FarmaWijs met Fais

Van een vergeten labexperiment in negentiende-eeuws Berlijn tot een strijdmiddel in de loopgraven en cockpits van de Tweede Wereldoorlog: in deze aflevering van Farmawijs met Fais volgen we amfetamine door de geschiedenis heen. Je hoort hoe chemicus Gordon Alles in 1929 per toeval zijn eigen ontdekking deed, hoe het middel als Pervitin en Benzedrine een rol speelde tijdens de Blitzkrieg, en hoe Amerikaanse truckers het na de oorlog gebruikten om nachtenlang door te rijden, tot de gevolgen daarvan pijnlijk duidelijk werden.

Ook staan we stil bij hoe amfetamine per toeval zijn weg vond naar de kinderpsychiatrie via kinderarts Charles Bradley, hoe methylfenidaat werd vernoemd naar een tennissende Zwitserse, en hoe deze middelen tegenwoordig, weloverwogen en onder begeleiding, mensen met ADHD helpen aan meer focus.

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar [email protected].

Als je nog even wil doorlezen:

Rasmussen, N. (2008). On Speed: The Many Lives of Amphetamine. New York University Press.

Strohl, M.P. (2011). Bradley's Benzedrine Studies on Children with Behavioral Disorders. Yale Journal of Biology and Medicine, 84(1), 27-33.

Ohler, N. (2015). Der totale Rausch: Drogen im Dritten Reich. Kiepenheuer & Witsch.

Hoe gaat een verhaal over tuberculose ineens over depressie? In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe een tuberculosemiddel in de vroege jaren vijftig op een verpleegafdeling op Staten Island iets totaal onverwachts liet zien: patienten die dansten terwijl hun longen nog ziek waren. Dat toevallige signaal leidde via biochemisch onderzoek en de gedreven psychiater Nathan Kline tot de ontdekking van iproniazide als een van de eerste specifieke antidepressiva ter wereld en tot de formulering van de monoaminehypothese van depressie. Plus de vraag van Mart: waarom kun je ecstasy niet gewoon nemen als je depressief bent?

Vragen of opmerkingen?

Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar [email protected]

Voor als je nog verder wil lezen:

Lopez-Munoz, F., & Alamo, C. (2009). Monoaminergic Neurotransmission: The History of the Discovery of Antidepressants from 1950s Until Today. Current Pharmaceutical Design, 15(14), 1563-1586.

Robitzek, E.H., & Selikoff, I.J. (1952). Hydrazine derivatives of isonicotinic acid in the treatment of tuberculosis. American Review of Tuberculosis, 65, 402-428.

Mithoefer, M.C., et al. (2023). MDMA and MDMA-Assisted Therapy. American Journal of Psychiatry, 180(3), 226-237.

Laskerfoundation.org: Iproniazid for the treatment of severe depression (Nathan S. Kline, Lasker Award 1964). Geraadpleegd via laskerfoundation.org.

Hoe ga je van een diagnose gesteld door urine te proeven, naar het eerste genetisch gemanipuleerde geneesmiddel dat ooit werd goedgekeurd? In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je het volledige verhaal van insuline: van de Ebers-papyrus en het Allen-dieet, via het slopeende laboratoriumwerk van Banting en Best in de zomer van 1921 en de eerste injectie bij de 14-jarige Leonard Thompson, naar de biofarmaceutische revolutie die in 1982 begon met Humulin. Plus de vraag van Germaine: waarom kun je insuline eigenlijk niet gewoon inslikken?

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar [email protected].

Voor als je nog verder wilt lezen:

Bliss, M. (1982). The Discovery of Insulin. University of Chicago Press.

Vecchio, I., Tornali, C., Bragazzi, N.L., & Martini, M. (2018). The Discovery of Insulin: An Important Milestone in the History of Medicine. Frontiers in Endocrinology, 9, 613.

Wat hebben een Engelse dominee, een Duits laboratorium en het Verdrag van Versailles met elkaar gemeen?

In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe wilgenbast al eeuwenlang werd gebruikt tegen pijn en koorts, hoe de synthese van acetylsalicylzuur bij Bayer leidde tot een van de beroemdste merknamen ter wereld, waarom het werkingsmechanisme pas na 74 jaar werd ontdekt en een Nobelprijs opleverde, en waarom aspirine niet langer de standaard is bij koorts en griep.

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar [email protected].

Als je nog even wil doorlezen:

Stone, E. (1763). An account of the success of the bark of the willow in the cure of agues. Philosophical Transactions of the Royal Society, 53, 195–200.

Sneader, W. (2000). The discovery of aspirin: a reappraisal. BMJ, 321(7276), 1591–1594.

Wat hebben een middeleeuws kruid, een Franse arts met een muzikantenleven en een studie uit 1998 met elkaar gemeen?

In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe metformine zijn weg vond van een vergeten plantenextract naar het meest gebruikte diabetesmiddel ter wereld.

We bespreken waarom het bijna ten onder ging door de fouten van zijn chemische familie, hoe de UKPDS-studie het redde, en of dit 'saaie' geneesmiddel misschien ook het ouder worden kan vertragen.

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar [email protected].

Als je nog even wilt doorlezen:

UK Prospective Diabetes Study (UKPDS) Group (1998). Effect of intensive blood-glucose control with metformin on complications in overweight patients with type 2 diabetes (UKPDS 34). Lancet, 352(9131), 854–865.

Forslund, K., et al. (2015). Disentangling type 2 diabetes and metformin treatment signatures in the human gut microbiota. Nature, 528(7581), 262–266.

Wat hebben een Braziliaanse gifslang, bewusteloze cavia's en een bloeddrukpil gemeen? In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe wetenschappers in de jaren 1970 ontdekten dat het gif van een slang leidde tot de ontwikkeling van captopril, de eerste ACE-remmer. We bespreken waarom die slang eigenlijk zo'n bloeddrukverlagend gif heeft, en duiken in de historische race om van dat inzicht een medicijn te maken. Tot slot beantwoorden we een luisteraarsvraag: waarom je beter geen ibuprofen slikt als je enalapril gebruikt.

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar [email protected].

Als je nog even wil doorlezen:

• Ferreira, S.H. (1965). A Bradykinin-potentiating factor (BPF) present in the venom of Bothrops jararaca. British Journal of Pharmacology, 24, 163-169.
• Cushman, D.W., & Ondetti, M.A. (1991). History of the design of captopril and related inhibitors of angiotensin converting enzyme. Hypertension, 17(4), 589-592.

In deze aflevering van Farmawijs met Fais nemen we een kijkje achter de toonbank van de Poliklinische Apotheek van het UMCG in Groningen. Ik ga in gesprek met Lindi, apothekersassistent, en Liene, apotheker, over hun werk in een apotheek die nét even anders is dan een reguliere openbare apotheek.

Je hoort hoe het eraan toegaat op een plek waar vooral nieuwe patiënten, specialistische medicatie en complexe ontslagzorg samenkomen. Wat komt er allemaal kijken bij het controleren van medicatie na een ziekenhuisopname? Hoe werk je samen met artsen en verpleegkundigen? En hoe ga je om met leveringsproblemen en steeds duurdere geneesmiddelen?

Een eerlijke, persoonlijke en inkijkende aflevering over teamwork, verantwoordelijkheid en de menselijke kant van farmaceutische zorg in het ziekenhuis.

Met dank aan:

Poliklinische Apotheek UMCG

In het bijzonder Lindi en Liene voor hun openheid en enthousiasme.

Vond je deze aflevering interessant? Deel 'm met collega's of anderen die nieuwsgierig zijn naar de wereld achter de apotheekbalie, en abonneer je op Farmawijs met Fais om niets te missen.

Wat hebben een bipolaire stoornis, een Australische arts en een Nirvana-nummer met elkaar gemeen? In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe een toevallig experiment met cavia's in 1949 leidde tot de ontdekking van lithium als medicijn tegen manische episodes. We bespreken wat lithium betekent voor mensen met een bipolaire stoornis en waarom goed monitoren van het bloedspiegel daarbij cruciaal is.

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar [email protected].

Als je nog even wil doorlezen:

1. WHO. Lithium treatment for bipolar disorder. Bulletin of the World Health Organization 78(4), 2000, pp. 515–517.

2. Chemical & Engineering News. Discoveries: How Lithium Became a Drug. C&EN Volume 91, Issue 12 (2013).

Wat hebben malaria, een Chinees medisch handboek uit het jaar 340 en een Nobelprijs met elkaar gemeen?

In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe een eeuwenoud kruid uit de traditionele Chinese geneeskunde uitgroeide tot een van de belangrijkste middelen tegen malaria. Je ontdekt hoe Tu Youyou in de jaren zestig, tijdens het mysterieuze Project 523, oude teksten gebruikte om artemisinine te isoleren en waarom juist een simpele keuze in extractiemethode het verschil maakte.

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar [email protected].

Als je nog even wil doorlezen

White, N.J. (2008). Qinghaosu (artemisinin): the price of success. Science, 320(5874), 330–334.

Tu, Y. (2011). The discovery of artemisinin (qinghaosu) and gifts from Chinese medicine. Nature Medicine, 17(10), 1217–1220.

Wat hebben een giftige woestijnhagedis, een verzadigingshormoon en een afslankhype met elkaar gemeen?

In deze aflevering van FarmaWijs met Fais hoor je hoe een stofje uit een hagedis leidde tot de ontdekking van de GLP-1-agonisten, hoe exenatide (Byetta) als eerste hiervan werd ontwikkeld tegen diabetes, waarom deze middelen zowel de bloedsuiker als de eetlust beïnvloeden, hoe we via semaglutide (Ozempic/Wegovy) in een nieuw tijdperk van medicinale gewichtsafname beland zijn én waarom afvallen met deze middelen niet zonder bijwerkingen gaat.

Heb je vragen? Stuur die dan in en wie weet komt jouw vraag voorbij in een komende aflevering. Insturen kan via [email protected] of via instagram @faiscoman.

Voor als je nog even verder wil lezen:

Eng, J. et al. (1992). Isolation and characterization of exendin-4, an exendin-3 analogue, from Heloderma suspectum venom. Journal of Biological Chemistry, 267(11), 7402–7405.

Wilding, J. P. H. et al. (2021). Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. New England Journal of Medicine, 384(11), 989–1002