Hikaye Zamanı

1884 yılında Avustralya’nın Queensland eyaletinde keşfedilen Talgai Kafatası, sadece bir fosil değil; insanlık tarihinin Avustralya kıtasındaki en eski tanıklarından biri… Bugün sizlerle, yaklaşık 13.500 yıl öncesine uzanan bu inanılmaz keşfin ardındaki gizemi, bilimsel tartışmaları ve tarih öncesi insan yaşamına dair çarpıcı ipuçlarını konuşuyoruz.

🔹 Talgai Kafatası nasıl bulundu?

🔹 Neden “ilk Avustralyalı avcı” olarak anılıyor?

🔹 Gerçekten 20.000 yaşında mıydı, yoksa 13.500 yıllık bir yanlış anlama mı vardı?

🔹 Çatlaklar bir cinayetin izleri mi, yoksa doğanın etkisi mi?🔹 Bu fosil, Avustralya yerlilerinin kökeni hakkında bize neler söylüyor?

Keşfin hikâyesi, 1884’te William Naish adlı bir çit ustasının, Dalrymple Deresi’nin yeni oluşan kanalında gördüğü “taşa benzeyen” bir parça ile başlıyor. Kısa süre sonra bu parçanın, insanlık tarihine dair en önemli buluntulardan biri olduğu anlaşılıyor. Prof. Edgeworth David’in 1914’te başlattığı bilimsel incelemeler, fosilin bulunduğu bölgenin jeolojik yapısından, korunma koşullarına kadar pek çok ayrıntıyı gün yüzüne çıkarıyor.Talgai Kafatası, Avustralya’da bulunan ilk insan fosillerinden biri olarak, hem arkeolojik hem de paleoantropolojik çalışmalar için büyük bir dönüm noktasıdır. Günümüzde orijinali Sidney Müzesi'nde sergilenen bu kafatası, yalnızca bir bilimsel buluntu değil, aynı zamanda Avustralya’nın kültürel mirasında da derin izler bırakmış bir sembol hâline gelmiştir.🎥 Bu videoda neler öğreneceksiniz:Talgai Kafatası’nın keşif hikâyesi13.500 yıllık tarihle ilgili yeni bulgularİnsan evrimi, Avustralya yerlileri ve tarih öncesi göç teorileriFosil korunumunda jeolojik süreçlerin önemiTalgai Kafatası’nın bilimsel ve kültürel etkileriEğer arkeoloji, paleoantropoloji, evrim ve tarih öncesi insan konularına ilgi duyuyorsanız, bu video tam size göre! 🌿🦴

📌 Kanalıma abone olmayı, videoyu beğenmeyi ve yorumlarda düşüncelerinizi paylaşmayı unutmayın. Bu tarz içeriklerin devamı için desteğiniz çok önemli.

Kaynaklar:

https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.1918.0010

https://sketchfab.com/3d-models/homo-sapiens-talgai-skull-433rp5-9819ff32f49841ab9abd60147b85e58d

https://archaeologybulletin.org/articles/10.5334/bha.20202

https://en.wikipedia.org/wiki/Talgai_Skull

https://museum-publications.australian.museum/media/dd/Uploads/Documents/35616/ams370_vXVI_6_lowres.1de2967.pdf

50.000 yıl önce Sibirya’da bir mağara çöktü ve iki minik aslan yavrusu sonsuz uykuya daldı… Ta ki 2015’te Uyan ve Dina buzların içinden yeniden gün yüzüne çıkana kadar!Henüz 1-2 haftalık, gözleri kapalı, süt dişleri çıkmamış, kürkleri-bıyıkları hâlâ yerinde, hatta annelerinin son sütü bağırsaklarında… Bugüne kadar bulunan en kusursuz korunmuş büyük etobur fosilleri! Bu bölümde; permafrostun zaman makinesi gibi nasıl çalıştığını, CT taramalarıyla ortaya çıkan şaşırtıcı büyüme hızını, neden kuyruklarının bu kadar kısa olduğunu, beyinlerinin nasıl küçülmeden durduğunu, klonlama hayallerinin neden gerçek dışı olduğunu ve mağara aslanlarının neden yok olduğunu tüm detaylarıyla konuşuyoruz.Panthera spelaea’nın bebekliği ilk kez bu kadar net görünüyor. Bir belgesel tadında, tamamen bilimsel ama herkesin rahatça anlayacağı bir anlatımla karşınızdayız!Beğenmeyi, abone olmayı ve “Sence klonlansınlar mı?” sorusuna yorum bırakmayı unutmayın ❄️🦁

Kaynaklar:

https://mummipedia.fandom.com/wiki/Uyan_and_Dina

https://www.livescience.com/56723-ancient-cave-lions-squished-to-death.html

https://www.nationalgeographic.com/science/article/151119-frozen-cave-lion-cub-siberia-uyan-dina-archaeology

https://www.sciencealert.com/extinct-cave-lion-found-siberia-ice-age-perfect-condition

https://www.youtube.com/watch?v=PWhnKrMaWLA

https://www.researchgate.net/publication/309910192_The_Frozen_Cave_Lion_Panthera_spelaea_Goldfuss_1810_Newborn_Cubs_from_Eastern_Siberia_Russia_the_First_Data_on_Early_Ontogeny_of_the_Extinct_Species

https://www.iflscience.com/12000-year-old-lion-cubs-presented-world-32094

https://mainichi.jp/english/articles/20171116/p2a/00m/0na/007000c

https://eartharchives.org/articles/whiskers-still-bristling-after-more-than-10-000-years-in-the-siberian-cold/index.html

https://www.ancient-origins.net/news-general/whiskers-still-bristling-after-more-10000-years-siberian-cold-004583

48 milyon yıl önce ölen bir anne ve karnındaki yavrusu, zamanın içinde donmuş halde günümüze ulaştı! Almanya’nın Messel Çukuru’nda bulunan Eurohippus messelensis fosili, paleontoloji tarihinin en iyi korunmuş memeli fetüsü ve en eski plasenta örneği. Rahim, plasenta, geniş rahim bağı gibi yumuşak dokular bile bakteriler sayesinde fosilleşti. Bu keşif, atların değil, tüm plasentalı memelilerin (insanlar dahil) üreme sisteminin 66 milyon yıldan daha önce bugünkü halini aldığını kanıtlıyor.

Peki bu küçük at akrabası nasıl öldü? Zehirli karbondioksit gazı mı suçlu? Fetüs neden hâlâ doğum pozisyonuna geçmemişti? Bakteriler nasıl oldu da rahim duvarını ve plasentayı 48 milyon yıl korudu? Modern atlarla karşılaştırıldığında hangi özellikler birebir aynı kaldı? Messel Çukuru neden UNESCO Dünya Mirası ve dünyanın en iyi fosil alanı?

Bu bölümde 2015 PLOS ONE makalesinin tüm detaylarını, mikro-x-ışını görüntülerini, elektron mikroskobu bulgularını ve evrimsel çıkarımları konuşuyoruz. Annelik mekanizmasının evrimi, tekiz doğum alışkanlığı, sürü yapısı ve daha fazlası…

Kaynaklar:

https://www.sciencedaily.com/releases/2015/10/151007144832.htm

https://phys.org/news/2015-10-million-year-old-horse-like-fetus-germany.html

https://vickysaurus.tumblr.com/post/720303762362744832/eurohippus-a-little-eocene-horsie

https://eartharchives.org/articles/fossil-fetus-found-in-48-million-year-old-horse/index.html

https://www.thenakedscientists.com/articles/science-news/fetus-found-ancient-horse

https://www.abc.net.au/news/science/2015-10-08/foetus-found-in-48-million-year-old-horse-fossil/6836960

https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0137985

Derin denizlerin karanlık dünyasında, ışığını, dişlerini ve derisini kullanarak hayatta kalmayı başaran büyüleyici bir canlı: Himantolophus groenlandicus – namıdiğer Atlantik futbol balığı. 🌌🐟Bu bölümde sizlere, Danimarka ve Almanya’daki doğa tarihi müzelerinde bizzat gözlemlediğim, nadir görülen bu derin deniz balığının sırlarını anlatıyorum. Başının üzerinde taşıdığı ışıklı yem (illicium ve esca) ile avlarını cezbeden, 60 cm’ye kadar büyüyebilen dişileri ve yalnızca 4 cm uzunluğundaki minik erkekleriyle inanılmaz bir cinsel dimorfizm sergileyen bu tür, evrimin en ilginç adaptasyonlarından birini temsil ediyor.🔦 Öne çıkan başlıklar:Atlantik futbol balığının biyolüminesansla avlanma stratejisiDişi ve erkek bireyler arasındaki dramatik boyut farkıDerin denizlerdeki yaşam mücadelesi ve ekosistemdeki rolüJohan Reinhardt’ın 1837’de yaptığı ilk bilimsel tanımDeri dikenleri, papilla yapıları ve kamuflaj yetenekleri🌍 Himantolophus groenlandicus, yalnızca Atlantik Okyanusu’nda değil; Grönland, Norveç, İzlanda, Güney Afrika, Hint Okyanusu ve Pasifik’in batısına kadar uzanan geniş bir coğrafyada yaşamını sürdürüyor. Avcıları arasında sperm balinaları bulunurken, avları arasında küçük balıklar, kalamarlar ve kabuklular yer alıyor. Yumurtaları ve larvaları yüzeyde serbest şekilde gelişerek türün yayılımını artırıyor.Bu video/podcast, hem biyoloji meraklıları hem de paleontoloji ve evrimsel adaptasyonlara ilgi duyan izleyiciler için hazırlanmıştır. Derin deniz canlılarının gizemli dünyasını keşfetmek istiyorsanız, bu bölüm tam size göre.📌 Eğer evrim, derin deniz canlıları, biyolüminesans, paleontoloji ve antropoloji konularına ilgi duyuyorsanız kanalıma abone olmayı unutmayın. Bu içerik, hem bilimsel bilgiler hem de görsel gözlemlerle desteklenmiştir.👉 Siz de yorumlarda derin deniz canlıları hakkında en çok merak ettiğiniz soruları paylaşabilirsiniz.Kaynaklar:https://en.m.wikipedia.org/wiki/Himantolophus_groenlandicushttps://museumfrankfurt.senckenberg.de/de/blog/tiefsee-exponat-der-woche-himantolophus-groenlandicus/

Michigan’da sıradan bir soya tarlasında başlayan kazı, 15.000 yıl öncesinin en çarpıcı sırlarından birini ortaya çıkardı: Bristle Mamutu! Çiftçi James Bristle’ın kepçesiyle gün yüzüne çıkan dev pelvis kemiği, kısa sürede kafatası, iki uzun diş ve omurgalarla tamamlandı. Ünlü paleontolog Daniel Fisher’ın 24 saatte kurtardığı bu %20’lik fosil, sadece nadir bir yünlü mamut değil, aynı zamanda “insanlar mı öldürdü, iklim mi?” sorusunun tam ortasına düştü. Soğuk gölete taşlarla batırılmış ceset, anatomik sırayla dizilmiş boyun omurları, yanındaki taş yonga… Acaba eski insanlar mamutu avlayıp etini “buzdolabı” gibi mi sakladı? Radyokarbon yaşı 15.780 yıl çıktı; bu, Clovis’ten 1000+ yıl eski! Michigan’da neden sadece 30 mamut varken 300 mastodon var? Overkill hipotezi gerçekten çöktü mü? Wrangel Adası’nın cüce mamutları neden 4000 yıl daha yaşadı? Megafauna yok oluşunun gerçek sebebi ne? 2025 itibarıyla tüm güncel araştırmalar, Grayson-Meltzer listesi, matematiksel modeller ve müzede boş bırakılan vitrin alanıyla birlikte bu bölümde her şeyi konuşuyoruz. Buz Devri’nin soğuk bozkırlarından günümüze uzanan inanılmaz bir bilim hikâyesi…

Kaynaklar:

https://www.theguardian.com/us-news/2015/oct/02/farmer-finds-woolly-mammoth-michigan-field

https://www.theguardian.com/us-news/video/2015/oct/02/michigan-farmer-woolly-mammoth-skeleton-video

https://www.history.com/articles/michigan-farmer-digs-up-woolly-mammoth-bones-in-field

https://www.nationalgeographic.com/animals/article/151007-woolly-mammoth-michigan-extinction-humans-science

https://www.csmonitor.com/Science/2016/1101/Michigan-mammoth-bones-Lessons-about-early-North-American-settlers

https://www.youtube.com/watch?v=XbekbGz1cEY

https://news.umich.edu/washtenaw-county-mammoth-find-hints-at-role-of-early-humans/

https://www.futurity.org/mammoth-michigan-1020332/

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0305440315000473

https://alumni.umich.edu/michigan-alum/woolly-michigan-mammoth/

https://www.livescience.com/52430-photos-mammoth-michigan-farm.html

https://www.livescience.com/52440-mammoth-discovered-on-michigan-farm.html

https://en.wikipedia.org/wiki/Mastodon#/media/File:Mammut_UMMNH.jpg

https://www.thescienceexplorer.com/butchered-mammoth-unearthed-on-michigan-farm-216

https://www.youtube.com/watch?v=aTpmESD-zrU

Denizlerin altında gizlenen muhteşem dünyanın derinliklerine doğru bir yolculuğa hazır mısınız? İşte, "Kurabiye Kesici Köpek Balığı Belgeseli" ile keşfe çıkma fırsatınız var!Kurabiye kesici köpek balıkları, okyanusların en gizemli yırtıcılarından biri olarak kabul edilir. Sessiz ve hızlı avcılar olarak, bu köpek balıkları gizlenmiş yaşam tarzları ve benzersiz fiziksel özellikleri ile bilinir.Belgesel, bu ilginç yaratıkların avlanma stratejilerini, göç alışkanlıklarını ve üreme davranışlarını inceleyerek derinlere iniyor."Kurabiye Kesici Köpek Balığı Belgeseli," bu gizemli yaratıkların dünyasına dair eşsiz görsel içerikler sunuyor.Denizin derinliklerine dalın ve kurabiye kesici köpek balıklarının etkileyici av sahnelerine ve sakin yaşam alanlarına tanık olun.Bu gizemli yaratıkların yaşam alanlarını ve yaşam biçimlerini anlama ve değerini bilmek, deniz ekosistemlerinin sürdürülebilirliği için kritik bir öneme sahiptir.

İnsan yürüyüşü neden bu kadar özel? Şempanzeler ağaçta sallanırken biz neden iki ayak üzerinde kilometrelerce yol yapabiliyoruz? Cevap ayak başparmağımızda saklı! Bu bölümde, Witwatersrand Üniversitesi’nin geliştirdiği çığır açan 3D kemik analiz yöntemiyle insan, şempanze ve goril ayak kemiklerinin renkli haritalarını inceliyoruz. Ardipithecus’tan Homo erectus’a uzanan 6 milyon yıllık fosil yolculuğunda başparmağın neden en son evrimleştiğini, neden çift sıçramalı yürüdüğümüzü ve bu mekanizmanın nasıl enerji tasarrufu sağladığını bilimsel verilerle açıklıyoruz. Utah Üniversitesi’nin enerji ölçüm deneylerinden München’in fiziksel modellemelerine kadar tüm araştırmaları tek videoda topladık. Başparmak olmadan yürüyüş nasıl bozulur? Windlass mekanizması nedir? Neden koşarken topuk vuruşu fark etmiyor? Bunyon, plantar fasiit ve bel ağrısının kökeninde ayak başparmağı mı var? Evrimsel açıdan neden “mesafe avcısı” olduk? Bu soruların tamamının cevabı burada! Antropoloji, paleontoloji ve biyomekanik severler için kaçırılmaması gereken 950 kelimelik derinlikli bir bölüm. Abone ol, bildirimleri aç, yorumlarda senin ayak başparmağın ne kadar esnek yaz! 🔬👣

Kaynaklar:

https://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2993615/Could-BIG-TOE-solve-evolutionary-mystery-Bone-analysis-reveal-walk-unique.html

https://www.bbc.com/news/science-environment-45183651

https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1800818115

https://ysawards.co.uk/2024/03/25/whats-the-big-deal-about-the-big-toe/#:~:text=The%20big%20toe%20grips%20the,the%20stability%20in%20the%20foot!

https://www.wired.com/story/humans-walk-weird-scientists-may-finally-know-why/

https://journals.aps.org/pre/abstract/10.1103/PhysRevE.106.064405

https://www.sciencedaily.com/releases/2010/02/100212092304.htm

https://noregretspt.com.au/how-the-big-toe-influences-your-functional-stability/

https://en.wikipedia.org/wiki/Toe

https://search.library.wisc.edu/digital/ACTNNQE27WSJUY85

https://www.researchgate.net/figure/Human-hand-a-and-c-in-comparison-with-a-chimpanzee-hand-b-and-d-Notice-the-length_fig4_259607936

https://search.library.wisc.edu/digital/AACIKBHGLKX7AU8T

https://www.researchgate.net/figure/Comparison-of-the-human-and-ape-foot-from-Schultz-1963-In-general-the-ape-foot-has_fig4_263097257

https://www.britannica.com/animal/primate-mammal/Hands-and-feet

https://www.reddit.com/media?url=https%3A%2F%2Fexternal-preview.redd.it%2Fthe-differences-between-primate-feet-v0-lhH2Vc-_mR22jMyZjl4-TyCmkqewIQJPsKlI5Es8TXs.jpg%3Fwidth%3D1080%26crop%3Dsmart%26auto%3Dwebp%26s%3Dff8506e749a0c45ceb3eca9ef9760a9638a3f448

https://www.nature.com/articles/ncomms8717

https://www.nationalgeographic.com/culture/article/110210-lucy-feet-walked-feet-science-afarensis-fossil

Arkeolojik bulgular, insanların köpek balıklarına olan ilgisinin binlerce yıl öncesine dayandığını gösteriyor. Peru'nun eski Moche uygarlığı, köpek balıklarıyla dolu efsanelere ve ritüellere ev sahipliği yapıyordu. Florida Üniversitesi'nden arkeolog Gabriel Prieto'ya göre, Moche Nehri'nin Pasifik Okyanusu'na döküldüğü bölgeler bir zamanlar balıkçı köyleri ve dini tapınaklarla doluydu.

Köpek balıkları, Moche halkı için yalnızca bir besin kaynağı değil, aynı zamanda dişleri ve yağlarıyla ekonomik ve kültürel değer taşıyan varlıklardı. Bu güçlü yaratıklar, hem hayranlık uyandırıyor hem de dini törenlerde sembolik roller üstleniyordu.

Moche halkının bıraktığı görsel kayıtlar, topluluğun köpek balıklarını yalnızca avlamakla kalmadığını, aynı zamanda bu canlıları mitolojik anlatılara dahil ettiğini de ortaya koyuyor. Tapınaklarda bulunan resimler, köpek balığı benzeri canlıların sırtına binen insan figürlerini ve bu güçlü hayvanlarla etkileşime geçen liderleri tasvir ediyor.

Ayrıca, bölgede keşfedilen aletler ve mezarlar, toplumdaki cinsiyete dayalı iş bölümü hakkında da bilgiler sunuyor. Erkekler genellikle avlanma ve taşıma görevlerini üstlenirken, kadınlar etlerin işlenmesi ve ritüel hazırlıklarıyla ilgileniyordu.

Bu tapınaklar, Moche halkı için yalnızca dini bir merkez değil, aynı zamanda toplumsal kimlik ve üretkenlik öğretilerinin aktarıldığı birer sahneydi. Gençlerin toplumun bir parçası olmaya hazırlandığı törenler ve kutlamalar, bu mekanlarda gerçekleştiriliyordu.

Köpek balıklarıyla olan bu ilişki, yalnızca avcılık temelli bir bağ değil, aynı zamanda bu yaratıkların doğaya hükmetme ve onu anlama çabalarının bir göstergesiydi. Moche halkının köpek balıklarına duyduğu hayranlık, onların dini ve kültürel yaşamının merkezinde yer aldı.

151 milyon yıl öncesine, Jura Dönemi’nin derinliklerine bir yolculuğa çıkıyoruz! Almanya’nın Schamhaupten bölgesinde 1998 yılında keşfedilen Juravenator starki fosili, Avrupa’da bulunan en iyi korunmuş küçük teropod dinozorlarından biri olarak paleontoloji dünyasında çığır açtı. Hatta 2009 yılında Alman Paleontoloji Derneği tarafından “Yılın Fosili” seçildi!Yaklaşık 75 cm uzunluğundaki bu küçük avcı, hem korunma durumu hem de ortaya çıkardığı bilimsel bulgularla benzersiz. Fosil; proto-tüyler, gece görüş adaptasyonu, duyusal organlar ve avlanma stratejileri gibi konularda yepyeni bilgiler sunuyor.🔎 Bu podcast bölümünde öğrenecekleriniz:Juravenator starki’nin evrimsel konumu ve Compsognathidae ailesiyle ilişkisiProto-tüylerin keşfi ve dinozorların tüy evrimine dair çığır açan kanıtlarKuyruğundaki timsahlara benzer duyu organlarının su algılama ve av tespitindeki rolüSkleral halka yapıları sayesinde gece görüş kabiliyetleriYumuşak doku kalıntılarının, yaşam tarzı ve avlanma davranışları hakkındaki sırlarıDinozorların gececil yaşam biçimleri hakkında yeni hipotezlerJuravenator’un kuyruğunda keşfedilen integumentary sense organs (ISO) yapıları, bu küçük dinozorun belki de sığ sularda balık avladığını düşündürüyor. Ayrıca UV ışık altında ortaya çıkan proto-tüyler, tüysüz dinozor algısını sorgulatıyor. Tüm bu veriler, dinozorların evrimsel çeşitliliği ve adaptasyon stratejileri hakkında yeni bir pencere açıyor.📍 Günümüzde bu olağanüstü fosil, Almanya’daki Jura Müzesi'nde sergileniyor. “Borsti” lakaplı bu küçük yırtıcı, adeta Jura Dönemi’nden günümüze ulaşan bir zaman kapsülü niteliğinde.🎧 Eğer paleontoloji, dinozor fosilleri ve evrimsel biyolojiye meraklıysanız, bu bölüm tam size göre!Kaynakalar:https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(20)31256-2https://www.nationalgeographic.com/science/article/dinosaur-scales-reveal-small-organs-used-to-sense-surroundingshttps://en.m.wikipedia.org/wiki/Juravenator

Kenya’nın Koobi Fora çölünde bulunan 1,9 milyon yıllık ince pelvis ve narin uyluk kemiği, insan evriminin en köklü masallarından birini yerle bir ediyor: “Maymundan insana düz bir çizgi” efsanesi tamamen çöküyor!1980’de bulunan bir uyluk kemiği parçası, tam 29 yıl sonra 2009’da aynı bireye ait leğen kemiğiyle birleşti ve KNM-ER 5881 koduyla tarihe geçti. Bu nadir “birleşik” fosil, Homo cinsinin ilk üyelerinin sadece kafatası değil, tüm vücut planlarında birbirinden çarpıcı biçimde farklı olduğunu kanıtladı. Homo erectus’un “modern vücut” sahibi ilk tür olduğu teorisi çöktü; çünkü bu birey Homo erectus’tan çok daha eski, ama pelvisi çok daha ince ve uyluk kemiği gözle görülür şekilde narindi.

Peki neden aynı anda birden fazla vücut tipi vardı? Koobi Fora’da 1,80 m’ye yaklaşan bireyler varken Güney Afrika’da 1,45 m’lik “cüce” Homo’lar nasıl aynı dönemde yaşıyordu? Dmanisi’deki küçük bedenli insanlar Afrika dışına göç ederken “büyük vücut = göç” teorisi neden tamamen geçersiz kaldı? Bu bölümde Carol Ward, Meave Leakey ve ekibinin şok edici keşiflerini, Journal of Human Evolution makalelerini ve Cambridge’in bölgesel vücut çeşitliliği araştırmalarını en ince detayına kadar anlatıyorum.

İnsan evrimi aslında deneysel bir laboratuvar gibiydi: Farklı pelvis genişlikleri, farklı uyluk kalınlıkları, farklı boy oranları aynı anda test edildi. Bugün sadece Homo sapiens kaldı ama 1 milyon yıl boyunca Afrika’da bizimkinden çok farklı bedenlere sahip akrabalarımız da yürüdü. Bu video, insan vücudunun milyonlarca yıl önceki inanılmaz çeşitliliğini gözler önüne seriyor!

Kaynarklar:

https://www.sciencedaily.com/releases/2015/03/150309124245.htm

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0047248415000123?via%3Dihub

https://www.eurekalert.org/news-releases/685472

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4920302/

https://www.cam.ac.uk/research/news/earliest-humans-had-diverse-range-of-body-types-just-as-we-do-today

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0047248415000287

https://lawnchairanthropology.com/2015/06/12/effing-fossilfriday-rekindling-an-old-friends-hip/

https://www.eurekalert.org/multimedia/651758

https://www.eurekalert.org/news-releases/685472

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4920302/table/RSTB20150247TB1/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4920302/figure/RSTB20150247F1/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4920302/table/RSTB20150247TB2/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4920302/figure/RSTB20150247F2/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4920302/figure/RSTB20150247F3/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4920302/figure/RSTB20150247F4/