Focus op Wetenschap

De afgelopen weken bleek in Frankrijk hoe demonstraties uit de hand kunnen lopen. Protesten tegen slechte voorzieningen op scholen groeiden uit tot een beweging tegen hoge prijzen en bezuinigingen en liepen uit op veldslagen met de politie, rellen en plunderingen.

Vermoedelijk maakt het uit hoe de politie reageert. Maar welke methode is dan het beste? Ga je het gesprek aan met betogers of kies je voor de harde hand? Wat kunnen politiekorpsen van elkaar leren? Socioloog Laura Keesman van de Vrije Universiteit deed onderzoek in acht landen om een antwoord op die vragen te vinden. Ze liep mee met agenten, keek mee bij briefings en trainingen en zat in ME-bussen.

In deze aflevering van Focus op Wetenschap gidst ze verslaggever Hans Noortman door de Klimaatmars 2026 in Amsterdam. Ze laat zien hoe ze demonstraties analyseert, hoe de Nederlandse politie optreedt en waar dat toe leidt.

“Je publiek kennen, relaties opbouwen en afspraken maken. Dat is eigenlijk het meest de-escalerend wat er is.”

🎙️ Redactie, opnamen, montage & mixage van deze aflevering: Hans Noortman

✉️ Heb je vragen of opmerkingen? Mail ons op [email protected]

📷 Volg ons op Instagram, LinkedIn en TikTok voor video’s van de podcast en het laatste wetenschapsnieuws: @ntrwetenschap.

Een kunstproject waarbij een auto rondjes rijdt op een rotonde in de wijk en bewoners die een klok moeten meenemen naar diezelfde rotonde. 

Kan kunst bewoners in volkswijken het gevoel geven dat ze mee mogen praten? Kan het hun trots op de wijk langdurig vergroten en hen zelfs gelukkiger maken?

Wetenschapper Johan Kolsteeg van de Rijksuniversiteit Groningen onderzoekt het. En da's nog niet zo eenvoudig. Want waaraan moet dat kunstproject dan voldoen? Moet je als wetenschapper daarin sturen? En het welzijn van bewoners... hoe 'meet' je dat?

In deze aflevering van Focus op Wetenschap probeert verslaggever Hans Noortman antwoorden te vinden. Hij volgt Johan Kolsteeg bij de uitvoering van een kunstproject in een woonwijk in Leeuwarden. Ook de kunstenaars komen aan het woord. En natuurlijk de bewoners. 

Er zijn enthousiaste reacties. Maar ook blijkt hoe verschillend ze zijn: de wereld van de wetenschap en die van kunst. 

🎙️ Redactie, opnamen, montage & mixage van deze aflevering: Hans Noortman

✉️ Heb je vragen of opmerkingen? Mail ons op [email protected]

📷 Volg ons op Instagram, LinkedIn en TikTok voor video’s van de podcast en het laatste wetenschapsnieuws: @ntrwetenschap.

"Nederland heeft bijna geen natuur meer". Dat zegt ecoloog Ralph Temmink van de Universiteit Utrecht. "Neem bijvoorbeeld de uitgestrekte veengebieden: daar is weinig meer van over".

Temmink onderzoekt hoe je natuur in Nederland kunt behouden en herstellen. In deze aflevering van Focus op Wetenschap gaat verslaggever Hans Noortman met hem op pad. Of liever gezegd: het water op, op de Ankeveense Plassen bij Bussum. Ralph Temmink zoekt daar uit waarom het riet op sommige plekken zo slecht aangroeit. Tijdens het veldwerk werkt Temmink met promovendi Aranya Pathak-Broome en Lisanne van der Vijgh en masterstudent Carla Erasmus.

Zijn het toch de ganzen, die het opeten? Of ligt het aan de stevigheid van de bodem? Of aan de bodemkwaliteit? En dan is er nog een prangende vraag die hem en zijn collega’s wakker houdt: wat ís natuur eigenlijk? Want als je het wilt herstellen, moet je wel weten wat het zou moeten zijn.

Wetenschappers moeten natuurlijk objectief naar de feiten kijken. Maar Ralph is een man met een missie. Dat er zoveel verloren gaat, gaat hem aan het hart. Hij hoopt dat zijn werk bijdraagt aan verbetering, ook al is het in zijn eigen woorden “een druppel op een gloeiende plaat”. Behalve riet onderzoekt Ralph ook ontwatering van veengebieden en het herstel van de mosselpopulatie in de Waddenzee.

“Als het nergens goed gaat, dan word je wel moedeloos. Maar je ziet dus wel dat het wel kan.”

🎙️ Redactie, opnamen, montage & mixage voor deze aflevering zijn gedaan door Hans Noortman.

✉️ Heb je vragen of opmerkingen? Mail ons op [email protected]

📷 Volg ons op Instagram, LinkedIn en TikTok voor video’s van de podcast en het laatste wetenschapsnieuws: @ntrwetenschap.

Wat de overeenkomst is tussen long covid en chronische pijn? Je kan beide aandoeningen niet zien en slecht meten.

Presentatoren Bram van Diemen en Renette Kwakkenbos spreken met Niels Eijkelkamp. Hij is hoogleraar bij het Universitair Medisch Centrum Utrecht en doet daar onderzoek naar het mechanisme achter chronische pijn bij het Center for Transnationaal Immunology (CTI). Ook is hij betrokken bij een onderzoek naar de biomedische oorzaken van post-COVID. Deze aflevering is live opgenomen tijdens het Betweterfestival in Utrecht.

Samen ontrafelen ze de mechanismen achter chronische pijn en long covid. Wat zag Niels toen ze afweerstoffen van long covid-patiënten injecteerden bij muizen? En waarom is het belangrijk om zowel het zenuwstelsel als het afweersysteem te onderzoeken bij dit soort aandoeningen?

🧑‍🔬 Te gast:
Niels Eijkelkamp - hoogleraar neuroimmunologie aan het UMC Utrecht.

🎧 Meer wetenschappers horen?
Luister dan ook eens naar de Nacht van NTR Wetenschap op Radio 1. Iedere woensdag- op donderdagnacht van 02:00 tot 05:00. 

🧑‍💻 Podcast Focus op Wetenschap
🎙️ Presentatie: Renette Kwakkenbos & Bram van Diemen
📝 Redactie: Bram van Diemen
🎛️ Montage: Bram van Diemen

✉️ Vragen of opmerkingen?
Mail naar [email protected]

📷 Volg ons
Instagram, LinkedIn en TikTok: @ntrwetenschap

Uit de gevangenis, maar niet uit de schulden.

Presentatoren Bram van Diemen en Renette Kwakkenbos spreken met Gercoline van Beek, zij is gespecialiseerd in onderzoek naar de relatie tussen schulden en criminaliteit. Ook brengt ze dakloosheid in kaart. Aan de Hogeschool Utrecht is zij verbonden aan het Kenniscentrum Sociale Innovatie en de master Forensische Sociale Professional. Op dit moment doet ze onderzoek naar schuldenproblematiek bij ex-delinquenten. Deze aflevering is live opgenomen tijdens het Betweterfestival in Utrecht.

Aan de hand van persoonlijke uitspraken van ex-gedetineerde Michèl Tigelaar pluizen Renette en Bram met Gercoline uit waarom het zo moeilijk is je leven weer op te bouwen nadat je vast hebt gezeten. 

🧑‍🔬 Te gast:
Gercoline van Beek - senior onderzoeker en projectleider binnen de lectoraten Werken in Justitieel Kader, Schulden en Incasso, en Wonen en Welzijn van het Kenniscentrum Sociale Innovatie en hogeschooldocent binnen de Master Forensisch Sociale Professional aan de Hogeschool Utrecht. 

🎧 Meer wetenschappers horen?
Luister dan ook eens naar de Nacht van NTR Wetenschap op Radio 1. Iedere woensdag- op donderdagnacht van 02:00 tot 05:00. 

🧑‍💻 Podcast Focus op Wetenschap
🎙️ Presentatie: Bram van Diemen & Renette Kwakkenbos
📝 Redactie: Renette Kwakkenbos
🎛️ Montage: Renette Kwakkenbos

✉️ Vragen of opmerkingen?
Mail naar [email protected]

📷 Volg ons
Instagram, LinkedIn en TikTok: @ntrwetenschap

Hoeveel Nederlanders zouden daadwerkelijk de wapens oppakken als het menens wordt?

Sander Nieuwenhuijsen en Renette Kwakkenbos spreken met Michal Onderco, hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, die onderzoek doet naar gevechtsbereidheid. Dit is het tweede deel van een tweeluik, opgenomen tijdens wetenschapsfestival de Nacht van Ontdekkingen in Leiden.

Onderco vergelijkt Nederland met zes andere Europese landen, met representatieve steekproeven van zo'n 1.000 respondenten per land. De cijfers lopen flink uiteen: van rond de 70% in Zweden tot zo'n 40% in Nederland. En binnen Nederland blijken niet de groepen het meest bereid die je misschien zou verwachten. Twee bevindingen verrasten Onderco zelf, over inkomen en politieke voorkeur. Hij bespreekt ook wat dienstplicht wel en niet doet met gevechtsbereidheid. Het publiek vraagt door over migratieachtergrond en ouderschap.

🧑‍🔬 Te gast:
Michal Onderco – Hoogleraar Internationale Betrekkingen, Erasmus Universiteit Rotterdam

🎧 Meer horen?
Dit is deel 2 van een tweeluik, live opgenomen tijdens de Nacht van Ontdekkingen in Leiden. Luister ook naar de vorige aflevering waarin Jori Kalkman spreekt over waarom je beste noodpakket je buren zijn. Kijk ook de serie Klaar voor de oorlog via NPO Start.

🧑‍💻 Podcast Focus op Wetenschap
🎙️ Presentatie: Sander Nieuwenhuijsen & Renette Kwakkenbos
📝 Redactie: Fernande van Tets
🎛️ Montage: Sander Nieuwenhuijsen

✉️ Vragen of opmerkingen?
Mail naar [email protected]

📷 Volg ons
Instagram, LinkedIn en TikTok: @ntrwetenschap

Wat gebeurt er eigenlijk met een samenleving als het misgaat: paniek en plundering, of buren die elkaar juist opzoeken?

Live vanaf wetenschapsfestival de Nacht van Ontdekkingen in Leiden spreken Renette Kwakkenbos en Sander Nieuwenhuijsen met rampenonderzoeker Jori Kalkman (Wageningen Universiteit & Nederlandse Defensie Academie).

"De meeste mensen worden eigenlijk leukere mensen tijdens een ramp."

Kalkman vergelijkt rampen wereldwijd - van tsunami's tot overstromingen - en legt uit waarom ze mensen ongelijk raken, en waarom je daarvoor internationaal moet vergelijken. Zijn eigen onderzoek naar de wateroverlast in Limburg in 2021 levert een uitkomst op die afwijkt van wat je uit ander rampenonderzoek zou verwachten. Een fragment uit de NTR-serie 'Klaar voor de oorlog' laat horen hoe anders Zweden zich voorbereidt op het ergste, met een voorlichtingsfolder die weinig gemeen heeft met de Nederlandse. En: hoe weerbaar is Nederland eigenlijk, gemeten in vrijwilligerswerk, verenigingsleven en mantelzorg? Aan het eind stelt het publiek ook vragen.

🧑‍🔬 Te gast
Jori Kalkman – Universitair Hoofddocent, Wageningen Universiteit & Nederlandse Defensie Academie

🎧 Meer horen?
Dit is deel 1 van een tweeluik, live opgenomen tijdens de Nacht van Ontdekkingen in Leiden. Luister ook aflevering 2, met Michal Onderco over gevechtsbereidheid. Focus op Wetenschap is deze maand ook live bij te wonen op het Betweter Festival in Utrecht. Meer weten over wetenschap en oorlog? Kijk de serie Klaar voor de oorlog via NPO Start.

🧑‍💻 Podcast Focus op Wetenschap
🎙️ Presentatie: Sander Nieuwenhuijsen & Renette Kwakkenbos
📝 Redactie: Fernande van Tets
🎛️ Montage: Sander Nieuwenhuijsen

✉️ Vragen of opmerkingen?
Mail naar [email protected]

📷 Volg ons
Instagram, LinkedIn en TikTok: @ntrwetenschap

Hoe betrouwbaar is een geheugentest als er tegelijk een hond blaft, de postbode aanbelt en het nieuws op tv staat? In deze tweede aflevering van de festivalserie loopt verslaggever Sander Nieuwenhuijsen op Lowlands Science een onderzoekscontainer binnen, met daarin een tot in detail nagebouwde huiskamer. Compleet met bankstel, planten en een keukentje met barretje.
 
"Wij hebben een ervaring voor bezoekers die uit twee delen bestaat: voorlichting over dementie, en digitale taken om het denkvermogen in kaart te brengen." 

In Nederland hebben op dit moment naar schatting 300.000 mensen dementie. De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm, maar er zijn ook andere varianten, zoals dementie met Lewy bodies en frontotemporale dementie.  
Neuropsycholoog en onderzoeker Sietske Sikkes onderzoekt met The Digital Dementia Experience hoe betrouwbaar digitale geheugentests zijn wanneer ze thuis worden afgenomen. Een omgeving die, anders dan een rustige testkamer in het ziekenhuis, vol zit met afleiding. 

Festivalbezoekers doorlopen een digitale geheugentest in een van vier condities: zonder afleiding, met geluid, met beeld of met een combinatie van beide. Sander loopt mee met een groepje proefpersonen en vraagt Sikkes wat deze aanpak straks kan betekenen voor de toekomst van dementiediagnostiek en welk gevaar er schuilt in te vroeg vertrouwen op dit soort nieuwe tests. 

🧠 Spreker
 Sietske Sikkes – Neuropsycholoog en universitair hoofddocent bij de afdeling Klinische, Neuro- en Ontwikkelingspsychologie van de VU & Alzheimercentrum Amsterdam, Amsterdam UMC 
🎧 Bijwonen? 
 Op 19 september zijn we te gast op De Nacht van Ontdekkingen in Leiden. En op 25 september kun je een opname bijwonen op het Betweter Festival in Utrecht. 
🧑‍💻 Podcast Focus op Wetenschap 
 Gemaakt door de NTR-wetenschapsredactie. 
 🎙️ Verslaggever, redactie & montage: Sander Nieuwenhuijsen 
✉️ Vragen of opmerkingen? 
 Mail naar [email protected]
📷 Volg ons 
 Instagram, LinkedIn en TikTok: @ntrwetenschap 

Hoe kun je onderzoek doen naar het effect van alcohol op smaakbeleving? Bij een ethische commissie kom je daar niet ver mee, op een festival wél. 

Verslaggever Sander Nieuwenhuijsen bezoekt Lowlands Science, het wetenschapsgebied naast het hoofdpodium op het festival in Biddinghuizen. Hier verzamelen onderzoekers drie dagen lang data bij duizenden vrijwillige proefpersonen voor onderzoeken die in een laboratorium veel lastiger te organiseren zijn.

Bij de snackmuur van het onderzoek ‘De vetverleidelijke borrelplank: smaakinteracties onder invloed’ draait alles om één vraag: wat gebeurt er met je smaakbeleving als je alcohol of drugs hebt gebruikt? Bezoekers proeven snacks met een mayonaisedip in een vetarme en een vetrijke variant en beantwoorden vragen over smaak en gezondheidsbeleving - na een blaastest en een korte vragenlijst over middelengebruik. Het onderzoek combineert twee onderzoekslijnen van Wageningen University & Research: voedingswetenschap (wat is gezond?) en voedseltechnologie (hoe maak je dat ook lekker?). 

Arianne van Eck legt uit waarom het festivalterrein een unieke onderzoeksomgeving is, welke logistieke uitdagingen een pop-upkeuken met zich meebrengt en wat de bevindingen straks kunnen betekenen voor de voedselindustrie en voor iedereen die 's nachts na een paar drankjes toch een gezonde én lekkere snack wil.

"Als ik mijn ethische commissie vraag: ik wil dat mensen zes consumpties alcohol achter elkaar drinken zodat ik kan onderzoeken wat dat doet met smaakbeleving.. dat wordt niet goedgekeurd." 
 
🧑‍🔬 Spreker 
 Arianne van Eck – Assistant Professor Flavor Release and Perception, Wageningen University & Research 
🎧 Meer festivals? Kom ook! 
 Op 19 september zijn we te gast op De Nacht van Ontdekkingen in Leiden. En op 25 september kun je een opname bijwonen op het Betweter Festival in Utrecht. 
🧑‍💻 Podcast Focus op Wetenschap 
 Gemaakt door de NTR-wetenschapsredactie. 
 🎙️ Verslaggever, redactie & montage: Sander Nieuwenhuijsen 
✉️ Vragen of opmerkingen? 
 Mail naar [email protected] 

Als historicus ben je volledig afhankelijk van bronnen, die vaak alleen maar in stoffige archieven te vinden zijn. Over beroemde mensen kom je na wat zoeken veel te weten. Maar hoe vertel je het verhaal van een gewone mens die alleen hier en daar wat kleine snippers aan informatie achterliet? En misschien nog wel belangrijker: hoe geef je die gewone mens diens eigen stem terug? 

Verslaggever Renette Kwakkenbos kijkt voor de podcast Focus op Wetenschap mee met een lectoraat van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, Pluralisme in Onderzoek en de Kunsten. Dit lectoraat is bezig met een bijzonder project: Het Polyphonisch Archief. Ze spreekt met historicus Jair van Dijk en componist Amit Gur. 

Een van hun casestudies is Huize Dina, een Joods meisjesheropvoedingstehuis, waar meisjes die als 'onhandelbaar' werden gezien, werden 'heropgevoed.' 

Een veelzijdig team zet een aantal archieven over de meisjes uit dit tehuis om in audio, zodat een volledig nieuwe archiefervaring ontstaat. Hoe zouden de meisjes op hun eigen archief reageren? 

Meer informatie over Polyfonisch Archief vind je op de website van het AHK-lectoraat Pluralisme in Onderzoek en de Kunsten. 

Het team bestaat uit: onderzoeksleider Naomi Bueno de Mesquita, historicus Jair van Dijk, mediawetenschapper Tzlil Sharon, componist en auditief onderzoeker Amit Gur, regisseur Ari Teperberg, historicus Elena Nguyen en sound-designer Bartosz Gardziński. 

🧑‍💻 Podcast Focus op Wetenschap wordt gemaakt door de NTR-wetenschapsredactie. 

🎙️ Redactie, presentatie, montage en mixage voor deze aflevering zijn gedaan door Renette Kwakkenbos. 

✉️ Heb je vragen of opmerkingen? Mail dan naar [email protected] 

📻 Luister iedere woensdag- op donderdagnacht tussen 02:00 en 05:00 naar Renette Kwakkenbos tijdens De Nacht van NTR Wetenschap op Radio 1.

📷 Volg ons op Instagram, LinkedIn en TikTok voor video's van de podcast en het laatste wetenschapsnieuws: @ntrwetenschap