Bir günde yaklaşık iki saatinizi aslında tamamen kör bir şekilde geçirdiğinizi biliyor muydunuz? Üstelik deneyimlediğiniz pek çok şeyi gerçek zamanlı olarak algılamıyorsunuz; yaşadıklarınızın büyük bir kısmı beyninizin kurguladığı bir olay akışı. Kulağa imkânsız geliyor, değil mi? Gelin, bunun nasıl gerçekleştiğine nöropsikolojik açıdan bakalım.

Bunu anlamak için önce göz hareketlerimize bakmamız gerekir. Sakkadik göz hareketleri, yani seğirmeler, gözlerimizin görsel alanı tararken bir noktadan diğerine hızla atlamasıyla,  bazen küçük bazen büyük çaplı gerçekleşen senkronize hareket olarak tanımlanır. Bu hareketler kimi zaman istemli, çoğu zaman ise refleksiftir. Başka bir deyişle, her göz kırpışımızda saniyenin 1/10’u kadar bir süre boyunca hiçbir şey görmeyiz. Beynimiz ise bu körlük anlarını geçmiş deneyimlere dayanarak, en olası seçeneklerle doldurur. Yani aslında, sürekli beynimizin yazdığı bir hikâyenin içinde yaşıyoruz.

Ben bunu ilk öğrendiğimde gerçeklik algım derinden sarsılmıştı. Adeta bir yanılsamanın içinde yaşıyormuşum gibi hissetmiş, doğru bildiğim her şeyi sorgulamaya başlamıştım. Çünkü beynimiz, görüş alanımızın dışındaki her şeyi varsayımlarla tamamlıyor. Bunu yaparken hem geçmişten getirdiği bilgileri hem de mevcut deneyimleri birleştiriyor ve geleceğe dair olasılıkları entegre ediyor. Bu da bize doğrusal ve anlık zaman algımızın aslında bir yanılsama olduğunu gösteriyor. Kısacası, “şimdi” dediğimiz şey, beynin geçmiş ve mevcut verileri işleyerek oluşturduğu yapay bir zaman dilimi.

Peki beynimiz bu yanılsamalar ve varsayımlar üzerine bir gerçeklik inşa ederken, biz insanlar olarak neyin doğru neyin yanlış olduğuna nasıl karar verebiliriz? Hepimizin yaşadığı bir durum vardır: Aynı olayı paylaştığınız bir arkadaşınız, yıllar sonra o anı hatırladığında size tamamen farklı bir hikâye anlatır. Belki de iki insanın aynı olayı bu kadar farklı yorumlamasının, hatta dünya görüşlerimizin bu denli ayrışmasının temelinde beynimizin bu kurgu mekanizması vardır. İnsan, gerçekte odaklandığı şeyler ve beyninin varsayımlarıyla kurduğu bir kurgunun içinde yaşar; bu nedenle geçmiş deneyimler gelecektekileri daha fazla biçimlendirir.

Beynimizin bu küçük oyunu hem fazlasıyla adaptif hem de yanıltıcıdır. Bir yandan bizi tehditlere karşı korur, büyük resmi görmemizi sağlar, geleceği planlama ve karar verme becerilerimizi destekler. Öte yandan ise yaşadığımız gerçekliğin doğruluğu hakkında şüphe uyandırır ve “şu an”ın aslında beynimizin bir kurgusu olduğunu hissettirir.

Bana ise, kendimi ve dünyayı algılayışımın, karmaşık bir simülasyonun parçası olduğu hissiyatını veriyor.

Peki siz, beyninizin yarattığı bu kurgunun doğruluğundan emin misiniz?