HoloWorld

Podcast olarak sizler için hazırladığım geçtiğimiz haftanın sanal gerçeklik sektöründe gözüme çarpan gelişmelerin derlendiği 5. bölüme hoşgeldiniz.

Podcast:

(1) Bu haftanın ilk haberi Oculus sanal gerçeklik başlıklarına yeni gelen bir güncellemeyle ilgili. Donanımların el verdiği ölçüde bunu yazılımla uzun süre sağlayabilmek mümkün. Bu ay Oculus Rift S ve Quest’e gelen v20 güncellemesi her ne kadar ufak hataları düzeltmek için yayınlansada PC tarafında Oculus Rift S için kayda değer. Zira, kullanıcıların şikayet ettiği baş takip ve VR kaydı alırken titreyen görüntülerin düzeltilmesi noktasında iyileştirmeler yapılmış. Quest tarafında ise partiye katılanlardan istediği kişinin sesini kısabilme özelliği gelmiş.

(2) Diğer haberimiz yine Oculus‘la ilgili. Firmanın geçen sene Eylül ayındaki Oculus Connect 6 etkinliğinde iş dünyası için duyurduğu ISV (Independent Software Vendor) programı yani ‘Bağımsız Yazılım Satıcısı‘ programının birinci yıldönümü için blogunda yazı yayınladı. ISV programından bahsetmek gerekirse; Oculus iş dünyasında Fortune 2000’e giren şirketlerle çalışmış VR aracılığıyla eğitimlere, simülasyonlara, veri görselleştirmelerine veya uzak işbirliğine odaklanmış olarak çözümler üreten kurumsal geliştiriciler veya bağımsız yapımcılarla işbirliği yapmak için düzenlediği bir program. Programın ilk yılında kriterleri sağlayan 600’den fazla uygun başvuru yapılmış.

(3) Bir sonraki haber geçen hafta söylediklerimi onaylar nitelikte. Apple cephesinin ünlü websitelerinden 9to5mac adlı websitesinin yayınladığı habere göre; yüz ifadelerini sanal ortamdaki avatarlara entegre edebilen Spaces girişimi Apple tarafından satın alındı. Spaces internet sitesinde anasayfada ‘Yeni yolcuklara doğru‘ başlıklı bir mesaj paylaşarak, bir anlamda haberi doğrulamış oldu. DreamWorks’den ayrılan Bred Herman ve Shiraz Akmal tarafından 2016 yılında kurulan şirket, lokasyon bazlı eğlence alanına odaklandı. Apple’ın çıkaracağı sanal veya artırılmış gerçeklik gözlüğünden sonra sektörün yeni bir eşik atlayacağı düşünülüyor.

(4) Bir sonraki haber bir çok yeniliği içinde barındıran etkinlikle ilgili. Bu yıl 7.si düzenlenecek olan Oculus Connect etkiliğinin tarihi ve hatta yeni adı açıklandı. Bu seneden itibaren Facebook Connect olarak adlandırılacak ve 16 Eylül tarihinde online olarak düzenlenecek. İsteyen herkesin katılımına açık olup Fabook Reality Labs‘ın facebook sayfası ve Oculus Venues üzerinden yayınlanacak etkinlikte Fabook Horizon ve Spark AR dahil merak edilen her şeyin cevap bulacağı söyleniyor. Ayrıca Facebook’un VR/AR takımının yeni adı Facebook Reality Labs olarak yenilendi.

(5) Sıradaki haber dünyanın en büyük alışveriş sitesinin artırılmış gerçeklik hamlesiyle ilgili. Amazon, mobilyaları ve diğer ev eşyalarını kendi odanızda görmenizi sağlayacak yeni bir artırılmış gerçeklik –AR– alışveriş aracı olan Oda Dekoratörü (Room Decorator) adlı ürünü piyasaya sürdü. Amazon’un yayınlacağı uygulamanın farkı aynı anda birden fazla nesneyi ekleyebilmesi. An itibari ile Amazon’un iOS uygulaması veya internet tarayıcınızda uyumlu mobilyalar için eğer ‘view in your room‘ yani ‘odanızda görüntüleyin‘ butonu görüyorsanız kullanabilirsiniz. Şimdilik sadece ABD’li kullanıcılara özel bir uygulamadır.

(6) Bir sonraki haber benim favori uygulamlarımdan biri olan bigscreen video izleme uygulaması ile ilgili. Geçtiğimiz Haziran ayında duyurulan kendi dosyalarınızı VR başlıklara yükleyerek izleme özelliğinden sonra, DLNA desteği de geldi. DLNA desteği, uyumlu cihazlar arası dosya transferine gerek kalmadan kablolu veya kablosuz olarak bir cihazda oynatılan medyayı diğer cihazda da görüntülemeye olanak tanıyor. Ayrıca yakında binlerce 2D ve 3D filmin platforma geleceği de söylenmiş. Maalesef Türkiye’den film kiralama özelliği henüz açık değil.

(7) Haftanın son haberi yine Oculus cephesinden. Facebook Horizon hakkında yeni bilgiler paylaşıldı. Gelecek haftadan itibaren davetiyesi olanlar kapalı beta sürümünü deneyebilecek. Davetiye almak için bir sayfa paylaştılar ama henüz Türk kullanıcılar için açık değil. Horizon’da oluşturulan plaza ve yerlerin tamamı yine horizon oluşturma araçları kullanılarak FB takımı tarafından yapıldığı söylenmiş. Sınırsız imkanlarla isteğiniz her şeyi yapma veya istediniz her yere gitme gibi seçenekler sunuyor olması diğer geleneksel sosyal medya mecraların ayıran farkı ortaya koyuyor.

Sanal gerçeklik gündemi bu haftalık bu kadar olsun. Blogumu twitter, instagram ve telegram hesaplarından da takip edebilir; 1 hafta beklemeden günlük gelişmelerden haberdar olabilirsiniz. Soru, öneri ve diğer her şey için yorum yapabilir, beğendiyseniz youtube kanalından veya kullandığınız podcast uygulamasından abone olabilirsiniz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…

Podcast olarak sizler için hazırladığım geçtiğimiz haftanın sanal gerçeklik sektöründe gözüme çarpan gelişmelerin derlendiği 4. bölüme hoşgeldiniz.

Podcast:

(1) 2016 yılında Finlandiya’da kurulan ve işletmeler için VR ve AR başlıklar üreten firma Varjo, 54 milyon dolarlık Seri-C yatırımı aldı. Aldığı bu fonla kurulduğundan bugüne toplamda 100 milyon dolarlık yatırım almış oldu. Volvo, Tesi ve NordicNinja gibi girişim gruplarından sağlanan bu fonla, sektör lideri donanım ve yazılım ürünlerini daha hızlı bir şekilde geliştirmek ve dünya çapında pazar payını artırmak için kullanacağını açıkladı. Sağlanan finansmanla birlikte şirketin yönetiminde de bazı değişiklikler oldu. Şirketin CEO’su Timo Toikkanen, artık CEO olarak görev yapacak. Eski CEO ve kurucu ortak olan Niko Eiden ise yönetim kurulu üyesi CXO olarak görev alacak. Şirketin yeni CEO’su yaptığı açıklamada: ‘Dünyanın büyük bir kısmı uzaktan çalışmaya devam ederken, sanal ve karma gerçeklik kullanım durumları için muazzam talep görüyoruz‘ derken işlerin oldukça iyi gittiğini ve ‘Büyüyen yatırımcı grubu desteğiyle, operasyonları ölçeklendirmeyi ve müşterilerin çalışma şekillerini dönüştürmek için ihtiyaç duydukları en son teknolojiyi sunmayı dört gözle bekliyoruz‘ şeklinde açıklama yaptı.

Bu arada Varjo, Boeing, Volvo, Siemens ve Audi gibi büyük ölçekli firmalarla çalıştığını söylemekte yarar var. Retina kalitesinde görüntü ile yüksek kaliteli karma gerçeklik başlıkları sunmayı amaçlayan şirket alınan bu yatırımla vites yükseltecek gibi görünüyor.

(2) Malum salgın tüm dünyada bazı aileleri zorunlu karantinalarla ayrı yerlede kalmak zorunda bırakırken, bazılarının da evde beraber daha çok zaman geçirmesine neden oldu. Eğer gerçek hayatta sevdiklerinizde veya ailenizle ortak geçirdiğiniz zamanın azlığından şikayetçiyseniz hoşunuza gidebilecek bir uygulamadan bahsedeceğim. Alcove adlı uygulama ile sanal bir evde sevdiklerinizle beraber olma ve birlikte sanal paylaşımlar yapabilmeniz mümkün. Evcil hayvan besleyebilir, fotoğraflar paylaşabilir, müzik dinleyebilir, video izleyebilir, satranç oynayabilir, dünya üzerinde 360 derece görüntülerle değişik yerleri ziyaret edebilirsiniz. Daha önce Oculus Go için yayınlanan uygulama, Oculus Quest mağazasında 20 Ağustos’ta yerini alacak. Ücretsiz olacak uygulama ne kadar ilgi çekecek birlikte göreceğiz.

(3) Sıraki haber geçen sene tanıtımı yapılan ve 2020‘de çıkacağı söylenen sosyal medyanın VR hali olan Facebook Horizon‘la ilgili. Aslına Oculus‘un ‘Venues‘ yani ‘Mekanlar‘ adlı uygulaması güncelleme aldı. Bu güncellemede, geçen seneki FB Horizon’un tanıtım videosunda olduğu gibi avatarlarların ve lobinin olması heyacan yaratmaya yetti. Oculus Venues uygulaması 2018 yılında yayınlanan ve belirli takvimle yeni etkinlikleri keşfederek sanal gerçeklik dünyasında sosyalleşme imkanı sağlıyor. Şimdilik sınırlı bir kullanıcıya açılan yeni ‘Venues‘ uygulamasındaki avatarların yer almaya başlaması merakla beklenen horizon‘un ön gösterimi gibi düşünülebilir. Facebook Horizon’un çıkış tarihi belli değil ama Eylül ayında Oculus Quest 2’nin tanıtılacağı konuşulurken belki bir sürprizle karşılaşabiliriz. VR platformlarda sosyal mecralar mevcut. Bununla birlikte 2 milyardan fazla kullanıcıya sahip bir şirketin, yeni teknolojileri kullanarak evrim geçirmesi şüphesiz diğer sosyal medya mecralarını da etkileyecektir.

(4) Beat Saber, ritimli şarkılar eşliğinde ışın kılıcıyla kutuları parçalama oyunu, şu ana kadar en çok sansasyon yaratan müzik paketini açıklandı. Bu sefer Linkin Park, 11 şarkısıyla VR dünyasında kutuları parçalamak için görsel şölene eşlik edecek. Müzik paketinin fiyatı 14 dolar. Ama önce 30 dolara Beat Saber oyununu almanız gerekiyor. Paketle birlikte yeni ortamların ve ışıklandırmalarla görsel özelliklerin eklendiği oyun kullanıcıları sesle birlikte görsel olarak da doyurmayı amaçlıyor. Oculus Quest ve Rift için yayınlanan müzik paketini şimdilik sadece videolardan takip edebiliyoruz.

Linkin Park’ın Beat Saber Eklenen Şarkıları:

(5) Oculus blogunda 18 Ağustos’ta yayınlanan yazıyla birlikte yeni sosyal özelliklerin duyurusu yapıldı. An itibari ile Facebook hesabı olmadan sadece Oculus ID ile kullanabilen sanal gerçeklik başlıkları Ekim ayından itibaren ilk defa hesap açacaklar için sadece Facebook hesabı ile kullanabilir hale gelecek. Yani bir Oculus başlığı alacaksanız Facebook hesabınızın da olması zorunlu olacak. Facebook hesabı olmadan kullanmak isteyen mevcut kullanıcılar, 1 Ocak 2023’e kadar süre verilmiş. Eğer bu tarihe kadar Oculus hesabını Facebook’a bağlamazlarsa, VR başlıklarını sınırlı özellikle kullanmaya devam edebilecekler.

(6) Sıradaki haber bir önceki haberin devamı niteliğinde. Oculus başlıkları bir hesapla eşleştirilebiliyor ve başkası kullandığı zaman kendi hesabıyla giriş yapma imkanı yoktu. Oculus ve Facebook hesaplarının birleştirme kararıyla birlikte VR başlıklara birde fazla kişinin giriş yapma özelliğinin geleceği de duyurulmuş oldu. Böylece farklı kişilerin aynı başlıktaki oyunlarda ve uygulamalarda kişiselleştirme imkanı doğmuş olacak. Şimdilik ne zaman geleceği belli olmayan özellik, Eylül ayındaki tanıtım toplantısında duyurulması olası görünüyor.

(7) Apple cephesinde sanal gerçeklik ile ilgili hiç bir açıklama olmamasına rağmen, yakında VR gözlüğü çıkaracağından sektördeki kimsenin şüphesi yok. Yayınladığı iş ilanları, satın aldığı şirketler ve son olarak VR başlıklar için ‘fiziksel sınırları algılama‘ üzerinde başvurduğu patent dosyasının ortaya çıkması buna işaret ediyor. Yayınlanan patent başvurusuna göre fiziksel mesafe algılama sistemi iki aşamada çalışıyor. İlk aşamada gitmemesi gereken yere yaklaştığında bir uyarı işareti beliriyor. Eğer sınır aşılırsa bulunduğu ortamın görsel bir temsili direkt olarak kullanıcının gözüne yansıtılıyor. Bu, Oculus’un ‘Pass Through’ sistemine benziyor.

Sanal gerçeklik gündemi bu haftalık bu kadar olsun. Blogumu twitter,** instagram** ve telegram hesaplarından da takip edebilir; 1 hafta beklemeden günlük gelişmelerden haberdar olabilirsiniz. Soru, öneri ve diğer her şey için yorum yapabilir, beğendiyseniz youtube kanalından veya kullandığınız podcast uygulamasından abone olabilirsiniz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…

Podcast olarak sizler için hazırladığım geçtiğimiz haftanın sanal gerçeklik sektöründe gözüme çarpan gelişmelerin derlendiği bölüme hoşgeldiniz.

Podcast:

(1) HTC’nin her sene düzenlediği ve 350’den fazla uygulama geliştiricinin katıldığı pazar araştırmasının 2.bölümü açıklandı. Hatırlarsanız geçen hafta açıklanan ilk bölümüyle ilgili bilgiler vermiştim. Bu hafta ise geliştiricilerin karşılaştığı sorunlara değinilmiş. ‘Karşılaştığınız en büyük donanımsal problem nedir?‘ sorusuna gelen cevap aslında sürpriz değil. Geliştiricilerin %49’u yani yarısı VR gözlüklerin fiyatlarının yüksek olması cevabını vermiş. %12’si bilgisayara bağlanma, %10 mevcut sistemleri sanal gerçeklik başlıklarıyla entegre etme gibi sorunlar yaşadıklarını ifade etmişler.

‘Mevcut geliştirme araçlarının en büyük dezavantajları nedir?‘ diye sorulduğunda geliştiricilerin %29’u multiplayer ve sosyal etkileşim özelliklerinin eksik olmasından yakınmış. %26’sı oyun motorlarının sınırlandırmalarından, %23’ü geliştirme arayüzlerinin yetersizliğinden, %17’si hazır kullanabilen öğelerin yetersizliğinden dert yanmış.

Geliştiricilere ‘Vr tabanlı uygulamaları geliştirmek ve ticarileştirmek açısından sizin için en büyük zorluk veya caydırıcı unsur nedir?‘ diye sorulduğunda %27’si hedef kitlenin azlığından, %18’i yatırımcıların ve fon sahiplerinin sektörün geleceği hakkında endişelerinden, %14’ü kullanıcı deneyimindeki zorluklardan, %13’ü ise donanım gelişiminin yavaş olmasında şikayet etmiş.

Aslında bu rakamlar bağlamında söylenecek çok şey olmasına rağmen en temel unsuru ifade etmek istiyorum. Para! Henüz yeterince yaygınlaşmamış ve satış rakamlarının geleneksel donanım ve yazılım sektörüne göre nispeten çok az olması, yatırımların geri dönüş hızının yavaş olması hala sektör önünde bir engel olarak durduğu anlaşıyor. Teknolojinin gelişimi için kesin tahminler yapmak zor. VR sektörünün nasıl gelişeceğini hep birlikte göreceğiz.

(2) Mozilla’nın Sanal Gerçeklik için tasarlanmış web tarayıcısı Firefox Reality, bir süredir bağımsız VR cihazlarda mevcuttu. Oculus Quest, Oculus Go, HTC Vive ve Pico gibi VR gözlükleri için destek sunuyordu. Mozilla, yeni PC sürümü ile WebXR özellikli tarayıcısını PC bağlantılı VR başlıklara da sunacak. 2 boyut, 3 boyut ve 360 derece görünüm özelliklerini de barındıran tarayıcı için Mozilla, gizlilik ve güvenlik özelliklerini de öne çıkarıyor. Uzun bir süredir geliştirilmeye devam eden web tarayacısının özellikleri artarak devam edecek gibi duruyordu ama diğer bir haber işlerin pek de yolunda gitmediğini gösteriyor. RtoVR sitesinin haberine göre Mozilla 250 kişiyi işten çıkarmış. ve WebXR geliştirme ekibi dağıtılmış. Neyseki sosyal etkileşim odaklı Mozilla Hub’ın geliştirilmeye devam edeceği açıklanmış. Şirket blogunda alınan aksiyonları kısa vadeli amaçlar için değil uzun vadeli sürdürülebilir bir gelecek için yaptıklarını açıklamışlar. İşten çıkarmalar için ‘Zor Zamanlarda Değişim için Çalışanlara Mesaj‘ başlıklı şirket içi yazı yayınlamış. Sanırım başlık bile mesajın içeriğini anlatmaya yetiyor. Umarım Netscape’ın başına gelenler Mozilla’nın başına gelmez.

(3) GIGXR tarafından geliştirilen ve Microsoft HoloLens 2 karma gerçeklik gözlüğü için yayınlanan HoloPatient adlı uygulama, sağlık çalışanlarına pandemi sürecinde yardım edecek. İngiliz sağlık eğitim (Health Education England) ve NHS ile işbirliğinde geliştirilen uygulamanın ücretsiz olduğunu belirtmek istiyorum. Firma yaptığı açıklamada, uygulamayı kullanmak için her hangi bir ön eğitime veya HoloLens deneyimine ihtiyaç olmadığını söylüyor. Uygulama Covid-19’la mücadele için hastalığın standartlaşmış 4 aşamasına göre çalışıyor. Hastalığa özgü belirti ve semptomları tanımak için realistik fotoğraf ve holografik videoları kullanıyor. Ayrıca uygulama ile hastalığın değerlendirmesi, risk yönetimi yapmak mümkün. Sağlık sektöründe artırılmış gerçeklik uygulamalarının artması son aylarda sıkça gördüğümüz bir durum. Bu aralar pandeminin ikinci dalgası konuşulurken sektörle alakalı yeni daha neler çıkacak birlikte göreceğiz.

(4) Half Life Alyx ve Microsoft Flight Simulator gibi yapımlara gelen sanal gerçeklik desteği, sektörü ne kadar etkiledi bilemem ama artık başka oyunlara gelen VR desteği beni şaşırtmıyor. IO Interactive, World of Assassination Trilogy kapsamında geliştirdiği ve serinin son oyunu olan Hitman 3’ü Ocak 2021’de piyasaya sürecek. Tahmin edin ne oldu. Evet yeni Hitman oyunu da VR destekli. Verilen bilgiye göre şimdilik sadece PSVR desteği alacak oyun için Ajan 47‘yi gözlüğün içinden kontrol etmek, Hitman severler için ilginç ve yeni bir deneyim olacağı kesin. Ne kadar beğenileceğini anlamamız için yaklaşık 6 ay daha beklememiz gerekecek ama merak edenler için VR destekli oynanmış oyunun tanıtım videosu yayınlandı bile. Linki websitemizdeki yazıda mevcut.

(5) Hazır oyunlardan bahsetmişken EA’dan yılın flaş sanal gerçeklik destekli oyunlarından biri olan Star Wars: Squadrons, 2 Ekim tarihinde SteamVR üzerinden Oculus, Valve Index ve HTC Vive için meraklılarıyla bulaşacak. Yıldız savaşları serisini sevenler kokpitin içinde sonsuz uzayda düşman gemileri kovalarken, yakıtın azaldığını görüp kendilerini ana gemiye mi; yoksa en yakın dost gezene mi dönmek, diye sorarken bulmuş olabilir. İşte bunları sanal gerçeklik ortamında yaşayabilmek artık mümkün olabilecek. İşin şakası bir yana, yeni çıkan oyunların VR destekli olması sektör için iyi haber. Tabi her şeyin bir bedeli olduğunu da unutmayalım. Oyun için ön sipariş fiyatı 280 TL olarak belirlenmiş. Bu arada oyunun PC, xbox, PS4 ve Epic Games üzerinden de satıldığını hatırlatalım. Yani sanal gerçeklik başlığınız yoksa ve Star Wars hayranıysanız size uygun bir seçenek var.

(6) Sanal gerçeklik başlıkları son bir kaç senedir hayatımıza girmeye başlamıştı. Ama akıllı gözlükler Google’ın Glass denemesinden sonra uzun bir süre ortadan kayboldu. Magic Leap’ın 2bin küsür dolarlık tüketicinin alamadığı gözlüğü saymazsak tabi. Magic Leap’ten ayrılan Xu Chi tarafından kurulan Nreal, 2 seneden uzun bir araştırma geliştirme sonrasında ilk ürünü Nreal Light’ı 21 Ağustos’ta Güney Kore‘de nihayet çıkartıyor. 5G destekli Samsung Note 20 ya da LG Velvet seçenekleri ile satılacak artırılmış gerçeklik gözlüğünün sadece 88 gram olması dikkat çeken noktalardan bir tanesi. Diğer özellikleri arasında 52 derecelik görüş açısı, 6 DoF (6 hareket ekseni algılama), görüntü izlemeyi **de sayabiliriz. 3 boyutlu ‘Nebula‘ arayüzü ile gelen gözlük, 2 boyutlu çok kullanılan uygulamaları 3 boyuta çevirerek kullanıcının gözüne yansıtıyor. **Google Chrome, Facebook, Kakao Talk, Instagram gibi çok kullanılan uygulamalarla uyumlu gözlük için belirlenen fiyat 600 dolar civarında ve sadece Güney Kore için geçerli. Dünyanın geri kalanı için fiyat ve çıkış tarihi hakkında açıklama yok. Ama bu sene için yeni ülkelerde satışa sunulduğunu görmek şaşırtıcı olmayacaktır. Satışa sunulmasında en büyük etkenin 5G altyapısı olduğunu düşündüğümüzde ülkemiz sınırları içinde görmeyi ummak bile mümkün değil.

Nreal‘ın karma gerçeklik gözlüğü kendi çapında bir bilgisayar olduğu da hatırlatmakta fayda var. Gözlükle birlikte kabloyla bağlı bir kontrolcü ve işlemci ünitesinin birlikte geldiği gerçeğini unutmamak lazım. Yani sadece gözlükle iş bitmiyor. Nreal Light, her şeye rağmen karma gerçeklik sektörü için dev bir adım. Şirketin CEO’su Xu Chi, Dünyanın ilk son kullanıcıya hitap eden AR gözlüklerini sunduğunu ve bunun mobil internet sektörü için tarihi bir an olduğu açıklamasını yaptı. Biz de bu tarihi ana şahitlik etmişler olarak akıllı gözlüklerin akibetini izlemeye devam edeceğiz.

(7) Benim gibi Oculus Quest kullanıcılarının oldukça sevineceği bir haber. Bilindiği gibi Quest kablosuz ve bağımsız bir VR başlığı. Yani cihazın çalışması için gereken tüm donanım cihazın üstünde ve hatta ön tarafında bulunuyor. Bu da cihazın kullanımı sırasında rahatsızlıklara neden oluyor. Ayrıca 2-2,5 saatlik kullanım süresi bazı kullanıcılar için yetersiz geliyordu. Bu iki probleme birden çözüm getiren VR Power Battery Pack adlı pil destek ünitesi ABD’de önümüzdeki haftalarda satışa sunulacak. 21 Ağustos’ta raflarda yerini alacak ve 60 dolara satılacak cihaz RebuffReality adlı firma tarafından üretiliyor. Firmanın iddiasına göre 10.000 mAh kapasitesi olan pil ile 8 saat VR oyun oynamak, 10 saat video izlemek mümkün. UploadVR haber sitesinin yaptığı inceleme izlemeye değer.

Sanal gerçeklik gündemi bu haftalık bu kadar olsun. Blogumu twitter, instagram ve telegram hesaplarından da takip edebilir; 1 hafta beklemeden günlük gelişmelerden haberdar olabilirsiniz. Soru, öneri ve diğer her şey için yorum yapabilir, beğendiyseniz youtube kanalından veya kullandığınız podcast uygulamasından abone olabilirsiniz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…

Podcast olarak sizler için hazırladığım geçtiğimiz haftanın sanal gerçeklik sektöründe gözüme çarpan gelişmelerin derlendiği bölüme hoşgeldiniz.

Podcast:

(1) İlk haberimiz büyük balığın küçük balığı yutmasıyla ilgili. 30 Haziran tarihinde Google tarafından satın alınan akıllı gözlük üreticisi North, tamamiyle Google bünyesine geçerek kendi ürünlerini piyasadan çekiyor. 2012 yılında Thalmic Labs olarak başlayan North, 30 Haziran’daki satın alımın ardından Focals adını verdikleri akıllı gözlüklerinin üretimini “azaltacağını” açıklamıştı. Anlaşıldığı kadarıyla eski defterlerle uğraşmak istemeyen Google, 31 Temmuz itibariyle ise tamamiyle Focals akıllı gözlük üretimini durdurup tüm sistemleri kapatacaklarını açıkladılar. Daha önce satın alan kullanıcılarına ise paraları iade edilecek. Tabi ki geliştirilmekte olan Focals 2.0 akıllı gözlükler ise artık üretilmeyecek. Alınan bu kararlar ile Google’ın bu satın almadaki amacının Google Glass akıllı gözlükleri için insan kaynağını genişletmek olduğu anlaşıldı. Bu arada aklıma bazı sorular da gelmiyor değil. Acaba, Apple Glass ile benzer zamanlarda ve Apple’a rakip olabilecek son kullanıcıya hitap eden yeni bir ‘Google Glass’ gelebilir mi? Bilemiyorum ama sanırım bunun için biraz daha beklememiz gerekecek.

(2) Şirket haberleri devam ediyor ve yeni haberimiz yatırım bulan bir VR şirketi ile ilgili. Kullanıcıların beğenisini kazanmış VR oyunu Moss (2018)‘un arkasındaki stüdyo Polyarc, 9 milyon dolarlık Seri-B yatırımı aldı. Resmi blogunda yayınladıkları yazıyla yatırımı duyuran stüdyo, bu yatırımla birlikte sanal gerçeklikten sonra artırılmış gerçeklik için de oyunlar yapmayı planlıyor. Hiro Capital liderliğinde alınan bu fonla birlikte, şirkete yapılan toplam yatırım miktarı 12.5 milyon dolara ulaşmış. Şirketten biraz bahsetmek gerekirse: Polyarc, sanal gerçekliğin görsel ve etkileşimli büyüsü ile yeni ve orijinal dünyalar inşa etme mottosuyla, 2015 yılında kurulmuş Seattle merkezli bir VR/AR oyun stüdyosu. 2018 yılında yayınladıkları Moss oyunu ise her yaşa uygun tek oyunculu, aksiyon-macera-bulmaca karışımı etkileyici görsellere sahip bir sanal gerçeklik oyunu. Aldığı bu yatırımın meyvelerini takip etmeye devam edeceğim. Çünkü belli ki bu stüdyodan güzel bir şeyler çıkacak.

(3) Sıradaki haber Oculus Quest için yeni çıkan bir oyunla ilgili. Sanal gerçeklik başlıkları için oyunlar geliştiren Downpour Interactive takımı, 1 seneden fazladır üzerinde çalıştıkları FPS yani birinci şahıs nişancı oyunu Onward‘u 30 Temmuz itibariyle piyasaya sundu. Quest için 24.99 dolar fiyata satılan oyun, Oculus Rift platformu için ise aynı fiyata erken erişim imkanı sağlıyor. Yapılan ilk değerlendirmeler olumlu. Hatta, an itibariyle, en çok satanlar listesinde ise ilk sıraya yerleşti bile. Çok oyunculu, takım halinde veya tek kişi olarak oynanabilen oyunun tanıtım videosu, yıllar önce multiplayer counter strike oynadığım günleri aklıma getirdi. 2020 yılında artık deneyim tamamiyle farklı. Yeni teknolojiler, oyunu oynama deneyimi değil oyunu yaşama deneyimi sunuyor. Biliyorum oyun fiyatları yüksek, VR başlıklar bulunmuyor bulunsa bile fahiş fiyatlara satılıyor ama bu durum da bana bilgisayarların ve cep telefonlarının ilk çıktığı yılları hatırlattı. Pahalı, ulaşılamaz olduğu günleri… Şundan hiç şüphem yok. Bugün cep telefonu nasılsa, çok uzak olmayan bir gelecekte VR başlıklarda aynı hale gelecek. Her ne kadar Türkiye’de dolar kuru nedeniyle hissedemesek te dünya genelinde satış rakamlarını düşündüğümde bence gelmeye başladı bile… Bakalım zaman neler gösterecek.

(4) Sıradaki haber yılların eskitemediği oyun Microsoft Flight Simulator ile ilgili. Asobo Studio ve Microsoft‘dan geliştiricilerin düzenlediği basın brifingi sırasında açıklanan ve Microsoft Flight Simulator‘a (2020) bu sonbahar geleceği kesinleşen sanal gerçeklik desteği, VR başlık sahiplerini heyacanlandırmaya yetti. Ama hemen söyleyeyim maselef işin bir de ‘ama’sı var. Şimdilik sadece HP Reverb G2‘ye gelecek olan oyun, diğer sanal gerçeklik başlıkları için de ileri bir tarihte geleceği söylendi. Geliştiricilerin PC oyunları üzerine haber sitesi Polygon‘a yaptığı açıklamada, HTC Vive, Oculus ve Valve‘in kendi cihazları da dahil olmak üzere ek VR gözlüklere uyumluluk eklemek için HP Reverb G2 lansmanında sonra çalışmaya başlayacaklarını söylemişler. Kendi deneyimlerime göre tahminim, eğer bir tarih verilmiyorsa bir sene daha beklemek gerekebilir. Bu arada bilmeyenler için şunu hatırlatma fayda olabilir, HP Reverb G2 VR başlığı Windows Mixed Reality platformu altında Microsoft ile ortaklaşa üretiliyor. Oyunun kendisi 18 Ağustos tarihinde çıkacak olmasına rağmen Reverb G2’nin sonbaharda çıkması nedeniyle VR desteği çıkacak VR başlıkla eş zamanlı olarak eklenecek.

(5) Sıradaki haber geliştiricelere destek programıyla ilgili. Bağımsız VR uygulama ve oyun geliştiricileri için Oculus‘un 5.sini düzenlediği destek programı Oculus Launch Pad 2020 için başvurular başladı. Oculus’un VR sektörünün gelişimi için farklı eğitim alanlarından gelecek vaat eden VR içerik oluşturucularına uygulamalı eğitim ve ekonomik destek için tasarlanmış Launch Pad organizasyonu için başvurular 20 Ağustos‘a kadar sürecek. Bu yılki Launch Pad katılımcıları geçmişten farklı olarak Eylül ayında sanal bir eğitim kampına katılacak. Bu açıklamayla beraber Oculus’un blogunda 2019’un kazananlarını da açıkladılar. Şüphesiz sektörün gelişimi için geliştiricilerin olabildiğince desteklenmesi ve sanal gerçeklik alanına kanalize olmalarını sağlamak gerekiyor. Bu bağlamda bu tür organizasyon ve programlar büyük önem taşıyor.

(6) Black Mirror dizisini izleyenler bu haberimize ilgi gösterecekler. Artırılmış gerçeklik kontakt lensler üzerinde çalışan Mojo Vision adlı firmadan bir yetkilinin teknoloji haber sitesine verdiği röportaja göre, AR kontakt lensleri tahmin edilenden daha kısa zamanda hayatımıza girebilir. Mojo Vision, artırılmış gerçeklik kontakt lensleri üreten, yani gözlerinize koyduğunuz ve sadece göz bozukluklarınızı düzeltmekle kalmayan, aynı zamanda size artırılmış görüş imkanı sağlayan kontakt lensler üreten bir şirket. AR gözlüklerin bile bizim için gelişmiş bir teknoloji olduğu gerçeğini düşündüğümüzde, gelecek olan şeyin teknoloji vizyonumuzu yeniden tanımlamıza neden olduğu kesin. Fütüristik dizilerde görmeye alıştığımız lensler için çalışan Mojo Vision şirketi 2015 yılında kurulmuş. 90 kişiden fazla çalışanın olduğu firma bugüne kadar 159 milyon dolar yatırım almış. Peki bu kadar yatırım ve mesai sonrasında gözümüze sadece bir kontakt lens takarak distopik senaryolarda yaşama fırsatını bize ne zaman sunacaklar. Eğer FDA’in onayında sorun çıkmazsa firmanın açıkladığı yol haritasına göre 2022 yılında görmemiz oldukça olası. İçinde microdisplay görüntü donanımı, görüntü sensörü, göz takip sensörü, pil, 5 GHz bandını kullanan bir anten ve işlemci bulunduran küçücük lensin fiyatının ise 500-900 dolar seviyesinde olması öngörülüyor. Yani iki gözünüz için alacağınız lenslerin fiyatı yaklaşık 1500 dolar seviyesinde diyebiliriz. Twitter’da bu haberi görünce ne düşüneceğimi bilemedim. Çünkü biz henüz AR gözlüklere bile ulaşamamışken bir kaç beden üstü olan lenslerin gelecek olması, ne yalan söyleyeyim, hala inanılmaz geliyor. Gerçi biz Türk vatandaşları olarak gözlüklüksüz artırılmış rüyalar görürken; 2000’li yılların teknolojisine bile ulaşmakta zorlanıyoruz ama neyse konumuz bu değil. Takip listemin başlarına aldığım firma hakkında gelişmeleri takip etmeye devam edeceğim.

(7) Bu seferki haber sektörün öncü firmalarından biri olan HTC Vive‘ın pazar araştırmasıyla ilgili. Vive geliştiricileri topluluğunun motivasyon kaynakları, hangi projelerde çalışmak istedikleri ve karşılaştığı sorunlarla ilgili her sene düzenledikleri araştırma sonuçlarında dikkat çeken detaylar var. 350’den fazla katılımcının olduğu araştırmada ‘Sanal gerçeklik sektöründe geçen yıldan bu yana neler değiştiği‘ sorusu soruluyor ve katılımcıların %53 daha fazla şirketin VR’la ilgilendiğini, %43’ü daha iyi geliştirme imkanları ve bilgi kaynaklarının olduğunu, %42’si daha çok son kullanıcıya ulaşabildiklerini ve %41’i ise daha fazla geliştiricinin VR sektörüne girdiğini söylemiş. ****Geliştiriciler**e hedef kitleniz kim diye sorulduğunda ise; **%46’sı iş dünyası derken, %44’ü son kullanıcı olduğu söylemiş. İş dünyası diyenlerin oranı geçen yılki ankete göre %14 daha fazla olması dikkat çeken bir detay olarak önümüzde duruyor. Bu da şirketlerin ilgisinin ve VR’dan aldıkları verimin arttığının bir göstergesi sayılabilir. Geliştiriciler için iş dünyası bu kadar önemliyken, 2020 yılında en çok yıldızı parlayacak segment sorulduğunda** %69’u VR oyun** demiş. %63 simülasyon derken %41 ise eğitim sektörü olarak cevap vermiş. Konu ile ilgili merakı olanların raporu incelemesini tavsiye ediyorum. Linkleri sitemizdeki yazıda bulabilirsiniz.

(8) Steam kullanıcılardan aldığı datalara göre her ay yayınladığı donanım ve yazılım anketinin Temmuz ayı için VR ile ilgili sonuçları açıklandı. Haziran ayına göre en fazla yükselişi gösteren başlık %1,55 ile Steam’in kendi markası Valve Index oldu. Sonra sırasıyla Oculus Quest ve Oculus Rift S steam üzerinde kullanımı artan başlıklar olarak Temmuz ayına ismini yazdırdı. Genelde birinciliği kimseye kaptırmayan HTC Vive’ın kullanım oranı %23. Rift S %22 ve üçüncü olarak %14 ile Valve Index geliyor. Steam üzerinde sanal gerçeklik başlığı kullananların tüm kullanıcılara oranı ise %1.93. Yani yaklaşık her 50 kişiden biri sanal gerçeklik başlığı kullanıyor. Oran düşük görünebilir fakat hem VR başlığı hemde VR oyun fiyatlarını düşündüğümüzde kullanım oranın artması için bir süre daha beklememiz gerecek.

(9) Bu haftanın son haberi VR oyun severleri için dikkate değer zira oyunların fiyatları göz önüne alındığında her kuruşun değeri var. HumbleBundle Steam üzerinden PC bağlantılı başlıklar için bir çok oyunu destekleyen indirim kampanyası başlattı. %90’lara kadar varan indirimler sağlayan site TL fiyatlandırması ile biz Türk kullanıcılar için az da olsa bir miktarda bu şekilde kazanç sağlıyor. Maalesef bu video yayınlandığında bitmek üzere olacak kampanyada dikkat çeken oyunlar arasında; FALLOUT4 WindowsMR, HTC Vive destekli olarak %70 indirimle 125 TL, SUPERHOT VR %40 indirimle 105 TL, ZERO CALIBER VR %25 indirimle 130 TL’den satılıyor.

Ayrıca Oculus mağazada da yaz indirimlerin başlamasıyla bir çok oyuna indirimle sahip olabilmek mümkün. İndirim oranı %20 ve %30 arasında değişen kampanya 9 Ağustos’a kadar devam edecek. Oculus mağazasında ise dikkat çeken indirimlerin başında SUPERHOT VR ve PISTOL WHIP bundle oyunu var. 2 oyuna birden %29 indirimle 35 dolara sahip olmak mümkünken, VIRTUAL DESKTOP’a 16 dolar, GUN CLUB VR 14 dolar, THE CLIMB‘ı ise 22,5 dolara alabilmek mümkün. Ayrıca günlük yapılan indirimleri takip ederek başka oyunlara daha düşük fiyattan ulaşabilmek mümkün. PC oyunlarını düşündüğünüzde fiyatlar yüksek kaçabilir ama sektörün yolun başında olması, kaynakların PC’ye göre kısıtlı olması ve tabiki satış rakamlarının PC oyunlarıyla karşılaştırılacak bile seviyede olmaması gibi etkenler şimdilik fiyatların düşmesine izin vermiyor. Sanal gerçeklik başlıkları yaygınlaştıkça fiyatlarında daha normal hale geleceğinden şüpheniz olmasın.

Sanal gerçeklik gündemi de bu haftalık da bu kadar olsun. Blogumu twitter, instagram ve telegram hesaplarından da takip edebilir; 1 hafta beklemeden günlük gelişmelerden haberdar olabilirsiniz. Soru, öneri ve diğer her şey için yorum yapabilir beğendiyseniz youtube kanalımdan veya podcast uygulamalarından abone olabilirsiniz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…

Podcast olarak sizler için hazırladığım geçtiğimiz haftanın sanal gerçeklik sektöründe gözüme çarpan gelişmelerin derlendiği bu ilk bölüme hoşgeldiniz.

Podcast:

(1) İlk ve bu haftanın flaş haberi; Oculus Quest 2’ye ait olduğunu düşünülen fotoğrafların internete sızması oldu.

Mayıs Ayı’nda HP Reverb G2 sanal gerçeklik başlığı tanıtılmadan bir kaç gün önce fotoğrafları hesabından paylaşan WalkingCat takma adlı twitter kullanıcısı bu ay da Oculus VR başlığına ait fotoğrafları sızdırdı. Dahası fotoğraf paylaşıldıktan sonra bu sefer reddit’in oculus tartışma forumlarında daha ayrıntılı ve hemen hemen her açıdan çekilmiş diğer fotoğraflarının yer alması fazla uzun sürmedi. 15 Eylül tarihini de ortaya atan WalkingCat, Temmuz sonunda üretime gireceği ayyuka çıkan vr başlığının tanıtım tarihini de sızdırmış oldu.

Fotoğraflarda ilk göze çarpan detay tabi ki beyaz renkli başlığın gelecek olması. Bunun haricinde kafaya sabitleme kayışı ve daha geniş açılı kamera yerleşimi yeni tasarım hakkında ipuçları veriyor. Stereo ses sistemine sahip olduğu anlaşılan başlığın artık kulaklık gerektirmemesi de dikkat çeken detaylardan biri.

(2) Bu arada Oculus hali hazırdaki başlıklarını geliştirmeyi sürdürüyor. Multiplayer ve sosyal etkileşim özellikleri üzerine güncelleme alan Oculus platformu ile artık ‘Herkese açık partiler’ ve ‘Birlikte seyahat’ özellikleri ile sosyal etkileşim bağlamında yeni özellikler olarak tanıtıldı. Sesli çağrılar yaparak mevcut arkadaşlarınız veya yeni tanışacağınız kişilerle birlikte herkese açık partiler verebilir, oyun oynayabilir, sanal gerçeklik dünyasında seyahat edebilir ve sesli sohbetler gerçekleştirebilirsiniz. Sistem tüm bunlar için toplamda 8 kişiye kadar etkileşim imkanı sağlıyor. Facebook tarafında da geliştirmelere giden Oculus, arkadaş bulmayı kolaylaştıran ve bazı gizlilik kontrolleri üzerinde de iyileştirmeler yapmış.

(3) Oculus Browser’ı da güncelleyen Oculus, sessiz sedasız deneysel bir özelliği yeni tarayıcısına ekledi. Bu güncelleme ile WebXR projeleri için tam parmak ve el izleme desteğini geldi. Bu özellik, şu anda her ikisi de ‘deneysel’ kabul edilen bir el izleme API‘sı ve timewarp katman desteği ile birlikte gelen son 10.2 Oculus Browser’ın içinde piyasaya sürüldü.

Oculus Browser Ürün Yöneticisi Jacob Rossi, haberi twitter üzerinden duyurdu ve sırasıyla Web izleme ve sayfa izleme katmanı desteğini gösteren bir WebXR test sayfası aracılığıyla bazı örnekler verdi. Oldukça iyi çalıştığı belli olan teknolojinin kullanım alanlarının artacağını düşünmek yanlış olmaz.

(4) Koreli bir haber sitesi, LG’nin artırılmış gerçeklik gözlüğü planlarını sızdırdı. Koreli teknoloji haber sitesi etnews‘e göre LG‘den 2021 yılının sonuna doğru süper hafif (80 gr’dan az olduğu söyleniyor) AR gözlüğü gelmesi olası görünüyor. Habere göre Japon Telekom devi NTT DoCoMo ile işbirliğine giden LG Electronics gelecek yılın sonuna doğru Japonya’da artırılmış gerçeklik gözlüğünü piyasaya sürecek. LG’nin CTO’su önderliğinde geliştirilen artırılmış gerçeklik gözlüğünün bir prototipinin hazır olduğu bile söyleniyor.

(5) Artırılmış gerçeklik firması BlippAR, cep telefonu firması OnePlus’ın yeni modeli Nord için AR destekli dünyanın ilk canlı lansmanını gerçekleştirdi. Etkinliğe katılmadan önce davetiye kodu, iOS veya Android telefon ve arkanıza yaslanmanız için rahat bir koltuğun gerektiği lansmanın artırılmış gerçeklik ile evinizin oturma odanızın ortasına gelmesi oldukça ilgi çekti.

Öte yandan işin basın tarafına bakarsak, daha önce editörlerin dünyanın bir ucundan diğer ucuna giderek, diğer yüzlerce editörle cebelleşerek iletmeye çalıştığı bilgileri alması için artık rahat bir koltuk, şarjı dolu bir telefon ve stabil bir internet bağlantısı gerekiyor olması, yeni nesil habercilik için oldukça manidar olduğunu düşünüyorum.

(6) Facebook VR gözlükler için holografik ekran üzerinde çalışıyor. Bu etkileyici teknolojinin nasıl çalıştığını açıklayan matematiksel formüllerle dolu teknik bir döküman bile yayınladılar. Ben bir şey anlamadım isterseniz bir de siz şansınızı deneyin. Son kullanıcı olarak bence akılda tutmamız gereken bir şey varsa o da Facebook’un ar-ge merkezinin en çok üzerinde çalıştığı konulardan birinin de VR ile ilgili teknolojiler olduğu gerçeği.

Araştırmanın detaylarına gelirsem, holografik görüntü teknolojisi kullanarak bugüne kadar ki en ince VR gözlük konseptiyle ilgili araştırma yayınladı. Facebook Reality Labs, polarizasyon tabanlı optik katlama ve holografik lensler yardımıyla sadece 9 mm kalınlığında fonksiyonel bir VR gözlüğü oluşturmayı başardı. Henüz ‘proof of consept’ aşamasında olan araştırmanın insan gözünün görme kapasitesinin tamamına yakınını kullanma potansiyeli olduğu söyleniyor. Güneş gözlüğü şeklinde bir VR gözlüğü sektördeki her şirketin rüyalarını süslüyor. Bu hikaye daha yeni başlıyor ve ben gelişmeleri takip etmeye devam edeceğim.

(7) Bu haftanın en güzel haberini sona sakladım. En azından gelişmenin VR başlık kullanıcılarının hayatına çabucak girme potansiyeli var. Oculus, yayınladığı yeni bir güncelleme ile Oculus SDK’ları yerine OpenXR ile yapılan VR uygulama gönderimleri kabul etmeye başladı. Bu habere de en çok uygulama geliştiricileri sevindi.

Facebook, Microsoft, Nvidia, Sony, Valve ve AMD gibi bir çok firma tarafından desteklenen OpenXR, VR ve AR donanımı, oyun motorları ve içerik arasındaki temel bağlantıyı birleştirmeyi ve birlikte çalışabilir ekosistem oluşturmayı amaçlayan telifsiz bir standart. Geliştirici yazdığı uygulamayı, mesela, aynı anda Oculus Quest, Rift, HTC Vive, SteamVR, HoloLens ve uyumlu bir çok gözlük platformu ile çalışabilir kılacak. Geliştiriciler, bu sayede tabiri caizse bir taşla kuş sürüsü vurabilecek.

Dünyanın en büyük teknoloji firmaları tarafından desteklenen bir standartın, sektörün en çok satan VR başlıklarınca da resmen kabul edilmeye başlanması oldukça umut verici bir gelişme. Son aylarda artan satış rakamları bu söylediklerimi destekler nitelikte.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…