دویچه وله فارسی | همه گزارش‌ها

با اجرایی‌شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌های سازمان ملل، ایران بدون شک با تنش و انزوای بیشتر و مسیری دشوارتر برای دیپلماسی روبرو خواهد بود. گفت‌وگو با دو کارشناس.در هفته‌های اخیر، ایران پس از فعال‌شدن مجدد مکانیسم ماشه تحت توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ موسوم به برجام، در مرکز فشارهای بین‌المللی تازه‌ای قرار گرفته است.

با شکست تلاش‌های چین و روسیه برای تعویق اجرای مکانیسم ماشه، تمامی تحریم‌ها علیه ایران که پیش از این به حالت تعلیق درآمده بودند، اکنون به طور خودکار بازگشتند.

این تحریم‌ها در کنار محدودیت‌های مختلف، بار دیگر دارایی‌های ایران در خارج از کشور را مسدود، معاملات تسلیحاتی با این کشور را ممنوع و توسعه موشک‌های بالستیک را با پیامدهایی مواجه می‌کنند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله

در چنین شرایطی و حتی با وجود جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل که آسیب جدی به تاسیسات هسته‌ای به ویژه در فردو وارد کرد، جمهوری اسلامی همچنان به دنبال غنی‌سازی است. اما در مورد توانایی این کشور برای ادامه برنامه اتمی تردیدهایی وجود دارد.

بهروز بیات، کارشناس هسته‌ای، به دویچه وله فارسی می‌گوید: «به نظر من ترامپ تا حد زیادی در مورد صدمه شدید به برنامه اتمی ایران درست می‌گوید و برنامه غنی‌سازی ایران تا مدت‌ها تعطیل خواهد بود.»

او می‌افزاید: «اروپایی‌ها هیچوقت نمی‌خواستند امکان استفاده از مکانیسم ماشه را از دست بدهند، اما امکان اینکه آن را به تعویق بیندازند وجود داشت.»

بهروز بیات می‌گوید اروپا اکنون جمهوری اسلامی را در وضعیت ضعف می‌بیند که باید حداکثر امتیاز را از آن بگیرد. به گفته او اما اروپایی‌ها مدت‌ها راغب نبودند مکانیسم ماشه را به کار بیندازند.

از سوی دیگر، ایران، چین و روسیه غرب را به رفتار غیراخلاقی در استفاده از مکانیسم ماشه متهم می‌کنند.

بهروز بیات در همین رابطه می‌گوید، می‌توان این وضعیت را با این پرسش‌ها از منظر اخلاقی نیز بررسی کرد که چرا طرفی که غیراخلاقی عمل کرده است، نباید با هیچ عواقبی روبرو شود، در حالی که طرفی که فقط خطاهای جزئی دارد، مجازات می‌شود؟

این کارشناس هسته‌ای اضافه می‌کند: «اما صرف نظر از اینها باید توجه داشت که در برجام مکانیسم ماشه درست برای چنین منظوری طراحی شده است. زیرا که اگر این اختیار در دست غرب نمی‌بود برجام صورت نمی‌گرفت. به لحاظ قانونی و صوری حق طرف غربی‌هاست اما به جهت اخلاقی جهان متاسفانه در دست بی‌اخلاقان است.»

بازگشت تحریم‌ها برای ایران به چه معناست؟

با بازگشت تحریم‌های پیشین سازمان ملل، جمهوری اسلامی بار دیگر در بحبوحه تشدید تنش‌ها و موقعیت سیاسی و اقتصادی متزلزلی قرار می‌گیرد. اگرچه این فشار بر مردم ایران نیز تأثیرات عمده‌ای می‌گذارد.

شاهین مدرس، تحلیلگر مطالعات امنیتی، در گفت‌وگو با دویچه وله فارسی می‌گوید: «این فقط دور دیگری از تحریم‌ها نیست؛ این بازگشت یک تحریم کامل و فلج‌کننده است که ایران سال‌ها با آن مواجه نبوده است.»

او می‌افزاید: «این یعنی مسدود شدن کانال‌های بانکی، توقف صادرات نفت و حتی گرفتار شدن معاملات تجاری معمولی در شبکه‌ای از محدودیت‌ها. برای شهروندان عادی ایران، چنین شرایطی به معنای دشواری در زندگی روزمره است.»

به گفته شاهین مدرس، این شرایط همچنین به معنای سقوط پول ملی، گرانی شدید واردات، از بین رفتن مشاغل و بلعیده شدن هر چه بیشتر دستمزد باقی مانده توسط تورم افسار گسیخته است: «اقتصاددانان برای این وضعیت از اصطلاح شاخص فلاکت استفاده می‌کنند که ترکیبی از بیکاری و تورم است و در ایران این شاخص در حال حاضر بالا است. بازگشت تحریم‌ها این شاخص را بسیار بالاتر هم خواهد برد.»

مدرس شرایط را اینگونه تشریح می‌کند: «وقتی دولتی دسترسی به دلار و مسیرهای تجاری را از دست می‌دهد، بار آن مستقیماً بر دوش مردم می‌افتد. آنان به ناگهان خود را در حال پرداخت هزینه‌های بیشتر برای نان، دارو، اجاره و سوخت می‌بینند، در حالی که چشم‌انداز کارشان نیز از بین می‌رود.»

بهروز بیات، کارشناس هسته‌ای، نیز تأکید می‌کند که مردم از دو جبهه متحمل فشار این بحران خواهند شد: «اول اینکه بلافاصله درگیر می‌شوند. به ویژه طبقه متوسط که پشتوانه دموکراسی است و دوم رژیم‌های یاغی مانند جمهوری اسلامی، ممکن است کوتاه نیایند و پایان ماجرا ممکن است جنگ باشد. در پایان احتمال دارد رژیم جمهوری اسلامی هم از بین برود اما بر روی خرابه‌های کشور که در آن سودی برای مردم ایران متصور نیست.»

بیشتر بخوانید: سایه سنگین "مکانیسم ماشه" بر اقتصاد رنجور ایران

آیا هنوز روزنه ای برای تغییر وجود دارد؟

مقامات اروپایی و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، همچنان تمایل خود را برای پیگیری دیپلماسی و مذاکره با ایران تکرار کرده‌اند؛ با این حال، با اظهارات اخیر علی خامنه‌ای و مقامات ارشد جمهوری اسلامی، چشم‌انداز تغییر تیره و تار به نظر می‌رسد.

شاهین مدرس بر این باور است که حتی یک معجزه هم نمی‌تواند سرنوشتی را که در انتظار جمهوری اسلامی است تغییر دهد. او تصریح می‌کند که دلیل آن نه در خارج از کشور، بلکه در درون نخبگان حاکم خود ایران نهفته است.

این تحلیلگر سیاسی می‌گوید‌: «روحانیون در تهران می‌دانند که جهان به چیزی کمتر از برچیدن کامل برنامه‌های هسته‌ای و موشک‌های بالستیک رضایت نخواهد داد. اگر آنها داوطلبانه از این برنامه‌ها دست بکشند، وفاداری تنها گروهی را که هنوز آنها را سرپا نگه داشته است، از دست خواهند داد. اقلیت ایدئولوژیک کوچک اما قدرتمندی که سرکوب را در داخل کشور اعمال می‌کند.»

مدرس معتقد است که سران جمهوری اسلامی راه جنگ را ترجیح می‌دهند: «آنها تصور می‌کنند که اگر قدرت‌های غربی حمله کنند، این خارجی‌ها خواهند بود که تأسیسات هسته‌ای و پایگاه‌های موشکی را نابود می‌کنند، نه خودشان. به این ترتیب، رژیم می‌تواند ادعا کند که هرگز تسلیم نشده و با تجاوز خارجی به این وضعیت افتاده است.»

به گفته او، در این منطق پیچیده، حتی حکومت بر یک کشور ورشکسته و شکست‌خورده، تا زمانی که مردان قدرت در قدرت باقی بمانند، قابل قبول است و برای آنها، بقا بیش از رفاه، بیش از کرامت، حتی بیش از خود ملت اهمیت دارد.

آیا آمریکا به دنبال تغییر رژیم است؟

در همین حال، بحث‌ بر سر انگیزه احتمالی سیاست ایالات متحده در قبال ایران ادامه دارد. در هفته‌های اخیر، لفاظی‌های تندی از سوی برخی مقامات آمریکایی منتشر شده است.

تام باراک، نماینده ویژه آمریکا در امور سوریه، تا آنجا پیش رفت که رژیم ایران را "مار" نامید که سر آن باید قطع شود. عبارتی که گمانه‌زنی‌ها را مبنی بر اینکه ایالات متحده ممکن است به سیاست تغییر رژیم روی آورده باشد، افزایش داده است.

شاهین مدرس، تحلیلگر مطالعات امنیتی، برخلاف بسیاری، می‌گوید سیاست خارجی ایالات متحده بر اساس یک اظهارنظر تغییر نمی‌کند. به گفته او برای اینکه تغییر رژیم به یک هدف واقعی تبدیل شود، باید به یک تصمیم جمعی تبدیل شود و این تصمیم نه تنها توسط افراد، بلکه کاخ سفید، کنگره و نهادهای امنیتی آمریکا پذیرفته و توسط متحدان خارجی نیز پشتیبانی شود.

شاهین مدرس در همین راستا می‌گوید: «تاریخ نشان می‌دهد که تغییر رژیم هرگز صرفاً لفاظی نیست. این امر به اراده سیاسی، منابع و ترسیم این چشم‌انداز که پس از آن چه خواهد شد، نیاز دارد.»

بیشتر بخوانید: "میگا"؛ آیا ترامپ سیاست تغییر رژیم ایران را در پیش گرفته است؟

او ادامه می‌دهد: «بدون این‌ها، آنچه می‌بینیم تنها فشار است، نه تغییر؛ تحریم‌ها برای تضعیف رژیم، اقدامات پنهانی برای کند کردن برنامه‌های آن، انزوای دیپلماتیک برای کاهش دامنه نفوذ آن. این اقدامات ممکن است جمهوری اسلامی را به گوشه‌ای سوق دهد، اما هنوز به دکترین رسمی ایالات متحده برای تغییر رژیم تبدیل نشده‌اند.»

شاهین مدرس تاکید می‌کند: «این گام تنها زمانی برداشته می‌شود که رهبران آمریکایی در همه نهادها، به تغییر رژیم به عنوان یک هدف مشترک متعهد شوند و آماده باشند با پیامدهای آن کنار بیایند.»

آیا جنگ اجتناب‌ناپذیر خواهد بود؟

با اجرایی‌شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌ها، ایران می‌تواند ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل قرار گیرد، چنین امری این کشور را به عنوان تهدیدی برای صلح و امنیت بین‌المللی معرفی می‌کند. این طبقه‌بندی می‌تواند احتمال اقدام نظامی را محتمل‌تر کند.

بهروز بیات، کارشناس هسته‌ای، می‌گوید: «قطعنامه‌ها و قرارگرفتن ایران ذیل بند هفت هنوز جنگ را توجیه نمی‌کند. یعنی بند ۴۱ جنگ را توجیه نمی‌کند. معنای بند ۴۲ این است که باید از طریق جنگ مقابله کرد. منتهی دنیا بر اساس قوانین پیش نمی‌رود.»

او می‌افزاید: «به نظر من نکته مهم مکانیسم ماشه و تحریم‌ها این خواهد بود که به کشورهایی مثل اسرائیل و شخص نتانیاهو فرصت می‌دهد تا راحت‌تر بتواند جنگ را توجیه کند. از این لحاظ خطرناک است.البته پیامدهای اقتصادی نیز وجود دارد، اما به نظر من خطرناکترین جنبه این است که جنگ را محتمل‌تر می‌کند، هر چند که محتوای بند ۴۱ هنوز توجیه جنگ نیست.»

بسیاری از تحلیلگران بر این عقیده‌اند که اکنون تنها یک معجزه می‌تواند مسیر فعلی را تغییر دهد و بدون شک آن معجزه باید از درون تهران رخ دهد. در حال حاضر، توپ کاملاً در زمین ایران است.

ایالت اورگن و شهر پورتلند از ترامپ و اعضای دولت او به دلیل "فراتر رفتن از اختیارات قانونی" شکایت کرده‌اند. به گفته دادستان کل این ایالت ترامپ "با بهانه‌ای بی‌اساس و به غایت اغراق‌آمیز" وارد حوزه مسئولیت اورگن شده است.ایالت اورگن و شهر پورتلند از تصمیم دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر اعزام نیروهای نظامی به پورتلند شکایت کرده‌اند. مقام‌های دموکرات این ایالت پیش‌تر نیز ترامپ را به "سوءاستفاده از قدرت" متهم کرده بودند.

پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، روز یکشنبه ۲۸ سپتامبر (۶ مهر) به وقت محلی، دستور داد ۲۰۰ عضو گارد ملی اورگن تحت فرماندهی فدرال قرار گیرند. گارد ملی بخشی از نیروهای ذخیره ارتش است.

ترامپ پیش‌تر اعلام کرده بود که نیروهایی را به پورتلند خواهد فرستاد تا از مراکز اداره مهاجرت و گمرک در برابر "تروریست‌های داخلی" حفاظت کنند. او استفاده از زور را "در صورت لزوم، با شدت تمام" مجاز اعلام کرده بود.

"شگفتی" در پنتاگون از دستور ترامپ

دادخواستی که روز یکشنبه از سوی دن ریفیلد، دادستان کل ایالت اورگن، تنظیم شد، ترامپ جمهوری‌خواه را به "فراتر رفتن از اختیارات قانونی" متهم می‌کند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

در متن دادخواست آمده است که رئیس‌جمهور "با بهانه‌ای بی‌اساس و به غایت اغراق‌آمیز" در حوزه مسئولیت اورگن برای کنترل نهادهای امنیتی خود، دخالت کرده است.

این شکایت علاوه بر ترامپ، متوجه هگست، وزیر دفاع که اخیراً به "وزیر جنگ" تغییر نام یافته و کریستی نوم، وزیر امنیت داخلی، نیز می‌شود.

به گفته ریفیلد، دادستان دموکرات، اعتراض‌ها علیه اداره مهاجرت و گمرک در پورتلند، از ژوئن به این‌سو محدود بوده‌اند. او در بیانیه‌ای گفت: «اعزام ۲۰۰ سرباز گارد ملی برای محافظت از تنها یک ساختمان اقدامی عادی نیست.»

به گزارش خبرگزاری رویترز، دستور ترامپ حتی در خود پنتاگون نیز باعث شگفتی شده بود. طبق این گزارش، شش مقام آمریکایی گفته‌اند که از این تصمیم غافلگیر شده بودند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

اعزام نیرو به پورتلند نخستین مورد از این دست نیست. ترامپ پیش‌تر نیز نیروهای نظامی را به شهرهای دیگر تحت مدیریت دموکرات‌ها، مانند لس‌آنجلس و واشنگتن، فرستاده بود. او به ممفیس نیز یک نیروی ویژه متشکل از مأموران اف‌بی‌آی و نیروهای ذخیره اعزام کرده بود.

مقابله با جرم و جنایت؛ بهانه‌ای برای مداخله؟

ترامپ همواره اعزام نیروهای نظامی را با هدف مبارزه با جرم و جنایت توجیه کرده است. اما این ادعا با آمارهای رسمی در تناقض است. برای نمونه، شمار قتل‌ها در پورتلند در شش ماه نخست سال ۲۰۲۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن، ۵۱ درصد کاهش یافته است.

پیش‌تر در سال ۲۰۲۰، پس از کشته‌شدن جورج فلوید، شهروند سیاه‌پوست، به دست یک پلیس سفیدپوست در مینیاپولیس، پورتلند شاهد چندین ماه اعتراض بود.

برخی مسئولان ارشد شهر در آن زمان گفته بودند که نیروهای اعزامی ترامپ، اوضاع را به جای آرام‌ کردن، شعله‌ورتر کرده‌اند.

اظهارات ترامپ در گفت‌وگو با رویترز امیدها را برای پایان جنگ در غزه افزایش داده است. رئیس‌جمهور آمریکا می‌گوید "پاسخ بسیار خوبی" از سوی اسرائیل به پیشنهاد خود برای توقف جنگ دریافت کرده است.دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا‌، روز یکشنبه ۲۸ سپتامبر (۶ مهر) در مصاحبه تلفنی با رویترز گفت که "پاسخ بسیار خوبی" به پیشنهادش برای پایان دادن به جنگ تقریباً دو ساله در غزه دریافت کرده است.

ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل قرار است روز دوشنبه ۲۹ سپتامبر (۷ مهر) در کاخ سفید دیدار کنند.

اضافه شدن یک کنفرانس مطبوعاتی به نشست بنیامین نتانیاهو در کاخ سفید، این گمان را به وجود آورده است که ترامپ قصد دارد توافق با اسرائیل برای پایان جنگ در غزه و آزادی گروگان‌های باقیمانده را اعلام کند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله

ترامپ به رویترز گفت: «ما پاسخ بسیار خوبی دریافت خواهیم کرد چرا که بی‌بی نیز می‌خواهد این توافق را انجام دهد.»

رئیس‌جمهور آمریکا افزود: «همه توافق می‌خواهند، حماس هم توافق می‌خواهد. یکی از دلایل این است که همه از جنگ خسته شده‌اند.»

ترامپ گفت که سران کشورها و دولت‌های عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی، مصر و اردن و دیگران به این روند کمک کرده‌اند.

به گفته ترامپ استیو ویتکاف، نماینده ویژه ایالات متحده و جرد کوشنر، داماد ترامپ که پیش‌تر مشاور ارشد او در امور خاورمیانه بود، مذاکرات اولیه‌ را با نتانیاهو در نیویورک انجام داده‌اند.

یک منبع آگاه از این مذاکرات به سایت "تایمز اسرائیل" گفت، استیو ویتکاف روز یکشنبه ۲۸ سپتامبر جلسه‌ای تقریباً دو ساعته با نتانیاهو در هتلش برگزار کرد.

گفته شده در این جلسه، دستیار ارشد ترامپ تلاش کرده است تا با وجود مخالفت نتانیاهو با شرایط پیشنهادشده برای خلع سلاح حماس و نقش تشکیلات خودگردان فلسطین در غزه پس از جنگ، او را با این طرح همراه کند.

بیشتر بخوانید: حماس خواستار توقف حملات اسرائیل شد؛ جان گروگان‌ها در خطر است

اسرائیل همچنان در حال بررسی این طرح است در حالی که حماس اعلام کرده هنوز مفاد طرح را دریافت نکرده است.

بنیامین نتانیاهو پیش از این در مصاحبه‌ای گفته بود طبق شرایط توافق، عفو رهبران حماس در صورتی امکان‌پذیر خواهد بود که آنها کشور را ترک کنند، به جنگ پایان دهند و همه گروگان‌ها را آزاد کنند.

طرح آمریکا برای پایان جنگ غزه

ایالات متحده اخیراً طرح ۲۱ ماده‌ای را در سازمان ملل ارائه کرد. به گفته جی‌‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، این طرح شامل سه بخش اصلی است: بازگشت همه گروگان‌ها، پایان دادن به تهدید حماس برای اسرائیل و گسترش کمک‌های بشردوستانه به نوار غزه.

ونس گفت: «من فکر می‌کنم ما به دستیابی به هر سه هدف نزدیک شده‌ایم.»

به گفته یک مقام کاخ سفید، این طرح همچنین خواستار توقف حملات اسرائیل به قطر و گفت‌وگوی جدید بین اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها در مورد "همزیستی مسالمت‌آمیز" است.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

بر اساس یکی از بندهای این طرح، بخش عمده‌ای از توافق حتی بدون موافقت حماس، می‌تواند پیش برود، از جمله تشکیل یک دولت انتقالی جدید از تکنوکرات‌های فلسطینی و یک نیروی تثبیت‌کننده بین‌المللی در مناطقی که از حضور حماس پاکسازی شده‌اند که شامل اکثریت قریب به اتفاق نوار غزه می‌شود.

اما بدون آزادی ۴۸ گروگان باقی‌مانده در دست حماس، بعید است که اسرائیل با توقف حمله موافقت کند.

علاوه بر این، تغییراتی که نتانیاهو موفق به ایجاد آن در طرح ایالات متحده شد، می‌تواند منجر به سلب حمایت کشورهای عربی و مسلمان شود. این کشورها بر اهمیت نقش تشکیلات خودگردان در غزه و مسیر بالقوه برای تشکیل یک کشور فلسطینی در آینده تأکید کرده‌ بودند.

جنگ در غزه با حمله گروه تروریستی حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد. بر اساس آمار رسمی اسرائیل، ۱۲۱۹ نفر، عمدتاً غیرنظامی، توسط حماس کشته و ۲۵۱ نفر دیگر گروگان گرفته و به نوار غزه منتقل شدند. هنوز ۴۷ گروگان در اسارت حماس هستند که به گفته ارتش اسرائیل، دست‌کم ۲۵ تن از آنها تاکنون جان باخته‌اند.

مسعود پزشکیان در اولین جلسه هیئت دولت پس از بازگشت از نیویورک، فعال شدن تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را "مذموم و غیر قابل‌پذیرش" خواند و گفت "هرگز به مذاکره‌ای که ما را درگیر مسائل و مشکلات جدید کند تن نخواهیم داد."مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در اولین جلسه هیئت دولت پس از بازگشت از نیویورک که عصر روز یکشنبه ۶ مهر (۲۸ سپتامبر) برگزار شد با اشاره به بازگشت تحریم‌ها گفت، ایران برای مواجه با هر شرایطی آماده است و افزود: «هرگز به مذاکره‌ای که ما را درگیر مسایل و مشکلات جدید کند تن نخواهیم داد.»

او ضمن "مذموم و غیر قابل‌پذیرش" خواندن تحریم‌ها گفت ایران "تا آخرین لحظه برای شفاف‌سازی و رسیدن به راهکاری عادلانه و منطقی پای میز گفتگو حاضر بوده است."

پزشکیان همچنین اضافه کرد: «متأسفانه طرف مقابل با رویکردی تحکم‌آمیز می‌خواهد همه داشته‌های ما را در ازای فرصتی چند ماهه بگیرد و در گام‌های بعدی مطالبات جدیدی مطرح کند؛ این رویکرد هرگز پذیرفته نخواهد شد.»

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله

پیش از این پزشکیان در گفت‌وگویی با شبکه تلویزیونی "ان‌بی‌سی" گفته بود تهران آماده است فعالیت‌هایش را تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و در چارچوب معاهده ان‌پی‌تی ادامه دهد.

پزشکیان در این گفت‌وگو که در آخرین روز سفر به نیویورک و در حاشیه هشتادمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد انجام شده بود تاکید کرد که اگر تحریم‌ها رفع شوند، امکان گفت‌وگو و مذاکره وجود دارد.

او همچنین آمریکا را متهم کرد که علاقه‌ای به پیش رفتن در مسیر صلح و آرامش ندارد و افزود: «رئیس‌جمهور ترامپ گفته که آمده‌اند صلح برقرار کنند، اما واقعیت این است که با روند فعلی کل منطقه را به آتش خواهند کشید.»

پزشکیان اعلام کرد ایران آماده راستی‌آزمایی است تا اطمینان ایجاد شود که به سلاح اتمی دست پیدا نخواهد کرد. او گفت خروج ایران از برجام نه به معنای ساخت بمب اتمی بلکه نتیجه عدم پایبندی طرف اروپایی به برجام بوده است.

۱۰ سال پس از توافق تاریخی هسته‌ای غرب با تهران معروف به "برجام" که به تعلیق تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران منجر شده بود، تحریم‌های گسترده سازمان ملل متحد در خصوص برنامه هسته‌ای ایران بار دیگر برقرار شده است.

مهلت مکانیسم ماشه که توسط آلمان، بریتانیا و فرانسه فعال شده بود، در ساعت ۲ بامداد یکشنبه ۲۸ سپتامبر، ششم مهر (به وقت اروپای مرکزی) به پایان رسید و تمامی تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران به شکل خودکار فعال شد.

نامه عراقچی به وزرای امور خارجه سایر کشورها

با بازگشت تحریم‌ها و افزایش فشارهای جهانی، جمهوری اسلامی در تلاش برای گشودن روزنه‌‌هایی در زمینه سیاست خارجی است.

ساعاتی پس از بازگشت تحریم‌ها علیه ایران، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در نامه‌ای به همتایان خود در برخی کشورها اظهارات آمریکا و سه کشور اروپایی مبنی بر احیای قطعنامه‌های خاتمه‌یافته شورای امنیت را "مردود و غیرقانونی" خواند.

او در نامه خود آمریکا و سه قدرت غربی را به "بازنویسی یکجانبه حقوق بین‌الملل و سوءاستفاده از سازمان ملل متحد" متهم کرده است.

در همین راستا اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی نیز اقدام تروئیکا در پیروی از آمریکا برای بازگرداندن قطعنامه‌ها علیه ایران را "غیرقانونی" خواند.

بیشتر بخوانید: لاوروف: فعال شدن مکانیسم ماشه علیه ایران یک تله است

عراقچی، پیش از این در نامه‌ای به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل گفته بود که سه کشور اروپایی "مسیر تقابل" را برگزیده‌اند و اقدامات آنها "نه‌تنها از لحاظ حقوقی بی‌اساس، بلکه از منظر سیاسی و اخلاقی نیز توجیه‌ناپذیر" است.

تمرکز فرانسه، آلمان و بریتانیا بر اجرای سریع تحریم‌هایی است که طبق قطعنامه‌ها برقرار شده‌اند. تروئیکای اروپایی از همه اعضای سازمان ملل خواسته‌اند که این تحریم‌ها را اجرا کنند و تاکید کرده است که همه کشورها باید به تعهدات و الزامات بین‌المللی خود در زمینه عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای پایبند باشند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

کشورهای غربی تهران را به تلاش برای ساخت سلاح هسته‌ای متهم می‌کنند. به‌گفته آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ایران تنها کشور بدون سلاح هسته‌ای است که اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنی‌سازی می‌کند.

برای ساخت کلاهک‌های هسته‌ای، اورانیوم باید تا سطح ۹۰ درصد غنی‌سازی شود، در حالی که برای تولید برق با انرژی هسته‌ای، غنی‌سازی ۳٫۶۷ درصد کافی است.

تهران اما تاکید می‌کند که برنامه هسته‌ای‌اش صرفا برای اهداف غیرنظامی است و همواره به فتوای علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی استناد می‌کند که تولید و استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی را ممنوع دانسته است.

در ۱۳۵امین سالگرد تولد احمد کسروی، درباره اندیشه او و قتلش به دست فدائیان اسلام گفت وگویی کرده‌ایم با فرج سرکوهی. او می‌گوید: شايد اگر روشنفکران چپ و لیبرال نقد دین را ادامه می‌دادند سرنوشت دیگری جز انقلاب اسلامی داشتیم.۱۳۵ سال پيش در چنين روزی (۸ مهر ۱۲۶۹/ ۲۹ سپتامبر ۱۸۹۰) احمد كسروی در حكم‌آباد تبريز زاده شد. پدر احمد كسروی بازرگان بود اما چون نياكانش روحانی بودند او را از آموزش در آن رشته بازنداشت.

در کتاب "زندگانی من" می‌نويسد: «مادرم مرا از رفتن به كوچه و درآمیختن با بچگان دیگر بلكه از پرداختن به بازی هم بازمی‌داشت. ... از زمان بچگی تا شش سالگی جز تراشیدن سرم و رنجی كه از آن راه می‌بردم چیزی به یاد نمی‌دارم.»

شش ساله بود كه به مكتب رفت و ديری نپاييد كه افزون بر ازبر كردن قرآن، صرف و نحو و آنچه را در مكتب‌های سنتی محل می‌شد آموخت، ياد گرفت.

۱۲ ساله بود كه پدرش را از دست داد و اداره كارگاه قالی‌بافی تا سه سال بر گردن او افتاد.

۱۵ ساله بود كه در چند مكتب درس می‌خواند و همزمان "ملايی" می‌كرد.

۲۱ ساله بود كه تاب تحجر همكارانش را نياورد و اين حرفه را كنار گذاشت و پس از فروختن كتاب‌ها و خرج اندوخته‌هايش مدتی جوراب‌بافی راه انداخت.

۲۵ ساله بود كه در مدرسه آمريكايی‌های تبريز آموزگار عربی شد و انگليسی و اسپرانتو را هم به زودی آموخت.

او با هرچه بوی سنت می‌داد يا آن را برآمده از سنت‌ها می‌دانست می‌رزميد و در اين كار چنان زياده‌روی می‌كرد كه گاه به سوزاندن كتاب‌های آنان رأی می‌داد.

در آموختن دانش‌های نوين بسيار سخت‌كوش بود و دانش ژرف او در رشته‌های زباندانی، زبانشناسی تاريخ و اخترشناسی، خودآموخته پيش می‌رفت.

در "زندگانی من" به فروتنی می‌نويسد: «یكی از روزنامه‌های مصر مرا داننده ۱۰ زبان شناسانیده در حالی‌ كه من جز چند زبان تركی و فارسی و عربی و انگلیسی و ارمنی را نمی‌دانم و دانش من زبان‌شناسی بوده نه زبان‌دانی.»

در واقع اما او بيش از ۱۰ زبان می‌دانست و در زبان‌های كهن و باستان مانند پهلوی هم سررشته داشت.

۲۷ ساله بود كه نخستين اثرش "زبان‌آموزی عربی" را منتشر كرد و از آن پس تأليف‌های بسياری در رشته‌های تاريخ، جغرافيا، حقوق و به ويژه زبان‌شناسی به چاپ رساند و در برابريابی واژه‌های فارسی به جای عربی و اروپايی به پيشرفت‌های بزرگی رسيد.

خودش نوشته است: «در زبان‌شناسی به یک زمینه نوی درآمدم و كمابيش نام‌های هشت هزار شهرها و دیه‌ها را گردآورده درباره آنها به جستار و رسیدگی پرداختم و می‌خواستم معنی نا‌م‌های شهرها را از راه دانش بدست آورم.»

۳۰ ساله بود كه به دادگستری راه يافت و بيش از ۱۰ سال به عنوان قاضی، دادستان، بازپرس و وكيل كار كرد.

۵۲ ساله بود كه يكی از ماندگارترين آثارش "تاريخ مشروطه ايران" را به پايان رساند كه بيش از هر كتاب ديگری مورد استفاده پژوهشگران اين جنبش بوده است.

۵۸ ساله بود كه پس از انتشار كتاب "بخوانيد و داوری كنيد" در انتقاد از اسلام به ويژه شيعه، بنيادگرايان اسلامی چند بار به جانش سوء قصد کردند.

در پايان عمرش نوشت: «كدام سیاست شما را برانگیخته كه به بازگشتن قمه‌زنی و سینه‌زنی و اینگونه رسوايی‌ها میدان دهید و زنان را دوباره به چادر و چاقچور بازگردانید؟»

احمد كسروی روز ۱۲ اسفند سال ۱۳۲۴ در ۵۵ سالگی توسط گروه فدائیان اسلام در محل دادگستری تهران به ضرب گلوله و ۲۷ ضربه چاقو ترور شد.

درباره او و چرایی ترور او توسط فداییان اسلام با فرج سرکوهی، نویسنده و پژوهشگر گفت و گو کرده‌ایم.

دویچه‌وله: شما در نوشته‌های خود در باره زندگی و كار احمد كسروی او را انسانی چندبُعدی معرفی می‌کنید که برخی شاخصه‌های او هنوز معاصر است. کسروی چه شاخصه‌ها‌یی داشت؟

فرج سركوهی: احمد كسروی زندگی پر تب و تابی داشت. در يكی از پرتلاطم‌ترین دوره‌های تاريخ ايران می‌زیست. در تحولات سیاسی و فرهنگی روزگارِ خود حضوری فعال و اثرگذار داشت. رخدادهای بزرگی چون انقلاب مشروطه،‌ قیام خیابانی در آذربایجان، برآمدن رضا شاه و دوران سلطنت او و چند سال پس از رضاشاه را تجربه کرد.

کسروی در ژانرهای گوناگون آثاری ماندگار آفريد. در خانواده‌ای روحانی و فقیر در محله فقيرنشين حكم آباد تبريز زاده شد، در نوجوانی در توفان جنبش مشروطه چشم عقل و نقد به جهان باز کرد. پس از شکست جنبش خیابانی در تبریز که سال‌هایی با آن همراهی داشت،‌ به تهران و خوزستان رفت.

با آدم‌های موثری چون علی اكبر داور، چپ گراپی که بعدتر وزیر دادگستری شد و تيمورتاش که بعدتر وزير دربارِ رضاشاه شد، آشنا بود. در بنیان‌گذاری دادگستری نو نقش مهمی داشت. در کتاب "ده سال در عدليه" تجربه پر فراز و نشیب خود را در این عرصه نوشته‌ است.

دوران او دوران جذب و درونی کردن تجدد بود و کسروی از پیشگامان این دوره بود.

کسروی در اغلب سال‌های حیات خود استقلال فكری خود را از قدرت دینی و زمینی حفظ و به پرنسيپ‌های خود وفادار بود. برای مثال به عنوان وکیل، هم وکالت تقی ارانی در پرونده کاری او هست و هم وکالت پزشک احمدی از جلادان دوران رضا شاه.

کسروی تن به قدرت نمی‌داد و حتا با رضا شاه نیز درافتاد.

نوگرايی چه تأثيری در كارهای علمی او داشته؟

کسروی زبان‌دانی كوشا و توانمند بود. با چند زبان آشنایی کافی داشت از جمله انگلیسی،‌ تا حدی فرانسوی و اسپرانتو. ترکی زبان مادری او بود و عربی و پهلوی ساسانی را خوب یاد گرفته بود . حتا برخی زبان‌ها چون مازندرانی را نیز فراگرفته بود. بر زبان فارسی مسلط بود. نثری روان و روشن و سالم داشت. بسیاری واژه‌هایی که کسروی ساخت در زبان فارسی جذب شدند. در غنای زبان فارسی نقشی مهم داشت.

کسروی فرزند دوران خود بود یعنی پلی بود بین سنت و مدرنيته با سمت‌گیری به سوی تجدد و عقل‌گرایی.

نوگرايی و دانش در كسروی مورخ تا چه اندازه است؟

کسروی مورخی چیره دست و با مبانی تاريخ‌نگاری نوِ اروپا آشنا بود. "تاريخ پانصدساله خوزستان"، "شهرياران گمنام" و آن‌چه او درباره صفويه و جز آن نوشته نمونه‌هایی هستند از گام‌های نخستین تاريخ‌نگاری نو در ایران البته با محدویت‌های دوران او در ایران آن روزگار. "تاريخ مشروطه" و "تاريخ ۱۸ ساله آذربايجان" کسروی از معتبرترين مراجع و منابع تاريخ مشروطه است.

آيا كسروی و آثار او به كار امروز ما هم می‌آيد يا او يک خاطره شيرين تاريخی است؟

شاید مهم‌ترين كارِ كسروی نقد دين است. در ایران پیش از مشروطه نقد دین نداشتیم. برداشت‌های مختلف از دین و وحی وجود داشتند و با هم در جدال بودند اما همه از منظرِ درون دینی و زندانی در نگاه دینی . اصل در نگاه دینی این است که وحی آسمانی و گفتارِ خدا، مرجع و معیارِ اصلی شناخت است و عقلِ آدمی تابعی است از آن.

بیشتر بخوانید: جنگ جهانی اول با ایران چه کرد؟

می دانیم که عقل‌گرایی که از بسترهای اصلی مدرنتیه در اروپا است، بدین معنا است که عقل نقاد خودبنیاد آدمی، تنها مرجع و معیارشناخت است و نه وحی آسمانی. آدمی در مرکز می‌نشیند، عقل جای وحی را می‌گیرد و زمین جای آسمان را. جنبش روشنگری که بر بستر عقل گرایی برآمد، از جمله تلاشی است برای بسط و تعمیق این تحول در میان جامعه. نقد دین و نقد وحی از مهم ترین جلوه‌های عقل گرایی است.

مدرنتیه و در نتیجه عقل‌گرایی و روشنگری حاصل حرکت درون‌جوش جامعه ایرانی نبود، از خارج آمد اما کسانی در عصرِ قاجاری مولفه‌هایی از این دو را جذب کردند و کسروی از جمله سرآمدترین کسان این موج است.

مي‌توانيم کسروی را، البته با اغماض، از چهره‌های مهم عقل‌گرایی و روشنگری ایرانی در آن دوران بدانیم و البته باز هم با تاکید بر برخی محدودیت‌های افق فکری او.

کسروی بخشی از زندگی فکری خود را به نقد دین از منظرِ عقل اختصاص داد. تشیع،‌ تصوف و بهائیت از دین‌های مهم آن روزگار در ایران بودند و کسروی در سه کتاب شیعه گری، بهائی‌گری و صوفی‌گری به نقد این سه برخاست . متن‌هایی هم در باره حافظ و مولوی و سعدی و.. نوشت اما در نوشته‌های خود در باره ادبیات و شاعران ایرانی کلا راه خطا رفت، راهی به دور از مبانی نقد ادبی و جامعه شناسی ادبیات.

کسانی در مشروطه و کسانی چون صادق هدايت و ذبیح بهروز پس از مشروطه در آثاری چون "افسانه آفرينش" و "البعثتة الاسلاميه فی البلاد فرنجیه" و "معراج نامه" به نقد دین پرداخته بودند اما این آثار بیشتر ادبی بودند تا نظری.

كسروی ساده و روان می‌نوشت. آثارش برای تحصیل کردگان و جامعه شهری آن روزگار قابل فهم بود. کسروی به نوشتن بسنده نکرد و با سخنرانی، مناظره و مباحثه و تاسیس انجمن‌های گوناگون در تهران و شهرهای بزرگ نقد دین را منسجم و پیگیر ادامه داد.

آثار کسروی را درنقد دین و ادبیات کلاسیک می‌توان نقد کرد که کاستی‌های بسیار دارند اما نقد جدی و پیگیر دین و فرهنگ دینی در پرتو بارقه‌هایی از عقل‌گرایی، یعنی آن چه کسروی کرد، گامی مهم در بسترِ تجدد جامعه ایرانی بود، هرچند راه او ادامه نیافت. شايد اگر روشنفکران چپ و لیبرال نقد دین را ادامه می‌دادند سرنوشت دیگری جز انقلاب اسلامی داشتیم.

چرا اين نقد ادامه پيدا نكرد؟

از جمله به دلایلی چون فضای رعب و وحشتی که قتل بی‌رحمانه کسروی ایجاد کرد، ممنوع شدن آثار او در زمینه نقد دین، فشار وحشتناک روحانیت در مقابله با هر نوع نقد دین، فضای دینی جامعه، مخالفت قدرت و دربار و دولت‌ها با نقد دین، حمایت حکومت از دین و البته تسلط‌ دین‌خویی بر جامعه و حکومت.

در چند دهه اخیر با قوی‌تر شدن گرایش دین‌گریزی در جامعه و تجربه سیاه حکومت اسلامی، زمینه برای نقد دین فراهم شده است. نقد دین اکنون عمیق‌تر و در بسترهای متفاوت بسیار فراتر از دوره کسروی است.

آيا كسروی كه بيشتر در محافل علمی مشهور بود، برای روحانيان خطر بزرگی بود كه فداييان اسلام او را ترور كردند؟

كسروی تنها در محافل علمی شناخته‌شده نبود، او نقد دين را به ميان بخش‌های مهمی از مردم شهرهای بزرگ برد، جوانان بسياری را جلب كرد، سخنرانی و مناظره می‌کرد. انجمن "باهماد آزادگان" که او برپا كرد،‌ در بسياری از شهرها شاخه و شعبه داشت. روزنامه پرچم و كتاب‌های او فروش خوبی داشتند و این همه روحانیت شیعه را ترساند.

افزون بر اين‌ها، روحانيت، چه شيعه، چه سنی، هميشه عليه كسانی كه انديشه‌هایی متفاوت با قرائت رسمی داشتند، فتوای قتل صادر كرده است. مگر منصور حلاج را نكشتند؟ عين القضات را نكشتند؟ مگر اين همه جنايت عليه بهائيان نكردند؟ حکم مرتد فطری از نظر اغلب روحانیون مسلمان مرگ است. این نیز از جمله دلایل قتل کسروی بود.

بنیامین نتانیاهو مدعیست که اسرائيل از محل نگهداری ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ایران کاملا مطلع است. او در پاسخ به پرسش اینکه آیا اسرائیل برنامه‌ای برای دسترسی به این میزان اورانیوم دارد یا نه، پاسخ صریحی نداد.بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائيل در گفتگو با شبکه آمریکایی فاکس‌نیوز مدعی شد که اسرائيل از محل ذخیره ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی شده ایران "کاملا مطلع" است.

او در پاسخ به این پرسش که آیا اسرائیل برنامه‌ای برای دسترسی به اورانیوم غنی‌شده ایران دارد یا نه، پاسخ صریحی نداد اما خطاب به مجری شبکه فاکس‌نیوز گفت: «باید فشار دیپلماتیک و اقتصادی بر ایران را حفظ کنیم تا برایش روشن شود که اجازه از سرگیری تلاش‌ برای ساخت بمب اتمی و نابودی کشور ما و شما را نخواهیم داد.»

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

گفته می‌شود که اسرائیل اطلاعات درباره محل نگهداری این میزان اورانیوم غنی‌شده را با آمریکا نیز به اشتراک گذاشته است.

اظهارات نتانیاهو در حالیست که روزنامه اسرائیلی "جروزالم‌پست" ۲۴ شهریور ماه با انتشار گزارشی اختصاصی نوشته بود که سازمان اطلاعات و عملیات ویژه اسرائیل (موساد) از محل ذخیره ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ایران "اطلاع کامل" دارد.

جروزالم‌پست در گزارش خود نوشته بود که این سطح کنترل به حدی است که اگر حکومت ایران بخواهد از این مواد برای ساخت بمب اتمی استفاده کند، اسرائیل فورا مداخله خواهد کرد.

بر اساس گزارشی از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA)، ایران در اوایل تابستان ۲۰۲۵ و درست پیش از آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا علیه این کشور در ماه ژوئن، این میزان اورانیوم را با درجه خلوص ۶۰ درصد در اختیار داشت.

هرچند اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه قسمت عمده‌ای از سه مرکز اتمی اصلی ایران شامل نطنز، فردو و اصفهان را هدف حمله قرار داد و به ده‌ها سایت اتمی دیگر نیز خسارت وارد کرد، اما از آن زمان تاکنون، میزان مواد و ظرفیت غنی‌سازی ایران همواره مورد اختلاف بوده است.

دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا بارها تاکید کرده که حملات آمریکا به سه سایت غنی‌سازی ایران در ماه ژوئن، عمدتا تاسیسات فردو را کاملا تخریب و فعالیت‌های آن را به طور چشمگیری به عقب انداخته است.

با این حال اواخر ژوئن و پس از پایان جنگ ۱۲ روزه، برخی از کارشناسان اسرائیلی گفته بودند که جمهوری اسلامی حتی می‌تواند با ذخایر اورانیومی که در این حملات از بین نرفته‌اند، ظرف چند ماه به‌سوی ساخت یک بمب اتمی حرکت کند.

حالا ۱۰ سال پس از توافق تاریخی هسته‌ای غرب با تهران معروف به "برجام" که به تعلیق تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران منجر شده بود، تحریم‌های گسترده سازمان ملل متحد در خصوص برنامه هسته‌ای ایران بار دیگر برقرار شده است.

مهلت مکانیسم ماشه که توسط سه کشور اروپایی آلمان، بریتانیا و فرانسه فعال شده بود، در ساعت ۲ بامداد یکشنبه ۲۸ سپتامبر، ششم مهر (به وقت اروپای مرکزی) به پایان رسید و تمامی تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران به شکل خودکار فعال شد.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

کشورهای غربی همچنان به تهران مظنون هستند که در پی دستیابی به بمب اتمی است. به‌گفته آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ایران تنها کشور بدون سلاح هسته‌ای است که اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنی‌سازی می‌کند.

برای ساخت کلاهک‌های هسته‌ای، اورانیوم باید تا ۹۰ درصد غنی‌سازی شود، در حالی که برای تولید برق با انرژی هسته‌ای، غنی‌سازی ۳٫۶۷ درصد کافی است.

تهران اما تاکید دارد که برنامه هسته‌ای‌اش صرفا برای اهداف غیرنظامی است و همواره به فتوای علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی استناد می‌کند که تولید و استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی را ممنوع دانسته است.

حماس از اسرائیل خواست تا عملیات در شهر غزه را برای ۲۴ ساعت متوقف کند. جان دو گروگان به شدت در خطر است. حماس مدعی "قطع ارتباط" با این دو گروگان شده بود. هنوز روشن نیست که اسرائیل به این درخواست پاسخ خواهد داد یا نه.گروه تروریستی حماس امروز یکشنبه ۲۸ سپتامبر (۶ مهر) از ارتش اسرائیل خواست تا عملیات خود در شهر غزه را برای ۲۴ ساعت متوقف کند.

گردان‌های قسام، شاخه نظامی گروه تروریستی حماس، در بیانیه‌ای اعلام کردند که جان دو گروگان اسرائیلی در معرض خطر جدی است.

در این بیانیه آمده است که نیروهای اسرائیلی باید فوراً به منطقه‌ای در جنوب "خیابان ۸" در شهر غزه عقب‌نشینی کنند تا امکان "خارج کردن" این دو گروگان فراهم شود.

حماس درخواست خود را یک "هشدار" خوانده است. این گروه اسلام‌گرای افراطی اعلام کرده است که حملات اسرائیل باید از ساعت ۱۸ به وقت محلی متوقف شود.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

هنوز مشخص نیست که اسرائیل به این درخواست پاسخ خواهد داد یا نه. خانواده‌های ۴۸ گروگان باقی‌مانده، که ۲۰ نفر آنها هنوز زنده هستند، بارها نسبت به خطرات ناشی از عملیات زمینی در شهر غزه برای گروگان‌ها هشدار داده بودند. همچنین این نگرانی وجود داشته که حماس ممکن است گروگان‌ها را به‌عنوان "سپر انسانی" مورد استفاده قرار دهد.

حماس مدعی "قطع ارتباط" با دو گروگان

گردان‌های قسام پیش‌تر گزارش داده بودند که "ارتباط" آنها طی ۴۸ ساعت گذشته با این دو گروگان، به دلیل شدت حملات اسرائیل در شهر غزه، قطع شده است.

شاخه نظامی حماس اعلام کرده بود که این ارتباط "پس از عملیات‌های نظامی بی‌رحمانه و حملات خشونت‌بار در محله‌های صبره و تل‌الهوا در ۴۸ ساعت گذشته" قطع شده است.

حماس پیش‌تر نیز یک بار ادعا کرده بود که ارتباط خود را با یک گروگان آمریکایی-اسرائیلی از دست داده است. آن گروگان چند روز بعد آزاد شد.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

نیروهای مسلح اسرائیل از اواسط سپتامبر تهاجمی گسترده را به شهر غزه در شمال این باریکه فلسطینی آغاز کردند. در این عملیات از نیروهای زمینی نیز استفاده شده است. به گفته ارتش اسرائیل، این شهر آخرین پایگاه عمده گروه اسلام‌گرای حماس در نوار غزه است.

اقدامات ارتش اسرائیل به دلیل شمار بالای قربانیان غیرنظامی فلسطینی با انتقاد شدید بین‌المللی روبه‌رو است. همچنین بیم آن می‌رود که عملیات نظامی اسرائیل در غزه، جان گروگان‌هایی را که همچنان در دست حماس هستند به خطر بیندازد.

جنگ غزه با حمله گسترده حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد. طبق آمار دولت اسرائیل، در این حمله ۱۲۱۹ نفر کشته و ۲۵۱ نفر دیگر به گروگان گرفته و به نوار غزه منتقل شدند. هنوز ۴۷ گروگان در دست حماس هستند که به گفته ارتش اسرائیل، دست‌کم ۲۵ تن از آنها تاکنون جان باخته‌اند.

بر اساس اعلام وزارت بهداشت نوار غزه که تحت کنترل حماس است، در جریان حملات اسرائیل به این باریکه بیش از ۶۶ هزار نفر کشته شده‌اند که بیشتر آنها غیرنظامی بوده‌اند. این آمار به طور مستقل قابل راستی‌آزمایی نیست.

نیروهای مسلح دانمارک از چند روز پیش به طور مرتب وضعیت هشدار پهپادی اعلام کرده‌اند. شب گذشته ۲۷ سپتامبر نیز بار دیگر پهپادها بر فراز پایگاه‌های نظامی این کشور مشاهده شدند. پشت‌پرده ماجرا اما هنوز روشن نیست.نیروهای مسلح دانمارک اعلام کردند که در طول شامگاه شنبه ۲۷ سپتامبر (۵ مهر) بار دیگر چندین پهپاددر اطراف پایگاه‌های نظامی این کشور دیده شدند.

پلیس دانمارک نیز پیش‌تر به خبرگزاری "ریتساو" گفته بود که در طول شب چند گزارش درباره پهپادها دریافت شده، اما هیچ‌کدام به مسدود شدن حریم هوایی بر فراز فرودگاه‌های کشور منجر نشده است.

در روزهای اول و دوم اکتبر (۹ و ۱۰ مهر)، سران کشورهای عضو اتحادیه اروپا برای نشستی غیررسمی در کپنهاگ گرد هم می‌آیند. موضوعات این نشست شامل حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و تقویت آمادگی دفاعی مشترک اروپا خواهد بود. ارتش آلمان نیز برای تأمین امنیت این اجلاس به دانمارک کمک می‌کند.

در روزهای گذشته پرواز پهپادها بر فراز فرودگاه‌های آلبورگ، اسبیرگ و سوندربورگ و همین‌طور بر فراز پایگاه هوایی اسکریدستروپ در جنوب دانمارک گزارش شده بود. حتی شامگاه سه‌شنبه گذشته پروازها در فرودگاه کپنهاگ به دلیل مشاهده چندین پهپاد بزرگ که ساعت‌ها بر فراز محوطه فرودگاه در پرواز بودند، متوقف شدند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

چهارشنبه شب (۲۴ سپتامبر) نیز فرودگاه‌های کوچکتر با مواردی مشابه روبه‌رو شدند. دیروز شنبه هم دست‌کم یک پهپاد بر فراز بزرگترین پایگاه نظامی دانمارک مشاهده شد.

کپنهاگ از "حملات ترکیبی" سخن می‌گوید

دولت دانمارک پس از رخدادهای اخیر، اواسط هفته جاری از "حملات ترکیبی" سخن گفته بود. به گفته مأموران تحقیقاتی، پای یک عامل حرفه‌ای با توانایی‌های لازم در میان است که ایجاد ناآرامی در این کشور عضو ناتو را دنبال می‌کند.

هنوز اما نشانه‌ای مبنی بر اینکه چه کسی مسئول این حوادث است، در دست نیست و روسیه نیز پنجشنبه گذشته طی بیانیه‌ای از سوی سفارتش در دانمارک، هرگونه ارتباط با این حوادث را رد کرد.

در این میان، به گزارش شبکه "دی‌آر"، پتر هوملگارد، وزیر دادگستری سوسیال‌دموکرات دانمارک، روی پیش‌نویس قانونی کار می‌کند تا هدف قرار دادن پهپادها تسهیل شود. مشخصاً قرار است در آینده به اپراتورهای فرودگاه‌ها اجازه داده شود پهپادهایی را که بر فراز ترمینال‌ها و باندها به پرواز در می‌آیند، سرنگون کنند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

همچنین قرار است پهپادهایی که بر فراز بنادر، سکوهای حفاری یا دیگر زیرساخت‌های مهم ظاهر می‌شوند، ساده‌تر از پیش خنثی شوند. نیروی دریایی دانمارک نیز از همین حالا تمرین هدف‌گیری پهپادها را آغاز کرده است.

به نوشته روزنامه "بیلد"، دولت ائتلافی آلمان نیز در حال بحث و گفت‌وگو بر سر سخت‌تر کردن مجازات ورود غیرقانونی به محوطه فرودگاه‌ها است. هدف از این اقدامات، افزایش توان عملیاتی نهادهای مسئول و ایجاد مبانی حقوقی روشن عنوان شده است.

اتحادیه اروپا نیز در واکنش به این رخدادها قصد دارد، ایجاد سامانه‌ای دفاعی علیه پهپادها در مرزهای خارجی این اتحادیه را سرعت ببخشد.

علاوه بر پرواز پهپادها در آسمان دانمارک در روزهای گذشته، حدود دو هفته پیش نیز شمار زیادی پهپاد روسی وارد حریم هوایی لهستان شدند که پیمان دفاعی ناتو تعدادی از آنها را سرنگون کرد. از رومانی نیز گزارش‌هایی درباره ورود پهپادهای روسی به حریم هوایی این کشور منتشر شده بود.

وزارت دفاع آلمان اعلام کرده که دانمارک برای تأمین امنیت اجلاس اتحادیه اروپا، از کشورهای مختلف کمک خواسته است. دلیل این درخواست، افزایش گسترده رخدادهای مربوط به "هواپیماهای ناشناس بدون سرنشین، به‌ویژه در اطراف زیرساخت‌های غیرنظامی و نظامی در دانمارک" عنوان شده است. آلمان تصمیم گرفته است که در زمینه سامانه‌های مقابله با پهپادهای ناشناس مشارکت کند.

سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه بازگشت خودکار تحریم‌ها علیه ایران را یک تله خواند و هشدار داد فعال شدن اسنپ‌بک ضربه‌ای سنگین به اعتبار و جایگاه سازمان ملل خواهد زد. ظریف احیای قطعنامه‌های منقضی‌شده را غیرقانونی دانست.وزیر خارجه روسیه روز شنبه ۲۷ سپتامبر در جمع خبرنگاران گفت، بازگشت تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران یک "تله" است و تروئيکای اروپایی از ابتدا به دنبال یافتن بهانه‌ای برای "بازگرداندن تحریم‌ها" بوده‌اند.

سرگئی لاوروف با اشاره به این که ایران با توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ (برجام) موافقت کرد چون هرگز خروج آمریکا از این توافق در سال ۲۰۱۸ را پیش‌بینی نکرده بود، افزود: «پس از خروج واشنگتن، اروپا به جای فشار بر آمریکا برای بازگشت به تعهداتش، خود نیز از اجرای تعهدات برجامی فاصله گرفت و اکنون کشورهای اروپایی تنها بخش‌هایی از قطعنامه ۲۲۳۱ را که مطلوبشان است، پیگیری می‌کنند.»

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱، با فعال شدن مکانیسم ماشه، تحریم‌های سازمان ملل که پیش از سال ۲۰۱۵ برقرار بودند، دوباره بازمی‌گردند مگر آنکه شورای امنیت تصمیم دیگری بگیرد.

لاوروف اضافه کرد: «آنچه آن‌ها می‌خواهند همین مکانیسم عجیب بازگشت تحریم‌هاست.»

به گفته وزیر خارجه روسیه، مکانیسم ماشه که از ابتدا به‌عنوان "تله‌ای" برای ایران طراحی شد، نشان می‌دهد که تهران هیچ قصدی برای نقض تعهدات هسته‌ای خود نداشته است.

لاوروف هشدار داد، آغاز روند بازگشت تحریم‌ها علیه ایران ضربه‌ای سنگین به "اعتبار و جایگاه سازمان ملل" خواهد زد.

وزیر خارجه روسیه گفت: «ما می‌خواستیم توافق هسته‌ای ایران بدون تغییر ادامه یابد تا بتوانیم در زمان مناسب مذاکرات را ادامه دهیم.» او اضافه کرد، ایران همچنان آماده گفت‌وگوست.

ظریف: احیای قطعنامه‌های منقضی‌شده غیرقانونی است

محمد جواد ظریف، وزیر خارجه پیشین جمهوری اسلامی نیز روز یکشنبه، ۲۸ سپتامبر با انتشار پیامی در شبکه اکس با تاکید بر این که "شش سال نقض برجام و ۱۲ روز جنگ نتوانست ایران را به زانو درآورد"، نوشت: «اکنون سه کشور اروپایی با سوءاستفاده از شورای امنیت، قطعنامه‌های منقضی‌شده را به طور غیرقانونی احیا کرده‌اند.»

ظریف هشدار داد که این اقدام موقعیت "چانه‌زنی" را بهبود نمی‌بخشد، بلکه تنها نقش اروپا را در دیپلماسی با ایران از میان می‌برد.

بیشتر بخوانید: پزشکیان: بین خواسته غرب و اسنپ‌بک، اسنپ‌بک را انتخاب می‌کنیم

در عین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در نامه‌ای به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل اقدام کشورهای اروپایی را "نه‌تنها از لحاظ حقوقی بی‌اساس، بلکه از منظر سیاسی و اخلاقی نیز توجیه‌ناپذیر" خواند و تاکید کرد، ایران و دیگر کشورها هیچ‌گونه "الزامی به تبعیت" از بازگشت تحریم‌های بین‌المللی ندارند.

عراقچی با متهم کردن کشورهای غربی در این نامه نوشت: «سه کشور اروپایی و ایالات متحده با این تصور نادرست که ایران در برابر فشار و ارعاب تسلیم خواهد شد، مسیر تقابل را برگزیده‌اند.»

پس از حملات اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران در اواسط ژوئن، چندین دور مذاکره میان جمهوری اسلامی و اروپایی‌ها برگزار شد تا امکان تعویق این روند بررسی شود. اما این گفت‌وگوها از دید اروپایی‌ها "تعهدات ملموس و کافی" از سوی تهران به همراه نداشت.

این اظهارات در حالی صورت گرفته که ظاهرا اختلاف‌ها در میان مقامات ارشد جمهوری اسلامی بر سر چگونگی واکنش به فعال شدن مکانیسم ماشه بسیار عمیق به نظر می‌رسد. در حالی که برخی خواهان اتخاذ رویکردی سخت‌گیرانه‌تر در قبال بازگشت تحریم‌ها هستند، برخی دیگر از فروپاشی حکومت بیم دارند.

یک مقام دولتی ایران به خبرگزاری رویترز گفته است: «موجودیت جمهوری اسلامی در خطر است. مردم ما دیگر نمی‌توانند فشار اقتصادی بیشتر یا یک جنگ دیگر را تاب بیاورند.»

بیشتر بخوانید: بازگشت تحریم‌ها؛ رکوردزنی بهای دلار و تنش در بازار بورس

استقبال اسرائيل از فعال شدن اسنپ‌بک

وزارت خارجه اسرائيل روز یکشنبه در ادامه واکنش‌ها نسبت به فعال شدن مکانیسم ماشه علیه ایران، با انتشار پیامی در شبکه اکس، این اقدام را "تحولی بزرگ" در واکنش به کارشکنی‌های مداوم ایران خواند و نوشت: «هدف روشن است: جلوگیری از ایران هسته‌ای. جهان باید از همه ابزارها برای تحقق این هدف استفاده کند.»

در عین حال کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، بر تداوم تلاش‌ها برای یافتن "راه‌حلی مسالمت‌آمیز" برای این مناقشه تأکید و اعلام کرد که بازگشت تحریم‌ها و محدودیت‌های هسته‌ای نباید به معنای "پایان دیپلماسی" باشد.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

کالاس افزود که همچنان مایل است به گفتگو با همه طرف‌های ذیربط ادامه دهد.

بریتانیا، فرانسه و آلمان روز پنج‌شنبه ۲۸ اوت (۶ شهریور) رسما روند ۳۰ روزه بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران را در شورای امنیت سازمان ملل آغاز کردند و به این ترتیب، مهلت فعال‌سازی مکانیسم ماشه، در ساعت ۲ بامداد روز یکشنبه ۲۸ سپتامبر (۶ مهر) به پایان رسید.

این سه کشور اروپایی ایران را به نقض توافق هسته‌ای غرب با تهران معروف به "برجام" متهم کردند؛ توافقی که در سال ۲۰۱۵ با هدف جلوگیری از دستیابی ایران به بمب هسته‌ای شکل گرفته بود اما ایالات متحده به ریاست جمهوری دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۸ به طور یک‌طرفه از آن خارج شد.

صعود بهای دلار در روزهای گذشته و عبور آن از کانال ۱۱۲ هزار تومان و افت بازار بورس از زمان جنگ ۱۲ روزه تا کنون نگرانی‌های شدیدی در ایران ایجاد کرده است. تصمیات سیاسی تاثیرات مهمی بر اقتصاد ایران دارد.مقامات ایرانی مدعی‌اند که بازگشتتحریم‌های سازمان ملل نمی‌تواند تاثیراتی عمیق بر اقتصاد این کشور بگذارد. به گفته آنان سیاست "فشار حداکثری آمریکا" ماه‌هاست که اقتصاد ایران را با تنگناهای متعددی مواجه کرده و شرایط بدتری از آنچه امروز مشاهده می‌شود رخ نخواهد داد.

از حدود یک ماه پیش که کشورهای اروپایی در پی فعال کردن مکانیسم ماشه برآمدند، ارزش پول ملی در سراشیبی قرار گرفت و سرانجام در روزهای گذشته باعث رکوردزنی ارزش دلار و دیگر ارزهای جهانی شد.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

ساعاتی پس از بازگشت تحریم‌های شورای امنیت، بهای دلار در ساعت ۹ صبح روز یکشنبه ششم مهر (۲۸ سپتامبر) به بیش از ۱۱۲ هزار و ششصد تومان رسید. یورو به بهای ۱۳۰ هزار تومان و پوند بریتانیا به بهای ۱۵۰ هزار تومان به فروش رفت. قیمت یک گرم طلا نیز به بالای ۱۷ میلیون تومان رسید.

طلا و ارز هر چند شاخص‌هایی نادقیق برای ثبات یا نوسان قیمت‌های کالاهای اساسی در ایران هستند، اما به گفته کارشناسان تاثیر روانی نوسانات بهای ارز و طلا خود را به سرعت در بازار نمودار می‌کند و مردم به آن واکنش نشان می‌دهند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

اگر اعمال تحریم‌ها، همانطور که بسیاری از کارشناسان احتمال می‌دهند، منجر به محدود شدن درآمدهای ارزی ایران شود، این امر بیش از همه به دشواری در فروش نفت و محصولات فرعی و فراورده‌های پتروشیمی منجر خواهد شد و سپس به بخش‌های دیگر صادرات ایران نیز سرایت می‌کند. این کمبود عرضه ارز در بازار باعث فشار افزایشی بر نرخ دلار می‌گردد.

شرایط اقتصاد ایران پیش از فعال شدن مکانیسم ماشه

قبل از بازگشت رسمی تحریم‌ها، ایران با فشار شدید اقتصادی مواجه بود. ریال ایران به سطوح بی‌سابقه‌ای افت کرده بود. برای مثال، نرخ دلار در بازار آزاد، بنا به گزارش‌های متعدد، به ۱۱۰ هزار تومان در روزهای گذشته رسیده بود که باعث نگرانی شدید در بازار شد.

در ماه‌های گذشته نیز سرمایه‌گذاران داخلی به دلیل بی‌ثباتی سیاسی و اقتصادی، که سوا از پیامدهای جنگ ۱۲ روزه بود ، سرمایه‌های خود را از بورس خارج کرده و دست به خرید ارز و طلا زده بودند.

اقتصاد نیوز در گزارشی در این رابطه می‌نویسد: :«نرخ دلار شنبه ۵ مهر با سطحی بالاتر از انتهای هفته قبل آغاز شد و حدود ۳۷۰۰ تومان بالاتر روی تابلو نشست؛ شروعی در محدوده ۱۱۰ هزار و ۳۰۰ تومان که خیلی زود با خریدهای پله‌ای به "کانال ۱۱۲" رسید. موتور محرک این حرکت، همان شوک انتظاری ناشی از خبرهای شورای امنیت و زمزمه‌های "مکانیسم ماشه" بود؛ یعنی بازاری که می‌گوید اگر ریسک‌ها سنگین‌تر شوند، نرخ تعادلیِ جدید هم باید بالاتر تعریف شود.»

دولت رسما اعلام کرده که رسانه‌ها و مسئولان باید از ارائه مشکلات اقتصادی و آنچه آن "سیاه‌نمایی اقتصادی" می‌نامند خودداری کنند.

فرزانه صادق، وزیرراه و شهرسازی، شنبه ۵ مهر گفت: «این مساله چیز جدیدی برای کشورمان نداشت و بند و تبصره‌ای به تحریم‌های موجود اضافه نکرد، بلکه همه تحریم‌هایی که سبب سختی و دشواری زندگی مردم شده بود تکرار شده است.» او تصریح کرد: «سال‌هاست در ایران با این تحریم‌ها دست و پنجه نرم می‌کنیم و از نوزادان و کودکان این مرز و بوم گرفته تا مهندسان، نخبگان، ورزشکاران، دانشمندان هسته‌ای و ... همه به نوعی با این تحریم‌ها مواجهیم و اثری که بر معیشت مردم گذاشته قابل کتمان نیست.»

بدیهی است که بازگشت تحریم‌ها تحولی بزرگ در فضای اقتصادی به‌ویژه در بخش ارزی و سرمایه ایجاد خواهد کرد و باعث فشار بیشتری بر بازار خواهد شد. با تزریق ارز به بازار که در روز گذشته رخ داد تنها می‌توان به طور موقت به بازار آرامش داد. روندهای آتی نشان خواهند داد که تا چه میزان دولت در تنظیم بازار ارز و طلا موفق خواهد شد.

اثرات تحریم‌ها بر بورس تهران

برخی از کارشناسان اقتصادی در ایران بر این باورند که نزول بازر بورس به‌طور واقعی در ماه‌های گذشته رخ داده است و تحریم‌های جدید تاثیر چندانی بر آن نخواهند داشت.

فردین آقابزرگی، تحلیلگر بازار سهام، در گفتگو با اقتصادنیوز در روز یکشنبه ۶ مهر درباره اثر بازگشت تحریم های شورای امنیت بر بازار سهام گفت: «بدون تردید فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌ها آثار منفی بر اقتصاد و بازار سرمایه خواهد داشت، اما باید توجه داشت که بخشی از این اثرات از ماه‌ها قبل در بازار لحاظ شده است.»

یکی از مولفه‌های تاثیرگذار بر بورس افزایش هزینه تامین مالی شرکت‌ها است.

شرکت‌ها برای واردات قطعات، مواد اولیه و فناوری تحت تأثیر تحریم‌ها به سختی ارز می‌گیرند، هزینه‌ها بالا می‌رود و سودآوری کاهش می‌یابد. این وضعیت می‌تواند چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها را تضعیف کند و بازار سهام را دچار رشد منفی سازد و از جذابیت آن بکاهد.

کاهش چشم‌انداز صادرات و درآمد ارزی شرکت‌ها یکی دیگر از شاخص‌های قابل توجه است. در این زمینه شرکت‌هایی که به صادرات یا ارتباط با بازار بین‌المللی وابسته‌اند با محدودیت بیشتر مواجه می‌شوند.

بدیهی است که بازار سهام در ایران به تحولات سیاسی و اقتصادی حساس است، اما واکنش آن نسبت به تحریم‌ها می‌تواند چندگانه و متفاوت باشد.

ممکن است برخی عوامل تعدیل‌کننده زمینه‌ای برای مقاومت یا رشد محدود بورس ایجاد کنند. به طور مثال چشم‌انداز رفع یا تعدیل تحریم‌ها در آینده، یا شرکت‌ها و گروه‌های مالی که کمتر در مبادلات بین‌المللی مشارکت دارند.

اگر بازار باور پیدا کند تحریم‌ها قابل مذاکره‌اند یا احتمالی برای تخفیف آن وجود دارد، بخشی از سرمایه ممکن است وارد بورس شود آنهم به امید سود در بازگشت شرایط بهتر.

بنابراین در کوتاه‌مدت، احتمال افت قابل ملاحظه شاخص بورس بیشتر است؛ اما اگر بازار به نقطه ثبات برسد یا امیدی به تعدیل تحریم‌ها شکل بگیرد، جهش محدود ممکن است رخ دهد.

در ایران با توجه به سهم شرکت‌های دولتی، نیمه دولتی و شرکت‌های رانت‌خوار از یک‌سو و ضعف ساختاری بخش خصوصی از سوی دیگر تصمیمات سیاسی حکومت تاثیراتی تعیین‌کننده بر حیات اقتصادی دارد.

باید در نظر گرفت که بروز هر گونه درگیری نظامی می‌تواند به ابربحران اقتصادی در ایران منجر شود و تنها با مولفه‌های اقتصادی نمی‌توان ‌آینده را پیش‌بینی کرد.