En nia magazino, temas pri la nekredebla historio de la maŝino Enigmo kaj la sekretaj kodrompistoj de Bletchley Park, kiuj ŝanĝis la kurson de la historio de la homaro.

La rakonto de la maŝino Enigmo ne komenciĝis kiel milita sekreto, sed kiel komerca klopodo. Je la fino de la Unua Mondmilito, en la jaro mil naŭ cent dek ok, germana inĝeniero nomata Arthur Scherbius patentis elektromekanikan aparaton por ĉifri mesaĝojn. Lia firmao, Scherbius kaj Ritter, komencis vendi la maŝinon sub la nomo Enigmo en la jaro mil naŭ cent dudek tri. Tiutempe, ĝi estis destinita al bankoj kaj grandaj entreprenoj, kiuj bezonis protekti sian komunikadon. Tamen, la germana armeo baldaŭ rekonis la eksterordinaran potencialon de la aparato. La germana mararmeo adoptis ĝin en mil naŭ cent dudek ses; sekvis la terarmeo en mil naŭ cent dudek ok, kaj la aerarmeo en la jaroj mil naŭ cent tridek tri kaj mil naŭ cent tridek kvin.

La Enigmo aspektis kiel dika skribmaŝino kun lampotabulo super la klavaro. Ĝia interna funkciado baziĝis sur serio de turniĝoj de tri interŝanĝeblaj rotoroj. Kiam funkciigisto premis klavon por litero, kurento trairis la rotorojn kaj lumigis tute alian literon sur la lampotabulo. La genio de la maŝino estis, ke ĉiufoje kiam oni premis klavon, la rotoroj turniĝis, tiel ke la kodigo de la sekva litero tute ŝanĝiĝis. Por plimalfaciligi la laboron de malamikaj spionoj, la militaj versioj de Enigmo inkludis kroman elementon: la ŝtopiltabulon, aŭ germane Steckerbrett. Tiu ĉi tabulo permesis al la funkciigisto interŝanĝi parojn da literoj per kabloj antaŭ kaj post kiam ili pasis tra la rotoroj. Tiu aldono multege pliigis la matematikan kompleksecon. Oni kalkulas, ke ekzistis proksimume cent tri triliardoj da eblaj agordoj por la milita maŝino. Pro tio, la germana ĉefkomando estis absolute konvinkita, ke la Enigmo estas nevenkebla.

Tamen, la unuaj fendoj en la germana memfido aperis ne en Britio, sed en Pollando. Jam en decembro de la jaro mil naŭ cent tridek du, pola matematikisto nomata Marian Rejewski sukcesis dedukti la internan kabligon de la Enigmo-rotoroj. Kunlaborante kun Henryk Zygalski kaj Jerzy Różycki ĉe la pola Ĉifro-Oficejo, li uzis la teorion de grupoj kaj spionajn informojn por krei metodojn de deĉifrado. Ili eĉ konstruis mekanikajn aparatojn nomatajn bomboj por aŭtomatigi la serĉadon de rotoraj agordoj. En julio de la jaro mil naŭ cent tridek naŭ, kiam la nubo de milito jam pezis super Eŭropo, la poloj invitis oficirojn de la britaj kaj francaj sekretaj servoj al Varsovio. Tie ili malkaŝis sian progreson kaj donis al ĉiu delegacio kopion de la Enigmo-maŝino. Tiu malavara ago donis al la britoj decidan avantaĝon kiam la milito fine eksplodis.

Post la deklaro de milito en septembro de mil naŭ cent tridek naŭ, la brita Registara Lernejo pri Kodoj kaj Ĉifroj, konata per la akronimo go co co so, transloĝiĝis al Bletchley Park en Buckinghamshire. Tiu ĉi loko, kodnomita Stacio ikso, fariĝis la centro de la brita kodrompa klopodo. Ĝi situis strategie inter la universitatoj de Oksfordo kaj Kembriĝo, de kie oni rekrutis la plej brilajn mensojn de la lando. Inter tiuj geniuloj estis la matematikisto Alan Turing, viro kies laboro fundamente ŝanĝos nian mondon.

Turing kaj lia kolego Gordon Welchman komprenis, ke la polaj metodoj ne plu sufiĉos, ĉar la germanoj plifortigis siajn sekurecajn procedurojn kaj ŝanĝis la ĉifron ĉiun tagon. Ili devis inventi ion tute novan. Rezulte naskiĝis la brita Bombo, grandega elektromekanika maŝino, kiu pezis tunon kaj enhavis kilometrojn da dratoj. La Bombo ne provis ĉiun eblan agordon, kio estus preninta jarcentojn. Anstataŭe, ĝi uzis logikan eliminon. La kodrompistoj serĉis erojn de la mesaĝo, kiujn ili povis diveni, ekzemple veterraportojn aŭ la frazon "Heil Hitler". Tiujn divenitajn fragmentojn ili nomis luliloj. Se la Bombo trovis kontraŭdiron surbaze de la lulilo, ĝi tuj eliminis tiun agordon. Unu el la plej gravaj reguloj, kiujn ili ekspluatis, estis la fakto, ke en la Enigmo-sistemo, litero neniam povis esti kodita kiel si mem.

Dume, la milito sur la oceanoj fariĝis kriza. La germana mararmeo uzis eĉ pli kompleksan version de la maŝino por direkti siajn submarŝipojn kontraŭ aliancanaj konvojoj. Alan Turing gvidis la tiel nomatan Kabanon ok, kiu specialiĝis pri la mararmea Enigmo. La situacio estis tiel malespera, ke la britoj lanĉis specialajn operacojn por kapti kodlibrojn el germanaj ŝipoj. En majo de la jaro mil naŭ cent kvardek unu, la brita ŝipo u cent dek kaptis tute sendifektan Enigmo-maŝinon kaj dokumentojn el germana submarŝipo. Tiu kaptita materialo permesis al la teamo de Turing deĉifri la mararmeajn komunikojn preskaŭ en reala tempo, kio savis sennombrajn ŝipojn en la Atlantika Oceano. Tamen, la germanoj denove reagis en februaro de mil naŭ cent kvardek du per la enkonduko de la kvar-rotora Enigmo-maŝino, kodnomita m-kvar. Tio kaŭzis naŭmonatan periodon de nigra silento, dum kiu la aliancanoj denove estis blindaj antaŭ la minaco de la submarŝipaj luparoj. Nur post monatoj da intensa intelekta laboro kaj pliaj kaptoj de dokumentoj el la submarŝipo u kvin cent kvindek naŭ, la kodrompistoj de Bletchley Park denove sukcesis penetri la sekretajn komunikojn de la germana mararmeo.

Dum la milito progresis, la defioj en Bletchley Park fariĝis eĉ pli kompleksaj. Krom la Enigmo, la germana alta komando komencis uzi eĉ pli sekuran sistemon por siaj plej gravaj strategiajn mesaĝojn. La britoj nomis tiun sistemon Tunny, kaj ĝi estis generita de la maŝino Lorenz. Male al Enigmo, kiu havis tri aŭ kvar rotorojn, la maŝino Lorenz havis dek du. La matematikisto William Tutte sukcesis dedukti la strukturon de tiu maŝino sen iam vidi ĝin, kio estas konsiderata unu el la plej grandaj intelektaj atingoj de la milito. Por rompi tiun sistemon, oni bezonis ion pli rapidan ol la elektromekanikaj Bomboj.

Inĝeniero de la Poŝta Oficejo nomata Tommy Flowers proponis radikalan solvon: uzi vakutubojn por krei tute elektronikan maŝinon. Multaj skeptikuloj kredis, ke tia aparato estus tro nefidinda, sed Flowers persistis. En januaro de mil naŭ cent kvardek kvar, li liveris la unuan maŝinon nomatan Koloso al Bletchley Park. Koloso estis la unua grandskala elektronika cifereca komputilo en la mondo. Ĝi povis procesi milojn da karakteroj po sekundo, ebligante al la kodrompistoj legi mesaĝojn de Hitler kaj liaj generaloj ofte eĉ antaŭ ol la germanaj ricevantoj legis ilin. La informoj ricevitaj de Koloso estis esencaj por la sukceso de la invado de Normandio, ĉar la aliancanoj povis konfirmi, ke la germanoj kredis je iliaj trompaj manovroj.

La spionaj informoj produktitaj en Bletchley Park ricevis la plej altan sekurecan klasifikon: Ultra. La ĉefministro Winston Churchill tiel alte taksis tiun laboron, ke li ordonis, ke la kodrompistoj ricevu ĉion, kion ili bezonas, kun ekstrema prioritato. Historiistoj hodiaŭ kalkulas, ke la laboro farita en tiu trankvila angla kamparo mallongigis la Duan Mondmiliton per almenaŭ du, kaj eble eĉ kvar jaroj. Sen Ultra, la batalo pri la Atlantiko povus esti perdita, kaj la liberigo de Eŭropo estus multe pli sanga kaj malfacila.

Post la fino de la milito, Bletchley Park estis tute malmuntita kaj la personaro ricevis ordonon silenti dum la tuta vivo. Alan Turing revenis al la akademia vivo, kie li skribis fundamentajn verkojn pri artefarita inteligenteco kaj biologio. Tragike, en la jaro mil naŭ cent kvindek du, la viro kiu helpis savi la okcidentan demokration estis procesita pro samseksemo, kio tiutempe estis krimo en Britio. Li mortis nur du jarojn poste, en la jaro mil naŭ cent kvindek kvar, per veneniĝo. Nur en la jaro mil naŭ cent sepdek kvar, kiam Frederick William Winterbotham publikigis sian libron pri la sekreto de Ultra, la mondo eksciis la veron pri Bletchley Park. Hodiaŭ, Alan Turing estas honorata kiel nacia heroo, kaj lia vizaĝo ornamas la britan kvindek-pundan bankbileton. Lia heredaĵo vivas en ĉiu komputilo kaj saĝtelefono, kiun ni uzas. Bletchley Park ne estis nur loko de milita spionado, sed la naskiĝloko de la moderna komputila epoko, kie la forto de la homa intelekto triumfis super la plej kompleksaj maŝinoj de malamo.

Ni esperas, ke tiu ĉi rigardo al la historio de kriptografio estis por vi interesa kaj instrua.