Gidilmeyen Yol

Konuğumuz Elif Key ile New York’u, Amerikan rüyasını, mahkeme salonlarını, sokakları, tesadüfleri, suçu, gücü, adaleti, hafızayı, inancı, aynı yolda yürüdüğümüz insanları ve tüm bunların arasından akıp giden hayatı konuşuyoruz.

Anne Carson’ın edebiyatından yola çıkarak çocukluk anılarının, hafızanın ve küçük şeylerin gücünün izini sürüyor; Louise Glück, Han Kang, Annie Ernaux ve Arundhati Roy’un eserleri üzerinden kişisel ve toplumsal belleği, kaybı, yası ve hatırlamanın anlamını ele alırken, hayatında iz bırakan insanlara edilmemiş teşekkürleri de hatırlıyoruz. 

Adana Altın Koza Film Festivali’nden sesleniyor; kazanmanın ve ödüllerin gölgesinde kalan hikâyelerden Karanlıkta Islık Çalanlar ve Atayurdu filmlerine, festivalin tarihinden Orhan Kemal ve Yaşar Kemal’in Çukurova’sına uzanarak emek, hafıza, aidiyet ve yaşanmamış hayatlar üzerine düşünüyoruz. 

Adaların turist bakışıyla egzotikleştirilmesinden yola çıkarak sömürgecilik, hafıza ve aidiyet ilişkisini ele alıyor; konuğumuz Ada Sesleri’ni hayata geçiren Dila Gevgilli ile Burgazada’nın kişisel hikâyeler ve sözlü tarih aracılığıyla görünür olan farklı yüzlerini konuşuyoruz. 

Konuğumuz Pelin Kıvrak ile “Yaşamadığım geçmişten sorumlu muyum?” sorusuna cevap arıyor; “kusurlu kozmopolitlik” kavramından yola çıkarak geçmişle yüzleşmeyi, suçluluk ve sorumluluk arasındaki farkı, edebiyat ve sinemanın hafıza, empati ve başkasının hikâyesiyle kurduğumuz ilişkiye açtığı alanı konuşuyoruz.

Konuğumuz tarihçi Ümit Kurt ile arşivlerin boşluklarından gündelik hayatın görünmeyen hikâyelerine uzanarak geçmişin nasıl okunduğunu, tarihsel hakikatin nasıl kurulduğunu ve tarih, edebiyat ile sinemanın kesiştiği noktaları konuşuyoruz. 

Barack Obama’nın 2024 yılı favori kitaplar listesinde The Anthropologists adlı romanıyla yer alan Türk yazar Ayşegül Savaş ile The Anthropologists, White on White ve The Long Distance üzerinden gündelik hayatın küçük ritüellerini, göçmenlik ve aidiyeti, görünmez kadınları, kimlikleri ve yaşanmamış hayatların ihtimallerini konuşuyoruz. 

Burçe Bahadır’ın öykülerinden yola çıkarak hayatın farklı ihtimallerini, seçilen ve seçilmeyen yolları, geriye dönüp baktığımızda kurduğumuz kırılma anlarını konuşuyor; belgesel ile kurmaca arasındaki ilişkiyi, kadınların hayatını sınırlayan görünmez güç ilişkilerini ve hikâyelerin açtığı başka yaşam olasılıklarını ele alıyoruz. 

David Graeber ve David Wengrow’un Her Şeyin Şafağı kitabından yola çıkarak insanlık tarihinin tek ve kaçınılmaz bir ilerleme çizgisi olarak anlatılmasına itiraz ediyor; özgürlük, eşitlik ve toplumsal örgütlenmenin farklı biçimlerini geçmişten edebiyata uzanan örneklerle ele alarak “Nasıl sıkışıp kaldık ve başka türlü yaşamak hâlâ mümkün mü?” sorusunun peşine düşüyoruz.  

Arşivde hikâye bulmanın peşine düşüyor; geçmişi bugünden daha tutucu, daha tekdüze sanma eğilimimizi ele alıyoruz. 

Eski gazetelerde bugüne dair bildiklerimizi değiştiren neler var? Gazeteye geçmiş insanların yanında, gazeteye hiç girememiş hayatların izini nasıl sürebiliriz? Bugün çok yeni sandığımız ilişki biçimleri, çatışmalar ve hayatlar yüz yıl önceki gazetelerde nasıl karşımıza çıkıyor? Ve elbette programın kendi sorusuna dönüyoruz: Yürümeyip geride bıraktığımız, zaman zaman dönüp baktığımız yollar var mı?