श्रीकृष्ण अर्जुन से कहते हैं, कोई समय, भूत, वर्तमान या भविष्य ऐसा नहीं है, जब आप, मैं और युद्ध के मैदान में मौजूद ये शासक नहीं थे, हैं या रहेंगे(2.12)। वह आगे कहते हैं कि शाश्वत जीव जो अविनाशी है, के भौतिक पक्ष का नाश होना निश्चित है और इसलिए आगे की लड़ाई अवश्य लड़ी जानी चाहिए। इस शाश्वत जीव को कई नामों से जाना जाता है जैसे कि आत्मा या चैतन्य। श्रीकृष्ण उसी को देही कहते हैं।

श्रीकृष्ण सृष्टि के सार से शुरू करते हैं और एक जीव की बात करते हैं, जो अविनाशी है, अथाह है, सभी में व्याप्त है और शाश्वत है। दूसरा, उसी शाश्वत अस्तित्व का एक भौतिक पक्ष है जो हमेशा नष्ट होता है। जब श्रीकृष्ण शासकों के बारे में उल्लेख करते हैं तो वे उनमें उस जीव की बात कर रहे होते हैं, जो अविनाशी और शाश्वत है।

मूलत:, हम दो भागों से बने हैं; शरीर और मन, जो हमेशा के लिए नष्ट हो जाएगा। वे सुख और दुख के ध्रुवों के अधीन हैं; जैसे अर्जुन उस दर्द से गुजर रहा है। दूसरा भाग देही है जो शाश्वत है। श्रीकृष्ण का जोर इसे महसूस करने और शरीर और मन से पहचानना बंद करने और देही के साथ पहचान शुरू करने पर है। ज्ञानोदय तब होता है जब पहचान अपने आप छूट जाती है, जो कि एक अनुभव है और इसे शब्दों में नहीं समझाया जा सकता है।

गीता का वह भाग जहाँ श्रीकृष्ण अर्जुन से युद्ध करने के लिए कहते हैं, समझने में सबसे कठिन भाग है। कुछ लोग कहते हैं कि कुरुक्षेत्र युद्ध कभी हुआ ही नहीं था और यह हमारे रोजमर्रा के संघर्षों का एक प्रतीकात्मक प्रतिनिधित्व है। यह समझना जरूरी है कि अर्जुन के युद्ध से भागने पर युद्ध $खत्म नहीं हो जाता। श्रीकृष्ण जागृति और अनुभूति के हथियारों का उपयोग करके जीवन में संघर्षों का सामना करने की वकालत करते हैं। श्रीकृष्ण जानते हैं कि अहंकार से भरा हुआ अर्जुन निराशा के स्थायी दास हो जाएगा, भले ही वह युद्ध से हट जाए। इसलिए, श्रीकृष्ण उसे सत्य का एहसास करने और युद्ध लडऩे के लिए कहते हैं।

శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ఇలా చెప్తారు “నీవు గాని, నేను గాని ఈ రాజులు గానీ ఉండని కాలమే లేదు. ఇకముందు కూడా మనము ఉండము అన్న మాటే లేదు” (2.12).

నాశనంలేని శాశ్వతమైన 'జీవన అస్తిత్వం' యొక్క 'లౌకిక భాగం' నశించడం ఖాయమని అందువల్ల ముందున్న యుద్ధాన్ని కొనసాగించవలసినదని ఆయన అన్నారు. శాశ్వతమైన 'జీవన అస్తిత్వాన్ని' ఆత్మ, చైతన్యం, అవగాహన అన్న పేర్లతో పిలుస్తాము. శ్రీకృష్ణుడు దీనినే 'దేహి' అంటారు.

శ్రీకృష్ణుడు ఈ సృష్టి యొక్క సారంతో మొదలు పెట్టి శాశ్వతమైన, అపరిమితమైన 'జీవన అస్తిత్వం ' గురించి మాట్లాడతారు. ఇదే శాశ్వతమైన అస్తిత్వానికి ఒక భౌతిక భాగం ఉంది. అది తప్పని సరిగా నాశనం అవుతుందని అంటారు. శ్రీకృష్ణుడు పాలకుల గురించి మాట్లాడినప్పుడు ఆయన వారిలోని ఉన్న శాశ్వతమైన నాశనము లేని 'జీవన అస్తిత్వం' గురించి ప్రస్తావిస్తున్నారు.

గమనించదగ్గ విషయం ఏమిటంటే, మనందరమూ రెండు భాగాలతో నిర్మించబడ్డాము. మొదటి భాగము దేహము, మనస్సు - ఈ రెండూ తప్పని సరిగా నాశనమయ్యేవి. ఇవి సుఖదుఃఖాల వంటి ద్వంద్వాలకు లోనవుతాయి; అర్జునుడు అటువంటి భావనకే లోనవుతున్నాడు.

రెండవ భాగము శాశ్వతమైన 'దేహి'. దీనిని గ్రహించి మనల్ని శరీరం, మనస్సు (అసత్)తో గుర్తించడం మానేసి దేహి (సత్) తో గుర్తించడం ప్రారంభించాలని కృష్ణుడి ఉద్ఘాటన. బుద్ధత్వం (ఆత్మజ్ఞానం) అనేది ఈ గుర్తింపులను అధిగమించినప్పుడే కలుగుతుంది. దీని అనుభూతి చెందాల్సిందే గానీ మాటల్లో వర్ణించలేము.

యుద్ధం చేయాలని అర్జునుడిని శ్రీకృష్ణుడు చెప్పే భాగమే భగవద్గీతలో మన అవగాహనకు అత్యంత క్లిష్టమైన భాగం. కొంతమంది అసలు కురుక్షేత్ర యుద్ధమే జరగలేదని అది మన దైనందిన పోరాటాలకు రూపకం మాత్రమేనని అంటారు. అర్జునుడు దాని నుండి విరమించడం ద్వారా యుద్ధం ముగిసే అవకాశం లేదనేది కూడా నిజం.

శ్రీకృష్ణుడు అవగాహన, బోధన అనే ఆయుధాలతో యుద్ధాలను ఎదుర్కోవాలని బోధిస్తున్నారు. అహంకారం (అహం-కర్త) తో అర్జునుడు యుద్ధం నుండి వైదొలగినప్పటికి విషాదానికి శాశ్వతంగా బానిస అవుతాడని కృష్ణుడికి తెలుసు. అందుచేత శ్రీకృష్ణుడు 'సత్'ను గ్రహించి యుద్ధం చేయమని సలహా ఇస్తారు.

श्रीकृष्ण कहते हैं कि सत्य जो कि वास्तविकता और स्थायित्व है, कभी समाप्त नहीं होता है। असत्य भ्रम और अस्थायी है, जिसका कोई अस्तित्व नहीं है। श्रीकृष्ण हमें उस पर चिंतन करने के लिए कहते हैं जो अविनाशी है और जो सभी में व्याप्त है (2.17)।

सृष्टि के बारे में लोकप्रिय और आसान समझ यह है कि यह रचनाकार का काम है। लेकिन श्रीकृष्ण रचनात्मकता की ओर इशारा करते हैं, जो एक निरंतर विकासोन्मुख शक्ति है। उदाहरण के लिए यह बीज से अंकुरण का कारण बनता है। अंकुर और बीज (दोनों रचनाएं) नष्ट हो सकते हैं, लेकिन रचनात्मकता नहीं, जो अथक रूप से काम करती है और चारों ओर व्याप्त है। जबकि सृष्टि समय से बंधी है, रचनात्मकता समय से परे है। सृष्टि जन्म लेती है और मृत्यु के बाद समाप्त हो जाती है, जबकि रचनात्मकता अविनाशी है।

रचनात्मकता वास्तविक कर्ता है, इस अर्थ में कि यह सृजन को जन्म देती है। यह अनुभूति और भावनाएं पैदा करता है। यह हमारे शरीर और मन जैसे भौतिक रूपों का निर्माण करता है।

ज्ञान और स्मृति हमेशा अतीत की होती है और सृजन (कर्मफल) भविष्य में होता है। रचनात्मकता हमेशा वर्तमान में होती है।

रचनात्मकता ज्ञान और बुद्धि का उपयोग करने की क्षमता है जो इंद्रियों द्वारा अनुभव की जाने वाली सुखद और अप्रिय संवेदनाओं को अवशोषित करती है और उनसे स्वतंत्र प्रतिक्रिया करती है।

हमारी इंद्रियां केवल सृजन को महसूस करने में सक्षम हैं और रचनात्मकता का एहसास करने के लिए उनको पार करने की जरूरत है। बोध के द्वारा व्यक्ति उसके साथ जुड़ सकता है, लेकिन उसका मालिक नहीं बन सकता।

खुशी का सबसे अच्छा क्षण वह होता है जब हम रचनात्मकता के साथ जुड़ जाते हैं, चाहे वह हमारे पेशे में हो या हमारे निजी जीवन में। एक कर्मयोगी के लिए, एक कौशल की महारत से यह आसानी से प्राप्त किया जाता है।

जबकि हमारी वास्तविक प्रकृति रचनात्मकता है, हम आमतौर पर सृजन के साथ अपनी पहचान बनाने की कोशिश करते हैं। सृष्टि के साथ यह मिथ्या तादात्म्य हमें कर्ता का भ्रम देता है जो अहंकार का स्रोत है।

जिस क्षण हम रचनात्मकता के साथ पहचान करते हैं, हम रचनात्मकता को चारों ओर देख सकते हैं। ऐसा करने के लिए श्रीकृष्ण हमें दूसरों को अपने में और खुद को दूसरों में देखने के लिए कहते हैं; और अंत में उन्हें हर चीज में और हर जगह देखने के लिए।

Physical entities like us (manifested) are invariably affected by two delusions. The first one, yoga-maya, born out of three gunas, leads to ahankaar (aham-karta or I am doer) whereas 'actions' happen because of interactions between gunas. Second is the delusion brought by polarities of longing and aversion which leads to desires to possess things, people and feelings; and develop an aversion to others whereas it's about witnessing 'actions' without longing or aversion. These two complement each other. While ahankaar justifies desires; desires, especially fulfilled ones, enhance ahankaar.

In this regard, Krishna says, "Those who strive for liberation from old age and death, taking asritya (refuge) in Me, they realise the Brahman (the whole/absolute), Adhyatma (spirituality/individual self) and akhilam-karma (all aspects of action) (7.29). Those who know Me as Adhibhuta (above elements), Adhidaiva (above God's) and Adhiyagna (above sacrifices) even at the time of death, they, steadfast in mind, know Me" (7.30).

Interestingly, Krishna brings death and old age immediately after delusions (7.25 and 7.27) as these delusions instill fear in us like the fear of desires not getting fulfilled or ahankaar getting hurt. But death is the root fear which takes many forms of fear and overcoming this will help us transcend delusions, hence, many cultures use death as an instrument of vairaagya (dispassion) to control the mind and overcome all fears. Krishna advises 'asritya' (refuge) which is taking refuge in Paramatma leading to understanding HIM in totality.

The state of 'asritya' is like a wise man who actively accepts all outcomes to be the LORD's blessings to his prayers; his mantra being reading letters from A to Z and requesting the Paramatma to assemble them in whichever manner the Paramatma sees fit -as whatever is needed and whatever happens, is embedded in these syllables.