Oxford ve Cambridge 2025 için yılın kelimelerini seçti: Parasocial ve Rage Bait.

The Economist ise çok tanıdık bir kelimeyi öne çıkardı: Slop.

Biz de her sene olduğu gibi bu kelimelere yakından bakıyoruz.
Ama sadece tanımlarını yapmak için değil.

Bu bölümde:

• Parasosyal — yani tek taraflı, yapay ilişkilerin — neden bu kadar güçlendiğini,

• Rage bait’in — ilgi çekmek için öfkeyi kışkırtan içeriklerin — neden artık her yerde olduğunu,

• AI üretimi düşük kaliteli “slop” içeriklerin nasıl bir anlam ve dikkat çöküntüsü yarattığını konuşuyoruz.

Ünlülerle kurulan sahte yakınlıklardan, öfke üzerinden çalışan algoritmalara…
Duygusuz, ruhsuz ama her yerde olan içeriklerden, yalnızlık ve belirsizlik hissine kadar.

Sonra da şu soruyu soruyoruz:
Bu kelimeler 2025’in nedeni mi, yoksa semptomu mu?

Ve buradan gözümüzü 2026’ya çeviriyoruz.
Daha kişiselleştirilmiş parasosyallik mi geliyor?
Daha politik bir rage bait dönemi mi?
Yoksa slop’tan bıkıp daha gerçek, daha otantik bir şeye mi döneceğiz?

 Evrenin Sonundaki Podcast’te, yılın kelimeleri üzerinden
bir yılı kapatıyor, bir sonrakine dair sorular soruyoruz.

Bir bisiklet turu. Şüpheli bir hamburger. Ve kafaya düşen soru:

“Ben şimdi deli dana mı oluyorum?”

Bu bölümde Doktor Kadir’le birlikte, bilim dünyasının en garip karakterlerinden biriyle tanışıyoruz:
🧠 Prionlar.
Ne virüs, ne bakteri.
Sadece yanlış katlanmış bir protein… ama ortalığı karıştırma potansiyeli efsane.

🎢 Bölüm boyunca korku metreleriyle gidip geliyoruz:

• Prion nedir, nasıl bulaşır?

• Deli dana olayı gerçekten neydi, neden dünyayı ayağa kaldırdı?

• “Spontan prion” diye bir şey varsa… neden kimseye söylemediniz?!

• Teşhis neden zor, tedavi neden yok?

• Alzheimer ve Parkinson’a buradan bir bağlantı çıkar mı?

📍 Ve evet…
2025’te Türkiye’de “deli dana geri mi döndü?” haberleri de çıktı.
Resmî olarak “panik yok” deniyor ama biz ESP olarak şunu yapıyoruz:
👉 Korkuyu alıyoruz,
👉 Bilgiyle çarpıyoruz,
👉 Biraz mizahla yumuşatıyoruz.

Bölümün ikinci yarısında ise ESP’nin sevdiği yerden geliyoruz:
💡 Karanlık bir konuda umut veren bir bilim insanı hikâyesi,
🤖 Yapay zekâ, protein katlanması ve “ya bu iş bir gün gerçekten çözülürse?” ihtimali.

ESP dostları merak etmesin:
Amaç hâlâ aynı —
uzun bir ömür boyunca, deli dana olmadan, birlikte bölüm yapabilmek.

🎧 Dinleyin, ama deli dana olan geyik videolarını izlemeyin.
Gerçekten izlemeyin.

Black Friday bitti ama kafamızdaki soru hâlâ duruyor: Bu indirim tiyatrolarında kararı gerçekten biz mi veriyoruz, yoksa yapay zekâ mı bizi yönlendiriyor?

Bu bölümde Kara Cuma’nın kaotik Philadelphia kökeninden, “yılın en düşük fiyatı” iddialarının ne kadarının doğru olduğuna; stok oyunlarından, son dakika indirim paniklerine kadar tüm indirim psikolojisini masaya yatırıyoruz.

Sonra geleceğe dönüyoruz: Dinamik fiyatlama, ruh haline göre fiyat çeken algoritmalar, GPT’ye sorup alışveriş yapma dönemi ve markaların yapay zekâ üzerinden ürün yerleştirmeye başladığı yeni dünya… Yakında indirimlere biz mi karar vereceğiz yoksa dijital asistanlarımız mı?

Siz bu yıl nasıl bir Kara Cuma deneyimi yaşadınız? Gerçek indirimlere mi denk geldiniz, yoksa siz de bu büyük tiyatronun içinde rol mü kaptınız?
Yorumlarınızı Instagram’da bekliyoruz.

Telefonu düşünerek açtığınızı, ya da sadece içinizden geçirdiğiniz küfürlerin yanlışlıkla mesaj olarak gittiğini hayal edin. Kulağa Black Mirror bölümü gibi geliyor ama bu teknoloji aslında çoktan hayatımıza girmiş durumda.  Harika mı, korkunç mu, ikisi birden mi?

Bu bölümde beyin makine arayüzlerini konuşuyoruz:
• Neuralink’in invazif çipleri vs damarın içine takılan stent tabanlı çözümler
• Felçli ve ALS hastaları için bugünden mümkün olan kullanım alanları
• Görme engelini aşmak, görme korteksine kamera bağlama fikri
• Beynin hacklenmesi, beyne reklam basılması, politik manipülasyon ve distopyalar
• Eğitim, eşitsizlik, çocuklara çip takma baskısı gibi etik ikilemler

Siz olsanız garanti verilse bile beyninize böyle bir çip taktırır mıydınız?
Bölümü dinledikten sonra düşüncelerinizi Instagram’dan bizimle paylaşmayı unutmayın. 

Yapay zekâ gerçekten devrim mi, yoksa dev bir döngü mü?

Bu bölümde AI dünyasındaki döngüsel yatırım ilişkilerini masaya yatırıyoruz:

Nvidia, OpenAI, Oracle üçgeninde kimin eli kimin cebinde?

OpenAI neden tedarikçilerinden para alıp sonra o parayla yine onlardan hizmet satın alıyor?

Nvidia’nın değeri nasıl oluyor da ABD’deki en büyük 15 ilaç şirketinin toplamını geçiyor?

MIT’nin “şirketlerdeki yapay zekâ pilotlarının %95’i başarısız” bulgusunun anlamı ne?

Samsung’un küçük modelleri, “gigavatlık veri merkezi” rüyasını bozabilir mi?

Batu, Gartner’ın hype döngüsü ile “önce şişer, sonra çukur, sonra gerçekçilik” tezini savunuyor;

Cem ise “bu sefer farklı, bu sefer altyapı şart” tarafında duruyor.

İkisi de aynı soruda birleşiyor:

Bu iş balon olsa da olmasa da, bundan kaçmak mümkün mü?

Son düzlüğe gelirken, AMD ve Nvidia CEO’larının akraba çıkması, OpenAI üzerinden hepsinin birbirine bağlanması ve orta çağ kraliyet evlilikleri benzetmesiyle, iş iyice komik bir finansal aile dizisine dönüyor.

Yatırım tavsiyesi değildir;

ama “kimin kuzeni kimin CEO’su, kimin yatırımı kime dolanıyor” merak ediyorsanız, bu döngüsel bölüm tam size göre.

Kas yapmak için protein tozu, odaklanmak için magnezyum, iyi uyumak için melatonin...
Artık herkesin elinde bir hap, her derdin bir takviyesi var.
Peki bunlar gerçekten işe yarıyor mu? Yoksa sadece modern çağın yeni ‘placebo’ kültürü mü?

Bu bölümde Doktor Kadir ile, takviye gıdaların yükselişini ve arkasındaki psikolojiyi masaya yatırıyoruz.
Kimler gerçekten takviye kullanmalı? Hangileri bilimsel olarak kanıtlı, hangileri sadece pazarlama?
Multivitaminlerden probiyotiklere, kreatinden omega-3’e kadar en çok konuşulan ürünleri tek tek ele alıyoruz.
Üstelik sadece bilimsel değil, toplumsal yönüyle de:
Neden ‘herkes bir şey alıyor, ben almalıyım’ baskısı hissediyoruz?
Ve belki de en önemlisi — eksik olan gerçekten bir vitamin mi, yoksa biraz uyku mu?

Everest’te trafik var, Bluetooth hoparlörle tırmananlar çoğaldı, VR gözlükle dağa çıkanlar kapıda.
Bu bölümde, doğa tutkunu konuğumuz Müge Naoko Gönül ile modern dağcılığın ticarileşmesini, doğanın dokunuşunu ve “gerçek deneyim” kavramını sorguluyoruz.
Artık dağa çıkanlar gerçekten doğayı hissetmek için mi oradalar, yoksa sadece zirveden bir story atmak için mi?
İki tip dağcı var: biri fetheder, diğeri izin ister.
Hangisi sensin?

Bir kutu hap bazen neden altın fiyatına satılıyor? Neden ilaç fiyatları ülkeler arasinda çok fark ediyor? Fiyatlar gerçekten yüksek Ar-Ge maliyetlerinden mi kaynaklanıyor, yoksa patent sistemi ve sigorta oyunları işin içine girince işler bambaşka bir yere mi gidiyor?

Trump’ın “%1000 indirim yapacağım” sözü kulağa şaka gibi geliyor ama aslında bu sektörün absürt matematiğini çok iyi özetliyor. Bu bölümde, ilaç şirketlerinin kanımızı emen vampirler mi yoksa bizi kurtaran melekler mi olduğuna karar vermeye çalışırken, işin arkasındaki ekonomik, politik ve bilimsel dinamiklere de göz atıyoruz.

Bedenini, ölüme yaklaşınca dondurup, hastalıklarının çaresi bulunduğunda uyanmayı bekleyen yüzlerce insan var.
Peki bu gerçekten bilim mi, yoksa çok pahalı bir bilimkurgu fantezisi mi?

Bu bölümde cryonics dünyasına dalıyoruz:

❄️ İnsanlar neden kendini dondurtur?
🧠 Bilinç geri getirilebilir mi? Dondurmak tek metod mu?
⚖️ Etik, bilim ve saçmalık çizgisi nerede başlıyor?

Ve tabii şu soruların cevabını da arıyoruz:

“Dondurulup uyandığında kim seni karşılayacak?”
“Netflix ya da banka şifren hâlâ çalışıyor olacak mı?”
“Ve en önemlisi... ya fişi çekerlerse?”

“Bu yıl 500 kitap okuyacağım” diyenlere inanmalı mıyız? Bu bölümde hızlı okuma tekniklerinden hafıza güçlendirmeye, odaklanma becerilerinden zihinsel performansın geleceğine kadar her şeyi konuşuyoruz.

Türkiye’nin önde gelen hızlı okuma uzmanı ve eğitmeni Mehmet Taşhanlıgil, bize hızlı okumanın ne olduğunu anlatırken işe yarayan pratik yöntemleri de paylaşıyor. Aynı zamanda bu becerilerin gelecekte nasıl dönüşeceğini de masaya yatırıyoruz: Yapay zekâ, beyin-makine arayüzleri ve zihnin sınırları nereye gidiyor?

Üstelik dikkatli dinleyenlere bir sürprizimiz var: Superead uygulamasında indirim kazanmak için bölümde geçen kodu kaçırmayın! (https://superead.com/ - ödeme sayfasında indirim / discount kısmına kodu girebilirsiniz)