En nia magazino, temas pri la Granda Smogo de Londono en la jaro mil naŭ cent kvindek du, katastrofo kiu sufokis tutan urbegon kaj definitive naskigis la modernan ekologian konscion.

Dum multaj jardekoj, la loĝantoj de Londono estis tute kutimiĝintaj al la nebulo. Ili eĉ havis amuzajn nomojn por ĝi, kiel pizsupa nebulo, pro ĝia densa, flaveca koloro. Sed tiu nebulo ne estis nur simpla natura fenomeno. Ĝi estis la rezulto de jarcenta dependeco de karbo. Meze de la dudeka jarcento, Londono estis giganta industria centro. Miloj da fabrikoj funkciis per karbo, kaj pluraj grandaj elektrocentraloj meze de la urbo bruligis grandegajn kvantojn da fuelo tagon post tago. Krome, preskaŭ ĉiu hejmo en la brita ĉefurbo havis propran fajrejon, kie homoj bruligis malmultekostan, sulfurriĉan karbon por varmiĝi dum la malvarmaj monatoj. En tiu epoko, ekzistis preskaŭ neniuj reguloj pri tio, kion oni rajtas elĵeti en la aeron. La kamentuboj de la urbo konstante elspiris nigran, venenan fumon, kiu miksiĝis kun la malseka aero apud la rivero Temso.

Tamen, la mateno de la kvina de decembro de la jaro mil naŭ cent kvindek du alportis ion tute alian. Nekutime malvarma vetero trafis la urbon, devigante la loĝantojn bruligi eĉ pli da karbo ol kutime. Samtempe, grandega anticiklono, kiu estas vetersistemo de alta premo, stabiliĝis super la regiono. Tiu ĉi anticiklono kreis tiel nomatan temperaturan inversion. Tio signifas, ke tavolo de malvarma, peza aero estis kaptita tute proksime de la tero, kovrita de pli varma aero supre. Ĉar tute mankis vento, la aero tute ne povis cirkuli. Ĉio, kio eliris el la kamentuboj de la hejmoj, de la fabrikoj kaj de la aŭtoj, restis kaptita sur la stratoj de Londono.

En tre mallonga tempo, la fumo kaj la humido formis densan, flavnigran nubon, kiun oni baldaŭ nomis la Granda Smogo. Ĝi ne estis ordinara nebulo. Ĝi havis akran, sufokan odoron, kiu similis al la odoro de putraj ovoj pro la granda kvanto da sulfuro. Ĝi estis tiel densa, ke la videbleco falis al nur kelkaj centimetroj. Homoj surstrate ne povis vidi siajn proprajn piedojn. Promenado fariĝis danĝera aventuro.

La tuta transporta sistemo de la urbo tute kolapsis. Aŭtoj kaj kamionoj estis simple forlasitaj meze de la stratoj, ĉar la ŝoforoj absolute nenion povis vidi. Eĉ la famaj ruĝaj duetaĝaj busoj de Londono devis ĉesi funkcii. Kelkaj kuraĝaj buskonduktoroj provis daŭrigi la veturadon, marŝante kelkajn paŝojn antaŭ la buso kun torĉoj en la manoj por montri la vojon al la ŝoforo, sed eĉ tio baldaŭ montriĝis neebla. Aviadiloj ne povis flugi, trajnoj estis nuligitaj, kaj la ŝiptrafiko sur la rivero Temso tute haltis.

Sed la plej terura aspekto de la Granda Smogo estis, ke ĝi ne restis ekstere. La densa, venena aero penetris tra la fendoj de la fenestrokadroj kaj pordoj, plenigante domojn, oficejojn kaj publikajn konstruaĵojn. En la teatroj, teatraj prezentoj kaj koncertoj devis esti nuligitaj meze de la spektaklo, ĉar la artistoj sur the scenejo ne plu estis videblaj al la publiko pro la fumo, kiu plenigis la salonojn. Homoj iris dormi en siaj propraj litoj, sentante la saman sufokan, akran guston de la aero, kiun ili spertis ekstere sur la strato.

Dum la tagoj pasis, de la sesa ĝis la naŭa de decembro, la situacio fariĝis pli kaj pli drama. La hospitaloj de Londono baldaŭ estis tute superŝutitaj de miloj da homoj, kiuj suferis pro severaj spiraj problemoj. Homoj alvenis kun bluaj lipoj pro manko de oksigeno, tusante kaj spirante kun granda malfacileco. Kuracistoj kaj flegistoj laboris senripoze, sed ili havis tre malmultajn ilojn por helpi la pacientojn. En tiu tempo, ne ekzistis modernaj aparatoj por helpi la spiradon, kaj la hospitalaj ĉambroj mem estis plenigitaj de la sama griza, venena aero.

La Granda Smogo ne nur trafis la homojn. Ĉe la fama merkato de Smithfield, kie okazis granda brutekspozicio, la bestoj komencis konduti bizare kaj fine kolapsis. Pluraj dekduoj da altvaloraj brutoj sufokiĝis kaj mortis rekte en siaj staloj pro la venena aero. Tio estis frua kaj klara averto pri la ekstrema veneneco de la aero, kiun la londonanoj spiris ĉiun sekundon.

Kio do troviĝis en tiu mortiga miksaĵo? Sciencaj analizoj poste montris, ke la aero enhavis gigantajn kvantojn da sulfura dioksido, karbona dioksido, fulgo, kaj eĉ partiklojn de hidrokarbidoj kaj kloro. Sed la plej danĝera procezo okazis kiam la sulfura dioksido miksiĝis kun la akvogutetoj de la nebulo. Tiu reakcio transformis la senkulpan humidon en etajn gutojn de sulfuracido. Esence, la loĝantoj de Londono spiris acidan pluvon rekte en siajn pulmojn. Tiu acido kaŭzis severajn brulvundojn en la spiraj vojoj, kio kondukis al rapida sufokiĝo kaj mortigaj infektoj.

Komence, la registaro provis minimumigi la severecon de la situacio. Ili asertis, ke la alta nombro da mortoj estis simple la rezulto de ordinara epidemio de gripo. Sed la statistiko rakontis tute alian historion. Doktoro Vilhelmo Logan, kiu estis la ĉefa medicina oficisto de la Sanministerio, komencis kolekti la datumojn pri morteco dum kaj tuj post tiuj kvin tagoj de decembro. Lia laboro estis decida. Doktoro Logan montris, ke la nombro da mortoj en Londono draste pliiĝis precize dum la tagoj de la smogo.

La unuaj oficialaj taksoj de la registaro parolis pri proksimume kvar mil mortoj kaŭzitaj de la smogo. Tamen, kiam doktoro Logan kaj postaj esploristoj analizis la longtempajn sekvojn en la sekvaj semajnoj kaj monatoj, la reala nombro montriĝis multe pli terura. Homoj daŭre mortis pro pulmaj malsanoj, bronkito, pneŭmonio, tuberkulozo kaj kora malfunkcio, kiuj estis rekte kaŭzitaj aŭ severe plimalbonigitaj de la venena aero de decembro. Hodiaŭ, sciencistoj kaj historiistoj konsentas, ke la Granda Smogo de Londono postulis la vivojn de inter dek mil kaj dek du mil homoj. Tio estis la plej granda media katastrofo en la historio de la Unuiĝinta Reĝlando.

Kiam la smogo fine dispeliĝis la naŭan de decembro pro la alveno de forta vento, la urbo troviĝis en profunda stato de ŝoko. La stratoj estis denove videblaj, sed la socio ne povis simple reveni al la antaŭa vivo. La publika kolero estis grandega. Homoj postulis respondojn kaj, ĉefe, tujan agadon de la politikistoj por certigi, ke tia tragedio neniam plu okazos.

La respondo al tiu ĉi krizo estis historia leĝdona akto, kiu ŝanĝis la mondon. En la jaro mil naŭ cent kvindek ses, la brita parlamento aprobis la Leĝon pri Pura Aero. Tio estis tute nova speco de leĝo, kiu rekte atakis la fontojn de la aerpoluado. Ĝi enkondukis plurajn revoluciajn mezurojn.

Unue, la leĝo kreis tiel nomatajn fumkontrolajn zonojn en la urboj. En tiuj areoj, estis tute malpermesite bruligi ordinaran karbon en la hejmoj. La loĝantoj rajtis uzi nur senfumajn brulaĵojn. Por helpi la homojn fari tiun ĉi grandan kaj kostan ŝanĝon, la registaro provizis financajn monhelpojn, kiuj ebligis al miloj da familioj instali novajn hejtadsistemojn bazitajn sur gaso aŭ elektro.

Due, la leĝo starigis severajn limigojn al la industriaj emisioj. Fabrikoj devis uzi pli purajn teknologiojn kaj instali kamentubojn, kiuj estis multe pli altaj, por ke la fumo disiĝu for de la loĝataj areoj. Krome, la registaro komencis la longan procezon transloki la grandajn elektrocentralojn el la centro de la urboj al la kamparaj regionoj.

La efiko de la Leĝo pri Pura Aero de mil naŭ cent kvindek ses estis rapida kaj videbla. En la sekvaj jardekoj, la aero de Londono fariĝis rimarkeble pli pura. La famaj flavaj nebuloj iom post iom malaperis, kaj la blua ĉielo denove fariĝis ordinara parto de la londona vidaĵo. Sed la graveco de tiu ĉi leĝo iris multe preter la limoj de la Unuiĝinta Reĝlando.

La Granda Smogo kaj la brita leĝo kiu sekvis ĝin estas konsiderataj de historiistoj kiel la naskiĝpunkto de la moderna ekologia movado. Ĝi pruvis al la mondo, ke la industria progreso ne povas okazi je la kosto de la homa sano kaj vivo. Ĝi montris, ke la ŝtato havas ne nur la rajton, sed la devon reguligi la agadon de industrioj por protekti la medion kaj la publikan sanon. Aliaj landoj, kiel Usono kaj diversaj eŭropaj nacioj, baldaŭ sekvis la ekzemplon de Londono kaj kreis siajn proprajn leĝojn pri pura aero.

Eĉ hodiaŭ, kiam grandaj urboj tra la mondo luktas kontraŭ la danĝeroj de la aerpoluado kaj la klimata ŝanĝiĝo, la lecionoj de la jaro mil naŭ cent kvindek du restas tute aktualaj. Ili memorigas nin, ke la aero, kiun ni spiras, estas nia plej valora komuna havaĵo, kaj ke ĝia protektado postulas kuraĝajn decidojn kaj kolektivan respondecon.

Ni esperas, ke tiu ĉi rigardo al la historio helpas nin pli bone kompreni la gravecon de pura medio por nia komuna estonteco.