En nia magazino, temas pri la eksterordinara historio de Henrietta Lacks, virino kies ĉeloj revoluciigis la medicinon sen ŝia scio.

La historio komenciĝas en la tabakkampoj de Virginio en la frua dudeka jarcento. Henrietta Lacks naskiĝis kun la nomo Loretta Pleasant en la jaro mil naŭ cent dudek en Roanoke. Post kiam ŝia patrino mortis dum naskado, ŝi estis sendita al la urbeto Clover por loĝi kun sia avo. Tie ŝi kreskis en malnova ligna kabano, kiu iam servis kiel loĝejo por sklavoj sur la plantejo de ŝiaj praavoj. Ŝia vivo estis markita de laboro sur la kampoj kaj forta familia ligo. En la jaro mil naŭ cent kvardek unu, ŝi edziniĝis kun sia kuzo David Lacks, kiun ĉiuj nomis Day, kaj kune ili translokiĝis al Baltimoro por serĉi pli bonan vivon en la industrio de ŝtalo.

En Baltimoro, Henrietta estis la koro de sia familio, konata kiel vigla virino kiu amis danci, kuiri por siaj kvin infanoj, kaj ĉiam porti ruĝan ungolakon. Sed en januaro mil naŭ cent kvindek unu, ŝia vivo draste ŝanĝiĝis. Ŝi sentis nodon en sia utero kaj havis nekutiman sangadon. Ŝi iris al la hospitalo Johns Hopkins, kiu tiutempe estis unu el la malmultaj hospitaloj kiuj akceptis nigrulojn, kvankam eĉ tie ili estis traktataj en apartaj sekcioj por neblankuloj. Doktoro Howard Jones ekzamenis ŝin kaj trovis tumoron sur ŝia utercerviko. La tumoro aspektis tute alie ol ĉio, kion li antaŭe vidis. Li prenis peceton de la kancera histo por biopsio.

Dum ŝia unua kuracado per radiumo, kio estis la tiama normo, kirurgo prenis du pliajn specimenojn de ŝia utercerviko sen informi ŝin kaj sen peti permeson. Unu specimeno estis de la sana histo, kaj la alia de la kancera tumoro. Tiuj specimenoj estis senditaj al la laboratorio de Doktoro George Gey, kiu dum jaroj provis kultivi homajn ĉelojn ekster la korpo. Ĝis tiu punkto, ĉiu homa ĉelo metita en vitran tason rapide mortis. Sed kiam la ĉeloj de Henrietta atingis lian laboratorion, io nekredebla okazis. Anstataŭ morti, ili komencis kreski kun miriga forto. Ili duobliĝis ĉiujn dudek ĝis dudek kvar horojn.

Doktoro Gey donis al la ĉeloj la kodnomon HeLa, uzante la unuajn du literojn de ŝia nomo kaj familia nomo. Dum Henrietta mem fariĝis ĉiam pli malsana, ŝiaj ĉeloj komencis fariĝi senmortaj en la laboratorio. La kancera histo de Henrietta estis eksterordinare agresema, kaj malgraŭ la kuracado, ĝi disvastiĝis tra ŝia tuta korpo. Ŝi mortis la kvaran de oktobro mil naŭ cent kvindek unu, kiam ŝi estis nur tridek unu jaraĝa. Ŝi estis entombigita en nemarkita tombo en Clover, dum ŝia familio tute ne sciis, ke parto de ŝi ankoraŭ vivas kaj kreskas en laboratorioj tra la tuta mondo.

La malkovro de la ĉeloj HeLa markis la komencon de nova epoko en la biologio. Doktoro Gey ne provis profiti el la malkovro. Li kredis, ke la ĉeloj apartenas al la scienco, do li komencis sendi ilin senpage al iu ajn esploristo, kiu petis ilin. Imagu la mondon en la kvindekaj jaroj, kiam la terura malsano polio kripis milojn da infanoj. Jonas Salk evoluigis vakcinon, sed li bezonis amasegon da homaj ĉeloj por testi ĝin. La ĉeloj HeLa estis la solvo. En la Universitato Tuskegee, oni konstruis la unuan grandskalan fabrikon de ĉeloj, kiu produktis ses mil miliardojn da ĉeloj semajne por subteni la batalon kontraŭ polio.

Sed la kontribuo de ĉi tiuj ĉeloj ne haltis tie. En la jaro mil naŭ cent kvindek kvin, ili fariĝis la unuaj homaj ĉeloj sukcese klonitaj. Sciencistoj uzis ilin por studi kiel virusoj kiel herpeto, morbilo, kaj mumpso infektas la korpon. Ili estis esencaj por la disvolviĝo de la medikamento kemioterapia kontraŭ kancero. Kiam homoj komencis vojaĝi al la kosmo, la ĉeloj HeLa iris kun ili por testi kiel nulgravito influas homan histon. Eĉ la modernaj esploroj pri la viruso ho i vo kaj la disvolviĝo de vakcinoj kontraŭ la koronaviruso dum la pandemio de COVID-dek naŭ profitis el la uzo de ĉi tiuj senmortaj ĉeloj.

Unu el la plej gravaj sciencaj momentoj okazis kiam esploristoj rimarkis, ke la ĉeloj HeLa havas kvardek ses kromosomojn. Antaŭ tio, oni kredis, ke homoj havas kvardek ok. Tiu simpla observado, ebligita de la stabila kresko de HeLa, permesis al kuracistoj komenci diagnozi genetikajn malsanojn. Poste, sciencistoj malkovris, ke la ĉeloj de Henrietta estis tiel fortikaj ĉar la viruso ho po vo, tipo dek ok, enmetis sian propran genetikan kodon en ŝiajn ĉelojn, malŝaltante la naturan meĥanismon, kiu haltigas ĉelan dividiĝon. Tiu malkovro poste kondukis al la vakcino kontraŭ la viruso ho po vo, kiu hodiaŭ malhelpas milojn da kanceroj tra la mondo.

Tamen, estis ankaŭ obskura flanko al ĉi tiu sukceso. Ĉar la ĉeloj HeLa estis tiel viglaj, ili komencis polui aliajn ĉelajn kulturojn en laboratorioj. Se ununura ĉelo de Henrietta falis en alian tason, ĝi povis tute anstataŭigi la tieajn ĉelojn. Tio kaŭzis krizon en la scienca mondo en la sepdekaj jaroj. Por solvi la problemon, sciencistoj bezonis specimenojn de la genetikaj parencoj de Henrietta. Nur tiam, dudek kvin jarojn post ŝia morto, la familio Lacks unuafoje aŭdis, ke parto de ilia patrino ankoraŭ vivas. Sed pro manko de edukado kaj komunikaj baroj, la familio komence kredis, ke Henrietta mem estas iel fizike kaptita en laboratorioj, kio kaŭzis al ili profundan emocian doloron.

La etika debato ĉirkaŭ Henrietta Lacks estas same grava kiel ŝia scienca heredaĵo. Dum jardekoj, bioteknologiaj firmaoj gajnis miliardojn da dolaroj vendante produktojn bazitajn sur la ĉeloj HeLa. Oni taksas, ke ekzistas pli ol dek unu mil patentoj kiuj rilatas al tiuj ĉeloj. Dume, la infanoj de Henrietta vivis en malriĉeco, ofte sen eblo pagi por kuracado aŭ sanasekuro. Estis terura ironio, ke ili ne povis havigi al si la medikamentojn, kiujn la ĉeloj de ilia propra patrino helpis krei.

La rakonto fariĝis tutmonde konata pro la libro de la scienca verkisto Rebecca Skloot, titolita La Senmorta Vivo de Henrietta Lacks, publikigita en la jaro du mil dek. Skloot pasigis dek jarojn laborante kun la filino de Henrietta, Deborah Lacks, por dokumenti la veron. Deborah volis scii ne nur pri la scienco, sed pri tio, kiu estis ŝia patrino kiel persono. Ŝi volis, ke la mondo sciu, ke HeLa ne estas nur kodo, sed virino kiu amis ruĝajn vestojn kaj havis kvin infanojn kiuj sopiris al ŝi.

Ĉi tiu kazo radikale ŝanĝis la regulojn de medicina etiko. Hodiaŭ, ekzistas striktaj leĝoj pri informita konsento. Kuracistoj ne plu rajtas uzi la histojn de paciento por esplorado sen klarigi la celon kaj ricevi skriban permeson. En la jaro du mil dek tri, la Naciaj Institutoj de Sano, aŭ no i ho, atingis historian interkonsenton kun la familio Lacks. Du familianoj nun sidas en komitato, kiu kontrolas kiu rajtas uzi la genetikan kodon de la ĉeloj HeLa. En la jaro du mil dudek tri, la familio fine atingis sekretan monan interkonsenton kun granda bioteknologia firmao, markante la unuan fojon kiam ili ricevis kompenson pro la nepermesita uzo de la ĉeloj.

Hodiaŭ, Henrietta Lacks estas honorigita kiel heroo de la moderna medicino. Universitatoj kaj muzeoj starigis statuojn kaj portretojn por ŝi. Johns Hopkins Hospitalo nomis novan konstruaĵon laŭ ŝia nomo kaj agnoskis, ke ili devus esti farintaj pli por informi la familion. Pli ol sepdek kvin mil sciencaj studoj estis faritaj per ŝiaj ĉeloj, kaj tiu nombro kreskas ĉiutage. Kvankam Henrietta mortis juna en apartigita hospitala sekcio, ŝia biologia heredaĵo fariĝis senmorta, savante sennombrajn vivojn kaj devigante la mondon rekoni la dignon de ĉiu paciento, sendepende de raso aŭ socia statuso. Ŝia rakonto memorigas nin, ke malantaŭ ĉiu granda scienca progreso estas homo kun sia propra historio, familio kaj rajtoj.

Ni esperas, ke ĉi tiu rigardo al la vivo kaj heredaĵo de Henrietta Lacks estis interesa kaj pensiga por vi.