Fantoomgroei

Het waren weken zoals Hendrik en Sander die zelden meemaken. Terwijl Fantoomgroei diende als inspiratie voor een op primetime uitgezonden televisieprogramma op NPO1, werden ze er door het Centraal Bureau voor de Statistiek van beticht te hebben bijgedragen aan 'een onjuist collectief bewustzijn'. Kortom, er is weer genoeg om over te praten.

Vorige week spraken we ons behoorlijk stevig uit: het tijdperk van Mark Rutte moest toch maar eens tot een einde gaan komen.

In het Kamerdebat de volgende dag leek het zowaar te gaan gebeuren. Maar de demissionair premier overleefde ternauwernood een motie van wantrouwen. En dus hangt zijn lot niet meer aan een zijden draadje maar aan een elastiek: het kan nog steeds knappen, maar zeker is het niet.

Om uit de impasse te komen is niemand minder dan Herman Tjeenk Willink aangesteld als informateur. Wie is deze man? En wat kan zijn invloed zijn op de informatie waarin – volgens alle partijen – vooral een nieuwe bestuurscultuur centraal moet staan?

Het had zo’n mooi voorjaar moeten worden voor de VVD van Mark Rutte: voor de vierde keer de grootste partij bij de verkiezingen en een straatlengte voorsprong op nummer twee D66. Een liberaal motorblok stond klaar voor de start en een vierde ambtstermijn leek binnen handbereik.

En toen gooide vier woordjes roet in het eten: 'positie Omtzigt', functie elders. Een enorme blunder maar ook tekenend voor de bestuursstijl van Mark Rutte.

Want wat zegt deze blunder over de verhouding tussen de premier en het parlement? Hoe snel krijgen we nog een nieuw kabinet in deze crisistijd? En kan dat kabinet er eigenlijk nog wel komen met Rutte aan het roer?

We wagen ons in deze aflevering aan wat platte speculatie over de politieke toekomst van Nederland.

Het is de week van de verkiezingen. En die waren nog voor de eerste exitpolls verschenen al historisch.  Want de campagnes gingen over corona, nieuwe partijen, het ene na het andere mediarelletje en wie met wie een coalitie wil gaan vormen. 

Ondertussen verandert er misschien wel iets ingrijpenders. Want waar tijdens een lijsttrekkersdebat in 2017 alle licht gegeneerde mannen toch maar Marianne Thieme naar voren duwden op de foto als enige vrouw, is dat in 2021 echt anders.

Komt er in de Nederlandse politiek serieus plaats voor vrouwelijk leiderschap? En wat voor betekenis heeft dat? We praten erover met politicoloog en auteur Julia Wouters.

Welkom in de wereld van Fantoomgroei. 

In zijn boek 'Zo hadden we het niet bedoeld' beschrijft Jesse Frederik minutieus hoe de overheid haar burgers in de vernieling hielp, terwijl pers en politiek vooral waren geïnteresseerd in mediarelletjes en hun positie op de de politieke apenrots.

In de beeldvorming is de Belastingdienst uitgegroeid tot de grote boeman, maar Jesse toont ons hoe ook het kabinet, het parlement, de ambtenarij en de media steken lieten vallen.

En de kiezer? Die gaat evenmin vrijuit. Wij keken liever naar het politieke spektakel van stamelende bewindspersonen dan naar de techniek van de meedogenloze wetgeving, die op klaarlichte dag, door het parlement werd geloodst. Met alle gevolgen van dien.

Jesse Frederik is deze week te gast bij Fantoomgroei. Luister naar zijn huiveringwekkende betoog over de staat van onze democratie.

De verkiezingsprogramma's zijn weer doorgerekend door het Centraal Planbureau. Rest de vraag;  wat schieten we daar als kiezers nu eigenlijk mee op?

Weinig, als we de neoliberale econoom Friedrich Hayek mogen geloven. Toen hij in 1974 de Nobelprijs voor de economie in ontvangst nam, trakteerde hij zijn collega’s op een onverwachte speech, waarin hij ‘de pretentie van kennis’ aanviel. 

'Wij economen worden vaak gevraagd precies die problemen op te lossen die we met onze eerdere aanbevelingen hebben veroorzaakt', aldus Hayek. 'Die mislukkingen komen vaak voort uit onze ‘wetenschappelijke houding’, waarin we de economie als natuurkunde gebruiken.'

Economen kunnen helemaal niet zulke precieze voorspellingen doen over de wereld, volgens Hayek. Zijn conclusie was daarom dat we vooral de markt haar werk moesten laten doen, als mensen het toch niet konden weten.

Met zijn conclusie hoef je het niet eens te zijn om zijn opmerking te delen. Want deze week was het weer tijd voor een typisch Nederlands verschijnsel: het doorrekenen van partijprogramma’s. Wie scoort de meeste koopkracht, groei en werkgelegenheid? En hoe zit het met de overheidsschuld in – je hoort het goed – het jaar 2060? 

Deze week praten Hendrik en Sander over dit wonderlijke verschijnsel. Wat hebben we hier als kiezer nou aan? En wat hebben we er vooral ook níet aan?

Je zou het bijna vergeten, maar over drie weken mogen we alweer naar de stembus! In potentie is dit de uitgelezen kans om voorgoed af te rekenen met het fenomeen fantoomgroei. Want jij hoopt toch ook dat we als land na 17 maart een andere koers inslaan? Duurzamer. Socialer. Barmhartiger.

Maar hoe realistisch is dat, met een electoraat dat vastbesloten lijkt om premier Mark Rutte aan een nieuwe termijn te helpen? En wat moet je eigenlijk stemmen? Die vraag stellen Hendrik en Sander zichzelf in deze nieuwe aflevering van de podcast Fantoomgroei. Wie hoopt op een pasklaar stemadvies, komt bedrogen uit. De mannen desalniettemin tot een verrassend nieuw inzicht.

Terwijl we kosten noch moeite sparen om het coronavirus te bestrijden, is er al decennialang een nog dodelijkere epidemie gaande. Ieder jaar sterven in Nederland 20.000 mensen aan de gevolgen van roken. Maar anders dan bij corona, investeren we nauwelijks in tabakspreventie. En erger, de gemiddelde Nederlander heeft geen idee hoe schadelijk roken nu eigenlijk is.

Weet jij bijvoorbeeld hoeveel procent van de rokers overlijdt voor hun pensioen? Of hoeveel procent van de jongeren die een sigaret probeert uiteindelijk verslaafd raakt? En hoeveel dit de samenleving kost? 

In de nieuwe aflevering van Fantoomgroei proberen Sander en Hendrik een antwoord te vinden op die grote vraag: moeten we tabak verbieden? Daarvoor ging Sander op bezoek bij Wanda de Kanter, longarts en activist tegen de tabaksindustrie. Haar betoog is keihard én glashelder. 

Voor meer info over Wanda haar campagnes: www.tabaknee.nl

Terwijl Hendrik deze week bij een gebrek aan rijdende treinen zijn bezoek aan het Limburgse Heuvelland noodgedwongen moest verlengen, werd Sander op twitter massaal herinnerd aan het verhaal dat hij negen jaar geleden schreef over het grote spoorinfarct van 2012.

De afgelopen jaren hebben we allemaal kunnen zien dat de problemen op het spoor symptomatisch zijn voor de wijze waarop we de overheid hebben uitgekleed. Vakministeries zijn gedegradeerd tot inkooporganisaties. Het ontbeert de overheid aan de kennis om grote projecten - van een vaccinatieprogramma tot het aanleggen van spoorlijnen tot IT-projecten, tot een goed einde te brengen.

Alle redenen dus om nog eens op een rijtje te zetten waarom niet sneeuw en ijs, maar mislukte marktwerking het Nederlandse spoor bij het minste of geringste plat legt. En wat we daarvan kunnen leren over de kwaliteit van het openbaar bestuur in Nederland.

'Onze welvaart gaat eraan als we niets doen aan de arbeidsmarkt.' Met deze ronkende woorden presenteerde de voormalig topambtenaar Hans Borstlap een jaar geleden zijn lang verwachte rapport met oplossingen voor een gezonde arbeidsmarkt.

Borstlap was blij met alle commotie die zijn schrijven teweeg bracht in de polder. Maar zoals afgelopen jaar met alle grote thema's is gebeurd in politiek Den Haag, verstomde het debat op slag toen de eerste coronagolf het land overspoelde.

Met verkiezingen op komst, trekken Hendrik en Sander het rapport met frisse tegenzin uit de kast. Want ja, praten over de arbeidsmarkt is al snel....een tikkeltje saai. Toch ontkomen we er niet aan. De arbeidsmarkt behoort tot de belangrijkste onderwerpen waar de verkiezingen in maart waarschijnlijk niet over zullen gaan. En de keuzes die een nieuw kabinet op dit terrein maakt, raken ons allemaal direct in onze portemonnee.