بتوان فهمید که چرا جمهوری اسلامی با این "منطقه‌ای شدن" مذاکرات مخالف است.

آصفی می‌گوید: «از دید ایران، منطقه‌ای کردن مذاکرات موجب گسترش دامنه درخواست‌ها و خواسته‌های فرامتنی می‌شود که از چارچوب توافق هسته‌ای فراتر رفته و امنیت و سیاست داخلی ایران را هدف قرار می‌دهد. این امر امکان دستیابی به توافقی سریع و پایدار را به شدت کاهش می‌دهد و مذاکرات را به فرایندی چندجانبه و پرچالش تبدیل می‌کند که کنترل آن دشوار خواهد بود.»

او نتیجه می‌گیرد: «تلاش برای منطقه‌ای کردن مذاکرات نه تنها به دنبال کاهش دامنه اختیارات ایران در مذاکرات است، بلکه هدف بزرگ‌تری دارد که تغییر معادلات قدرت منطقه‌ای و تضمین امنیت بلندمدت متحدان آمریکا در خاورمیانه است.»

آیا می‌توان به آینده مذاکرات خوشبین بود؟

آنچه مسلم است در روز جمعه خصومت ۴۷ ساله جمهوری اسلامی با آمریکا و در پی آن مشکلات عدیده مردم ایران پایان نخواهد یافت. اما آیا این دور از مذاکرات که گفته‌می‌شود به صورت مستقیم میان دو دشمن دیرینه برگزار خواهد شد، می‌تواند راهگشای بازشدن آینده‌ای بهتر برای مردم ایران باشد؟

حمید آصفی می‌گوید: «این مذاکرات در بهترین حالت، یک بازی تاکتیکی برای حفظ ظاهر و مدیریت فشارهای بین‌المللی است، نه نقطه عطفی که بتواند مسیر تنش‌ها را عوض کند.»

او با اشاره به اینکه دامنه مذاکرات به درخواست ایران بر پرونده هسته‌ای محدود مانده، می‌گوید: «این محدودیت، نه راه‌حلی برای مشکلات ساختاری است و نه پاسخگوی واقعیت‌های پیچیده و چندلایه‌ای که ایران و منطقه با آن مواجه‌اند.»

این تحلیلگر سیاسی معتقد است ریشه‌های بحران کنونی فراتر از مسئله هسته‌ای است و کنار گذاشتن مسائل کلان امنیتی و منطقه‌ای "عملاً نشانه عقب‌نشینی از پرداختن به ریشه‌های بحران است".

از سوی دیگر آصفی به لابی‌های قوی تندرو و جنگ‌طلب در هردو طرف اشاره کرده و می‌گوید: «از طرف آمریکایی، اراده‌ای که بتواند زیر فشار لابی‌های جنگ‌طلب و جریان‌های تندرو دوام بیاورد، دیده نمی‌شود. در طرف ایرانی هم، دولت و حاکمیت هرچند به مذاکره تن داده‌اند، اما بی‌اعتمادی عمیق و نگاه محافظه‌کارانه مانع از انعطاف جدی شده است.»

به نظر او "تا وقتی تغییری بنیادین در اراده سیاسی و ساختارهای تصمیم‌گیری دو طرف رخ ندهد، این مذاکرات صرفاً کش‌وقوس‌هایی محدود و موقتی ایجاد می‌کند و راه به جایی نخواهد برد".

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

دامون گلریز اما خوشبین‌تر است و با تاکید بر این که "کیفیت و درجه نیاز جمهوری اسلامی به موفقیت این مذاکرات بیشتر از آمریکاست" معتقد است شانس موفقیت در این دور از مذاکرات از تابستان سال گذشته بیشتر است: «این بار به گمانم، اراده سیاسی برای توافق دیپلماتیک در آمریکا برخلاف خرداد ماه بیشتر از اراده سیاسی برای یک جنگ تمام عیار منطقه‌ای و طولانی مدت است. پس محتاطانه می‌شود گفت که با داده‌های کنونی شانس موفقیت این دوره از خرداد ماه بیشتر است.»

از طرف ایران نیز گلریز معتقد است اگرچه خامنه‌ای به اندازه ترامپ به توافق نیاز دارد اما به گفته او "با به صفر رساندن عملی غنی‌سازی در ایران، امروز در سایه کشتار فجیع معترضان ایرانی، هر نوع توافق دیپلماتیکی بین تهران و واشنگتن منافع استراتژیک نهاد ولایت و علی خامنه‌ای را تامین خواهد کرد".

این تحلیلگر سیاسی در توضیح چرایی "تامین منافع استراتژیک" خامنه‌ای می‌گوید: «امروز نه مواردی تاکتیکی مانند رفع تحریم‌ها و عادی سازی روابط ایران با غرب مانند دوران برجام و نه حتی جلوگیری از تجاوز نظامی به تمامیت ارضی ایران، مانند دور پیش مذاکرات که به حمله نظامی انجامید، موضوع مذاکرات نیست؛ موضوع اصلی بقای حکومت جمهوری اسلامی است که با خیزش مردمی بطور استراتژیک تهدید شده است. بنابراین، بقای نظام برای حکومت حتی با تصویر تسلیم شدن در مقابل آمریکا، یک برد استراتژیک خواهد بود.»

تا روز جمعه و درز کردن اولین اخبار از مسقط، شاید هیچ تحلیلگری نتواند با اطمینان بگوید که آیا این مذاکرات آغازی برای آینده‌ای روشن‌تر و بهتر برای مردم ایران خواهد بود یا جغد جنگ را دوباره بر سر این سرزمین به پرواز در خواهد آورد.

گروهی از فعالان و روزنامه‌نگاران آلمانی که برای مستندسازی موارد احتمالی نقض حقوق بشر کردها در سوریه، به جنوب‌شرق ترکیه سفر کرده بودند، بازداشت و از این کشور اخراج شدند. آنها می‌گویند در بازداشت مورد ضرب‌وشتم قرار گرفتند.۱۶ فعال مدنی و روزنامه‌نگار از آلمان که با هدف جلب توجه عمومی به وضعیت انسانی کردها در سوریه راهی این کشور شده بودند، از بدرفتاری با خود در دوران بازداشت در ترکیه خبر داده‌اند.

یکی از این بازداشت‌شدگان در گفت‌وگویی با روزنامه "زودوست پرسه" گفته است که در پاسگاه پلیس آنها را مجبور کرده‌اند تا لباس‌هایشان را درآورده و تلفن‌های همراه‌شان را نیز تحویل بدهند. این زن ۲۳ ساله روایت کرده است که پس از آنکه یک روز طول کشید تا به بازداشتگاهی مخصوص اخراج مهاجران برسند، در آنجا تنها یک تکه نان به آنها داده شده و سپس در پاسگاه مورد ضرب و شتم قرار گرفتند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

به گفته او دست‌کم سه مأمور مرد او را کتک زده و سپس با نشستن روی بدنش، سعی کردند دستانش را با کابل پلاستیکی از پشت بسته و او را به داخل یک سلول کشاندند.

وکیل این گروه اظهار داشته است که هیچ دلیلی از سوی پلیس ترکیه برای دستگیری این فعالان و روزنامه‌نگاران به آنها ارائه نشده و این افراد در دوران بازداشت حق دسترسی به وکیل را نداشته‌اند.

روزنامه زودوست پرسه نوشته پلیس ترکیه این افراد را به دلیل نقض مقررات ویزا از کشور اخراج کرده، در حالی که آنها تنها چهار روز در ترکیه حضور داشتند و به عنوان شهروند آلمان اجازه داشته‌اند تا ۹۰ روز بدون ویزا در ترکیه اقامت داشته باشند.

وضعیتی بحرانی در مناطق کردنشین

این گروه بخشی از هیئتی بوده است برای پوشش اعتراض‌ها علیه تشدید خشونت‌ها در سوریه و مستندسازی موارد احتمالی نقض حقوق بشر به مناطق کردنشین جنوب‌شرقی ترکیه سفر کرده بود. اعضای حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها (دم) در ترکیه این هیئت را همراهی می‌کرد و فعالان و روزنامه‌نگاران به کمک این حزب امکان سفر تا نزدیکی مرز سوریه را یافته بودند که در آنجا بازداشت و سپس از ترکیه اخراج شدند. این افراد اکنون همگی به آلمان بازگشته‌اند.

دولت موقت سوریه به رهبری احمد شرع از حدود یک ماه پیش حملات خونینی را علیه مناطق خودگردان تحت اداره کردها ترتیب داده است.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

به گفته ساکنان، قطعی آب و برق و فاجعه‌بار بودن خدمات درمانی، موجب ایجاد وضعیتی بحرانی در این مناطق شده است.

به رغم تمدید آتش‌بس درگیری‌ها پیرامون شهر کوبانی همچنان ادامه دارد. این شهر مدتی تحت کنترل گروه تروریستی دولت اسلامی بود و پس از آزادسازی به نمادی مهم به مقابله با داعش تبدیل شد. به گفته برخی تحلیلگران و ناظران سیاسی تضعیف نیروهای کرد می‌تواند به احیای دوباره داعش در این منطقه منجر شود.

برای نخستین بار پس از دهه‌ها، دیگر هیچ سقفی برای کنترل زرادخانه‌های هسته‌ای روسیه و ایالات متحده وجود ندارد. دبیرکل سازمان ملل متحد از یک "لحظه بسیار خطیر" سخن گفته است.معاهده کنترل تسلیحات هسته‌ای "نیو استارت"میان روسیه و ایالات متحده به لحاظ زمانی به پایان رسیده است. برای نخستین بار در بیش از نیم قرن گذشته، هیچ محدودیتی برای زرادخانه‌های سلاح‌های هسته‌ای دو کشور وجود ندارد. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، این وضعیت را "لحظه‌ای بسیار خطیر برای صلح و امنیت بین‌المللی" توصیف کرد و از روسیه و آمریکا خواست که فوراً برای دستیابی به یک توافق جایگزین به تفاهم برسند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

گوترش گفت: «خطر استفاده از سلاح‌های هسته‌ای به بالاترین سطح خود در چند دهه اخیر رسیده است.» به گفته او، پایان یافتن معاهده نیو استارت نمی‌توانست "در زمان نامناسب‌تری" رخ دهد. کارشناسان نگران‌اند که هر دو کشور اکنون به‌صورت بلندمدت به تقویت نیروهای هسته‌ای خود روی آورند؛ امری که می‌تواند آغازگر یک رقابت جدید تسلیحاتی هسته‌ای باشد.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

روسیه پیش‌تر اعلام کرده بود که از دولت آمریکا پاسخی به پیشنهاد تمدید یک‌ساله این توافق دریافت نکرده است. وزارت خارجه روسیه، به نقل از خبرگزاری دولتی تاس، این تصمیم "آگاهانه" آمریکا را "نادرست" و "مایه تأسف" خواند.

روسیه می‌خواهد "مسئولانه و محتاطانه" عمل کند

در ادامه بیانیه وزارت خارجه روسیه آمده است که اظهارات عمومی مقام‌های آمریکایی نشان نمی‌دهد که ایالات متحده همچنان خود را به این توافق پایبند بداند. بر این اساس، روسیه نیز دیگر خود را ملزم به تعهدات معاهده کنترل تسلیحات نمی‌داند و خود را "در تصمیم‌گیری درباره گام‌های بعدی آزاد" تلقی می‌کند.

وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که قصد دارد "مسئولانه و با احتیاط" عمل کند. با این حال، روسیه آماده است در صورتی که امنیت ملی‌اش تهدید شود، "اقدامات متقابل قاطعانه‌ای" اتخاذ کند.

موضع‌گیری ناتو

ناتو نیز با پایان یافتن "معاهده نیو استارت" میان ایالات متحده و روسیه که محدودیت‌هایی را بر زرادخانه‌های هسته‌ای دو کشور اعمال می‌کرد، خواستار "مسئولیت‌پذیری و خویشتنداری" شد. بنا به ارزیابی ناتو این موضوع نگرانی‌ها درباره آغاز یک رقابت جدید تسلیحاتی را افزایش می‌دهد.

یکی از مقام‌های ناتوکه نخواست نامش فاش شود، گفت: «خویشتنداری و مسئولیت‌پذیری در حوزه هسته‌ای برای امنیت جهانی حیاتی است.»

این مقام افزود که روسیه و چین هر دو در حال افزایش توانمندی‌های هسته‌ای خود هستند و ناتو "به اتخاذ گام‌های لازم" برای تضمین دفاع‌های خود ادامه خواهد داد.

درخواست آمریکا برای مشارکت چین

دولت واشنگتن خواستار آن شد که چین در هر توافق آینده گنجانده شود. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفت برای کنترل واقعی تسلیحات در قرن بیست‌ویکم، انجام هر اقدامی بدون در نظر گرفتن چین غیرممکن است، زیرا این کشور "ذخایر تسلیحاتی عظیم و به‌سرعت در حال رشدی" دارد. وزارت دفاع آمریکا برآورد می‌کند که چین تا سال ۲۰۳۵ ممکن است تا ۱۵۰۰ کلاهک هسته‌ای در اختیار داشته باشد؛ رقمی که تقریباً برابر با تعداد کلاهک‌های هر یک از دو کشور آمریکا و روسیه است.

یوهان واده‌فول، وزیر خارجه آلمان از مشارکت چین در یک معاهده آینده خلع سلاح هسته‌ای حمایت کرد. او در جریان سفری به سیدنی گفت دولت پکن اکنون باید نشان دهد که "آماده خویشتنداری" است. به گفته واده‌فول، پایان یافتن معاهده نیو استارت نگران‌کننده است و نشان می‌دهد "وظیفه بازسازی اعتماد در جهان تا چه اندازه بزرگ است".

دومین روز مذاکرات کی‌یف و مسکو در ابوظبی در حالی آغاز شد که روسیه همچنان خاک اوکراین را هدف قرار می‌دهد. دو طرف بدون اشاره به جزئیات از "سازنده" بودن مذاکرات گفته‌اند. روسیه بار دیگر اروپا را به "جنگ‌طلبی" متهم کرد.مذاکره‌کنندگان مسکو و کی‌یف روز پنجشنبه پنجم فوریه (۱۶ بهمن)، هم‌زمان با تشدید حملات روسیه به شبکه برق اوکراین، دومین روز از گفت‌وگوها با میانجی‌گری ایالات متحده را در ابوظبی برای پایان دادن به جنگ آغاز کردند.

رستم عمروف، دبیر شورای امنیت و دفاع ملی اوکراین، با انتشار پیامی در شبکه اکس نوشت: «ما در همان قالب‌های دیروز کار می‌کنیم: مشورت‌های سه‌جانبه، کار گروهی و هماهنگ‌سازی بیشتر مواضع.»

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

عمروف شامگاه چهارشنبه پس از پایان نخستین روز از مذاکرات میان این کشور با روسیه در ابوظبی با انتشار پیامی در شبکه اکس اعلام کرده بود، این گفت‌وگوها "پرمحتوا و سازنده" بوده‌اند و بر "گام‌های مشخص و راه‌حل‌های عملی" تمرکز داشته‌اند. عمروف توضیحات بیشتری در مورد محتوای این مذاکرات منتشر نکرده و نوشته بود گزارشی در این باره تنظیم و به ولودیمیر زلنسکی ارائه خواهد شد.

در این مذاکرات دو روزه که در امارات متحده عربی و با میانجی‌گری آمریکا برگزار می‌شود، استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا و جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ نیز حضور دارند.

کیریل دیمیتریف، نماینده ولادیمیر پوتین در مذاکرات با اوکراین، روز پنج‌شنبه از پیشرفت و تحرکات مثبت در گفت‌وگوها بر سر جنگ اوکراین خبر داده و در عین حال اروپا را متهم به اقدامات مداخله‌جویانه کرد. او که نقشی محوری در مذاکرات ایفا کرده، گفت: «جنگ‌طلبان از اروپا، به‌ویژه از بریتانیا، به‌طور مداوم تلاش می‌کنند در این روند دخالت کنند و در آن اخلال به وجود آورند. هرچه این تلاش‌ها بیشتر می‌شود، ما بیشتر می‌بینیم که پیشرفت قطعاً در حال تحقق است.»

دیمیتریف همچنین تصریح کرد که فعالیت‌هایی برای احیای روابط میان مسکو و واشنگتن، از جمله در چارچوب یک گروه کاری مشترک در حوزه اقتصاد، در جریان است. او پیش‌تر در نشست کاری این گروه که ۳۱ ژانویه در میامی با حضور ویتکاف، کوشنر و اسکات بسنت وزیر خزانه‌داری آمریکا برگزار شد، حضور داشت.

دولت آمریکا هر دو طرف را برای رسیدن به یک سازش برای پایان دادن به جنگ تحت فشار قرار داده است، با این حال مواضع دو طرف همچنان فاصله زیادی با یکدیگر دارد. مسکو خروج نیروهای اوکراینی از سراسر منطقه دونتسک را پیش‌شرط هرگونه توافق می‌داند، اما کی‌یف تا بدین‌جا با عقب‌نشینی یک‌جانبه مخالفت کرده و خواستار توقف درگیری در امتداد خط مقدم کنونی است.

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، روز چهارشنبه بار دیگر تأکید کرده بود که نیروهای روسیه تا زمانی که کی‌یف عقب‌نشینی نکند، به جنگ ادامه خواهند داد.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

مذاکره‌کنندگان مسکو و کی‌یف حدود دو هفته پیش برای نخستین بار به‌طور مستقیم درباره طرح آمریکا برای پایان دادن به درگیری‌ها گفت‌وگو کردند. بنا بر اطلاعات منابع نزدیک به مذاکرات، دو طرف اکنون در چندین موضوع به توافق رسیده‌اند، هرچند اختلاف اصلی همچنان بر سر درخواست مسکو برای خروج کامل اوکراین از منطقه صنعتی مهم دونباس است.

همزمان با مذاکرات ابوظبی،‌ حملات روسیه به اوکراین ادامه داشته است. مقام‌های شهر دروژکیوکا در منطقه دونتسک در شرق اوکراین، روز چهارشنبه از کشته شدن دست‌کم شش نفر در پی حمله هوایی روسیه به یک بازار خبر دادند. فرماندار دونتسک اعلام کرد روسیه در این حمله "مهمات خوشه‌ای" به‌کار برده و مستقیما بازار را که معمولا پیش از ظهر تردد زیادی در آن جریان دارد، هدف قرار داد.

وزیر خارجه ایران در پیامی صدراعظم آلمان را مورد حمله لفظی شدیدی قرار داد و او را سیاستمداری "ناپخته" خواند. فریدریش مرتس که سرگرم انجام سفری در منطقه خلیج فارس است، از آمادگی برلین برای افزایش فشار بر تهران سخن گفته بود.عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، صدراعظم آلمان را مورد حمله‌ای لفظی قرار داده و ابراز امیدواری کرد که دولت دیگری در برلین اداره امور را در دست گیرد.

او روز پنجشنبه ۵ فوریه (۱۶ بهمن) با انتشار پستی در شبکه اکس (توییتر سابق) نوشت، "آلمان در گذشته قوه محرکه پیشرفت‌های اروپا محسوب می‌شد، اما کانون به موتور پسرفت‌های این قاره بدل شده است".

عراقچی در پیام خود در واکنش به پستی از صدراعظم آلمان نوشت: «مهرماه گذشته در نیویورک، به اصرار آقای مرتس، سه کشور اروپایی نقش خود در مذاکرات هسته‌ای را به دست خودشان کنار گذاشته و به‌جای آن مسیر بازگرداندن تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را در پیش گرفتند. اکنون همان فرد برای بازگشت به همان مذاکرات التماس می‌کند.»

فریدریش مرتس که برای دیدار و گفت‌وگوها با شماری از کشورهای حوزه خلیج فارس راهی منطقه شده و اکنون در عربستان سعودی به می‌برد، در راستای سفرش پیامی در شبکه اکس منتشر کرده بود.

صدراعظم آلمان در این پست تصریح کرد: «ما می‌خواهیم با کشورهای حوزه خلیج [فارس] در راه صلح همکاری کنیم. تحولات در ایران در تقابل با این نیت قرار دارد. خشونت [در ایران] باید پایان یابد. ما حاضریم که فشار را افزایش دهیم و خواهان گفت‌وگوهایی برای پایان دادن هر چه سریع‌تر به برنامه هسته‌ای ایران هستند.»

مرتس در جریان اعتراضات مردمی در دی‌ماه نیز پشتیبانی خود را از معترضان اعلام کرده و از حامیان قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست تروریستی اتحادیه اروپا بود؛ موضعی که سبب شد سفیر آلمان به وزارت خارجه جمهوری اسلامی احضار شود.

بیشتر بخوانید: مرتس: تروریستی خواندن سپاه پیامی صریح علیه خشونت عریان است

عراقچی در پیام خود صدراعظم آلمان را همچنین سیاستمداری "ناپخته و با منشی ناباب" دانست و افزود: «هنگامی که اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ بیش از ۱۰۰۰ ایرانی را به قتل رساند، او [مرتس] ابراز شادمانی کرد. مرتس همچنین به‌طور علنی خیال‌پردازی کرده است که گویا ایران تنها چند هفته با فروپاشی فاصله دارد.»

وزیر خارجه جمهوری اسلامی در پست خود با اشاره به اینکه ایران همواره از مناسبات قوی با آلمان استقبال کرده، نوشت: «از این رو، دوچندان تأسف‌بار است که فردی چون آقای مرتس اکنون نماینده آلمان در عرصه جهانی است. امیدواریم رهبری سیاسی پخته‌تر و شرافتمندانه‌تر بار دیگر به آلمان بازگردد.»

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

فریدریش مرتس که در حال حاضر در منطقه خلیج فارس به سر می‌برد، در نخستین ایستگاه سفرش با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان دیدار و در مورد تقویت همکاری‌های ریاض و برلین گفت‌وگو کرد.

صدراعظم آلمان درباره یکی از انگیزه‌های سفر خود به این منطقه‌ گفته است: «ما بیش از هر زمان دیگر به چنین شراکت‌ها و همکاری‌هایی نیاز داریم؛ در دورانی که ابرقدرت‌ها بیش از گذشته سیاست‌های خود را اعمال می‌کنند.»

ایستگاه‌های بعدی

قطر و امارات متحده عربی ایستگاه‌های بعدی سفر مرتس خواهند بود. تمرکز صدراعظم آلمان پس از سفرهای اولیه‌اش به کشورهای متحد آلمان در اروپا و آمریکای شمالی، اکنون بر تقویت شراکت با کشورهای مهم خارج از ناتو و اتحادیه اروپا است. او از همین رو، اواخر سال گذشته در نشست‌های سران آفریقا و آمریکای لاتین حضور یافت و در آغاز سال جاری نیز به هند سفر کرد.

به نوشته خبرگزاری آلمان این موضوع همچنین به این واقعیت مربوط می‌شود که برلین در نظم نوین جهانی، که در آن سیاست قدرت‌های بزرگ نقشی فزاینده یافته، ناگزیر از بازتعریف جهت‌گیری خویش است. در این راستا، آلمان در پی کاهش وابستگی به ابرقدرت‌هایی مثل چین از جمله در حوزه صادرات و مواد خام، و نیز ایالات متحده در حوزه‌های دفاعی، تجاری و گاز مایع است.

سه کشور ثروتمند حاشیه خلیج فارس، یعنی عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی، در این زمینه ظرفیت‌های قابل‌توجهی دارند. به‌ویژه گاز طبیعی مایع، و نیز در چشم‌انداز آینده هیدروژن، می‌تواند به تنوع بخشیدن به منابع تأمین انرژی آلمان کمک کند. افزون بر این، کشورهای یادشده برای آلمان سرمایه‌گذاران جذابی به شمار می‌روند و می‌توانند در این کشور فرصت‌های شغلی جدید ایجاد کنند.

سفرهای اخیر کارستن اشنایدر، وزیر محیط‌زیست و کاترینا رایشه، وزیر اقتصاد آلمان به عربستان نمایانگر میزان علاقه آلمان به منطقه خلیج فارس است.

به گفته مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، "رژیم ایران نماینده مردم این کشور نیست". او همچنین در مورد مذاکرات احتمالی پیش‌رو میان واشنگتن و تهران تأکید کرد که این گفت‌وگوها باید موضوعاتی بیش از برنامه هسته‌ای را دربرگیرد.مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده چهارشنبه ۴ فوریه (۱۵ بهمن) در نشستی خبری تصریح کرد که "رژیم ایران نماینده مردم این کشور و فرهنگ ریشه‌دار آن نیست". او افزود: «من هیچ کشور دیگری نمی‌شناسم که تفاوت و شکاف میان قدرت حاکم و مردم تا به این اندازه بزرگ باشد.»

وزیر خارجه آمریکا در مورد اینکه چرا حکومت جمهوری اسلامی قادر نیست به مردم این کشور "کیفیت زندگی شایسته‌ای" ارائه کند، گفت، چون "رژیم ایران تمامی منابع کشوری ثروتمند را صرف پشتیبانی از تروریسم و نیروهای نیابتی خود در نقاط مختلف جهان می‌کند".

او ضمن اشاره به این که استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، طبق برنامه آماده است تا در نشست روز جمعه شرکت کند، خاطرنشان کرد که "در نهایت، ایالات متحده آماده تعامل است و همیشه هم آماده تعامل با ایران بوده است". مذاکرات دو کشور قرار است فردا جمعه ۶ فوریه (۱۷ بهمن) در عمان انجام گرد.

روبیو همچنین تصریح کرد که گفت‌وگوها با جمهوری اسلامی باید "دامنه موشک‌های بالستیک ایران، حمایت از سازمان‌های تروریستی در سراسر منطقه، برنامه هسته‌ای و نحوه رفتار حکومت با مردم خود" را دربرگیرد تا "نتیجه‌ای مفید حاصل شود".

این در حالی است که سایت خبری اکسیوس گزارش داده بود، جمهوری اسلامی به خاطر این خواستار انتقال محل مذاکره از استانبول به عمان و همچنین دوجانبه‌بودن گفت‌وگوها شده تا محور آن فقط بر مسئله هسته‌ای متمرکز باشد و موضوعات دیگر چون برنامه موشکی و گروه‌های نیابتی از موضوعات مورد بحث نباشد.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

یک مقام ارشد ایرانی به خبرگزاری رویترز گفت، مذاکرات با آمریکا در عمان تنها درباره موضوع هسته‌ای خواهد بود و برنامه موشکی خارج از دستور کار است.

نشریه وال‌استریت ژورنال روز گذشته در گزارشی تحیلی در این باره نوشت: «کنار گذاشتن نشست برنامه‌ریزی‌شده ایران با مقام‌های آمریکایی و منطقه‌ای در ترکیه، با هدف برگزاری گفت‌وگوهایی محدودتر در عمان، کاملاً مطابق با کتابچه بازی سخت‌گیرانه رژیم ایران است؛ یک غافلگیری در آخرین لحظه که با هدف بر هم زدن تمرکز و توازن طرف‌های مقابل انجام می‌شود.»

در این گزارش آمده است: «این مانور دیپلماتیک، همراه با تحرکات نظامی در همان روز از جمله پرتاب یک پهپاد ایرانی به سمت یک ناو هواپیمابر آمریکایی و اعزام قایق‌های تندرو برای ایجاد مزاحمت برای یک نفتکش با پرچم آمریکا نشان می‌دهد تهران مصمم است ورق را برگرداند و هم‌زمان با افزایش نیروهای آمریکا در منطقه و تلاش دونالد ترامپ برای وادار کردن ایران به مذاکره طبق شرایط خود، فشار را بر ایالات متحده افزایش دهد.»

به نوشته وال استریت ژورنال "تاکتیک‌های ایران چالشی جدی برای سبک دیپلماسی ترامپ ایجاد می‌کند؛ سبکی که او در آن ترجیح می‌دهد به توافق‌های سریع و محدود، از طریق تعداد کمی از افراد مورد اعتماد خود، دست یابد".

"پایین بودن شانس موفقیت"

تأکید جمهوری اسلامی بر تک‌محور بودن مذاکرات و تمرکز بر برنامه هسته‌ای به نگرانی‌های اسرائیل دامن زده است.

به گزارش رسانه‌های اسرائیلی جلسه کابینه سیاسی-امنیتی دولت این کشور که قرار بود روز یکشنبه برگزار شود، به‌طور ناگهانی جلو افتاد و قرار است بعد از ظهر امروز پنجشنبه در دفتر نخست‌وزیری در اورشلیم (بیت‌المقدس) تشکیل شود.

به نوشته سایت خبری "وای‌نت" رسانه‌های نزدیک به حکومت ایران تلاش کرده‌اند فضای داخلی را عادی نشان دهند. از جمله خبرگزاری تسنیم مدعی شده است که "ایالات متحده و اسرائیل در نهایت پافشاری جمهوری اسلامی برای بازگشت به چارچوب پیشین مذاکرات را پذیرفته‌اند".

بنا بر ارزیابی منابع اسرائیلی شانس توافق میان واشنگتن و تهران به دلیل اختلافات و شکاف‌های اساسی میان طرفین، پایین است.

به نوشته "وای‌نت" تحلیلگران نظامی و اطلاعاتی اسرائیل ‌معتقدند، اختلاف اصلی همچنان پابرجاست، چون حکومت ایران حاضر به گفت‌وگو درباره برنامه موشک‌های بالستیک خود نیست؛ برنامه‌ای که جمهوری اسلامی آن را ستون اصلی دفاع خود می‌داند.

مجموعه مطالب درباره اعتراضات مردمی دی‌ماه ۱۴۰۴ را اینجا بخوانید

اسرائیل و آمریکا اما این برنامه را تهدیدی راهبردی می‌دانند و بر این باور هستند که رسیدن به توافقی هسته‌ای بدون پرداختن به موضوع موشکی، دست حکومت ایران را برای نفوذ و عملکرد نظامی باز می‌گذارد.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

"وای‌نت" در گزارش خود به تحلیل رون بن‌یشای، مفسر نظامی اسرائیلی اشاره کرده که معتقد است، "در این مرحله نکته تازه‌ای در مذاکرات دیده نمی‌شود جز این واقعیت که رهبر جمهوری اسلامی به وزیر امور خارجه اختیار انجام مذاکرات ماهوی نداده است".

به گفته این تحلیلگر انتظار می‌رود که عراقچی بر مواضع همیشگی تهران تأکید کند و شاید در مورد پیشنهاد طرح‌شده از سوی آمریکا درباره تشکیل کنسرسیوم منطقه‌ای غنی‌سازی اورانیوم، با عضویت ایران، ابراز آمادگی کند.

در گزارش "وای‌نت" با اشاره به ارزیابی‌های مقامات اسرائیلی نوشته است، "جمهوری اسلامی شاید حاضر شود درباره کاهش بخشی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا گفت‌وگو کند؛ از جمله رقیق‌سازی یا انتقال بخشی از آن به خارج از کشور، به احتمال قوی به به روسیه".

تداوم نگرانی از خطر حمله

پایین بودن سطح انتظارات از نتیجه‌بخش بودن مذاکرات به خاطر اختلافات اساسی نگرانی‌ها از حمله نظامی آمریکا را به ویژه به خاطر تقویت حضور ارتش ایالات متحده در آبی‌های منطقه تشدید کرده است.

در حالی که نگاه‌ها به مذاکرات در پیش میان تهران و واشنگتن در عمان معطوف است، تهدید‌های لفظی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا علیه حکومت ایران ادامه دارد.

ترامپ دیروز چهارشنبه ۴ فوریه (۱۵ بهمن) در گفت‌وگویی با شبکه "ان‌بی‌سی نیوز" در پاسخ به این پرسش که آیا رهبر جمهوری اسلامی ایران، علی خامنه‌ای، باید نگران باشد یا نه، گفت: «او باید بسیار نگران باشد.»

رئیس‌جمهور آمریکا روز دوشنبه این هفته نیز در نشست خبری در کاخ سفید با اشاره به حضور ناو‌های ایالات متحده در منطقه و مذاکرات در پیش هشدار داده بود: «امیدوارم نتیجه خوبی داشته باشد، چون اگر حاصلی نداشته باشد، ممکن است اتفاقات بدی بیفتد.» او جزییات بیشتری در مورد اینکه منظور او از "اتفاقات بد" چیست، ذکر نکرد.