Şanoya kurdan jî wekî qedera wan li sirgûniyê pêş ket. Ji ber ku rewşenbîrên kurdan her tim sirgûn bûn. Rewşenbîrên kurdan çûne ku çand, huner û şanoya xwe jî birine wir û li wir pêş xistin. Apê Mûsa di girtîgehê de Birîna Reş nivîsî. Kurdan li Sovyetê çand û hunera xwe pêş xistin. Di Radyoya Erîvanê de Şanoya bi deng pêş xistin. Di Cemiyeta Kurdan a Stenbolê de rewşenbîr pir bûn. Rewşenbîrên Kurd li Stenbolê şanoya Memê Alan nûjen kirin. Salên 1990î ji bo kurdan salên pir dijwar û bi êş bûn. Di van salan de li Stenbolê Teatra Jiyana Nû ava kirin. Teatra Jiyana nû bêtir şanoya Ajît-Prob pêş xist. Bêtir tarza şanoya gerîla bû. Li taxan lîstikên xwe dilîstin û diçûn. Ji ber ku jiyana kurdan her tim bi êş e, şanoya kurdan bêtir polîtîk e.

Jan Axîn li ser Miradê Kinê û stranên wî  axivî:

Cihê Miradê Kinê di muzîka Kurdî de gelek gelek mezin e. Medi nava xwe de navê wî danîbû Beethovenêherêma Mêrdînê. Dema Stranan dibêje, di mejiyê xwe de stranên nû yên dinçêdike. Di dema qeyd zahmet bû, Miradê Kinê stranên xwe di hişê xwe de qeyddikir. Di muzîkê de gelek gelek serkeftî bû. Miradê Kinê hinekî bajarî bû. Hunermendên klasîk tev gelek berhemançêdikin. Hemû hunera wan ji dil in. Ji dil hunerê çêdikin. Hunermendên kumuzîka xwe ji dil çênekin di çalê de dimînin.

Eger berhemek emrê wê kêm be ew ne huner e. Divê emrêberhemê dirêj be.

Hunermend Jan Axîn li ser Roka Kurdî dibêje; “Di dema min deRoka Kurdî ne pêşketî bû. Wê demê Koma Wetan wekî Ekoloke Roka Kurdî bû ji bome.  Min hin kes û komên biyanî guhdarkirin û wan bandor li min kir. Di muzîkê de şêwazekî muxalif hebû. Ew muxalifîbi min re jî heye. Min jê hez kir û det pê kir.”  

Jan Axîn destnişan dike ku armanca wî ji bo ciwanan bîrekê çêkeû wiha dinirxîne: “Armanca min ew e ku ji bo ciwanên kurd arîveke Roka Kurdîbihêlim û ciwan ji vê  yekê sûdê bigirin.Gelek hunermend dixwazin zû populer bibin. Bi hin berhemên populer dixwazin xwebilind bikin. Lê muzîk ne tenê deng û awazê xweş e. Gelek ekol hene dengê wannexweş e. Lê tarz û berhemên wan dewlemen e.”

Jan axîn bibîr dixe ku eger stranek û stranbêjek di salekêde hat ji bîr kirin, wê demê ew ne huner e.

Kovara Hawarê hafiza, hewldan û berxwedanekê tîne bîra me. Ji bo îro ji me re bû bingeh. Dema îro em li rewşa zimanî dinerin, bi taybetî ji bo bakurê Kurdistanê fikar jî bi me re çêdibin. Ji ber statuya kurdî li bakur nîne. Ziman di aliyê transferê de wekî berê ji mezinan derbasî zarokan nabe. Asîmilasyon û polîtikayên asîmîlasyonê wekî polîtîkayên sed salî didomin. Encana wê ya nayînî li ber çavan e. 

Di parastina zimanê zikmakî de rola jinan pir giring e. Sed sal in li ser kurdan polîtîkayên bişaftinê tê meşandin. Ji bo ziman tune bikin di serî de dixwazin jinan ji ziman û çandê dûr bixin. Lê jinan wekî her qadên jiyanê di aliyê parastina ziman de jî li ber xwe daye. Dayikan her dem bi vegotina çîrokan a ji zarokan re ziman parastiye.

Hunermend Hêja Netirk jiyanê wekî performansê pênase dike. Destnîşan dike ku jiyan di nava hunerê de tiştekî nû li paşxaneya kurdî zêde dike û dibêje: “Serhildan estetîk e. Estetika serhildanê heye. Ez jineke serhildêr im. Em sînoran qebûl nakin. Kurdistan kirine çar parçe. Sînor neqebûlkirin parçeyeke hebûna me ye. Du hunera min de bertek heye. Berteka li dijî sînoran heye. Dema li ser dikê stranên ‘Kîne em’ û “Li Mêrdînê li Bagokê’ dibêjim’ ez navbênkariyê dikim. Wan rave dikim. Kê gotiye? Çima hatine gotin?...”

Di teşhîskirina nexweşiyê û dermankirina nexweşan de zimanê dayikê pir girîng e. Ziman amûra ragihandina di navbera nexweş û bijîşk de. Ji bo bijîşk nexweşiyê nas bike û teşhîs bike ziman girîng e. Ku zimanê ragihandinê biyanî be, nexweş, xwe bêkes û xerîb hîs dike û nikare nexweşiya xwe bîne ziman. Dema teşhîs şaş e, tedawî jî şaş dibe û derman jî şaş dibe. Ji bo wê ziman gelek girîng e.