Serimize İstanbul’un en eski ve en renkli semtlerinden, Bizans’a ev sahipliği yapmış olan Balat ile başlıyoruz…

Balat İstanbul’un Avrupa kıtasında Fatih ilçesinde bulunan bir semttir. 2024 nüfus sayımına göre semtin nüfusu 10.996’dır. Adını Rumca saray anlamına gelen “palation” kelimesinden almaktadır. Semtin hemen gerisinde yer alan yamaçta bulunan Blaherna Sarayı’na yakınlığı dolayısıyla bu adla anıldığını söylemektedir. İstanbul’un fethinden önce bölgede Musevilerin yaşadığı bilinmektedir. Daha sonraları 2. Bayezid İspanyol zulmünden kaçan bir grup Musevi’yi bu bölgeye yerleştirir. Bölgede bulunan Hristiyan (Rum ve Ermeni) ve Musevi nüfusu sonrasında aralarına katılan Müslüman nüfusu ile bölge, birden fazla inancın beraber yaşadığı renkli bir semte dönüşür. Balat’ta kimisi fetih öncesi kimisi fetih sonrası yaptırılan birden fazla sayıda sinagog bulunmaktadır. Bunlardan bazıları günümüzde hala kullanılmaktadır. Balat’ta ilk mescit ise fetihten sonra Fatih Sultan Mehmet tarafından yaptırılan ve günümüzde hala kullanılan Hızır Çavuş Camii’dir. Daha sonraları yaptırılanlar ile camii sayısı altıyı bulmuştur.

Balat semti köklü tarihi ve heterojen nüfusunun yanı sıra mimarisi, tarihi binaları ve özellikle son dönemlerde dizilere ev sahipliğiyle artan popülerliği ile dikkat çekmektedir. Öyle ki her gün yüzlerce insan dizilerin çekildiği bu sokakları görmeye, renkli evlerde fotoğraflar çekmeye ve balat sokaklarını keşfetmeye gelmektedir.

Bu yazımızda bir günlüğüne Balat’ı geziyor, tarihi yapılarını ziyaret ediyor ve renkli kafelerinde güzel vakit geçiriyoruz.

Balat’a ulaşım

Balat’a ulaşım kara ve deniz ve demir yoluyla sağlanmaktadır. Dilerseniz haliç hattı vapuruyla temiz bir deniz havası eşliğinde Haliç kıyısını turlayarak Balata ulaşabilir veya Eminönü’nden T5 tramvay hattı ile yine Balat durağında inerek Balat sokaklarına girebilirsiniz. Eğer yolunuz bu ikisine de düşmüyorsa Balat İETT durağından geçen bir otobüse gelerek ulaşım sağlayabilirsiniz.

Balat’taki ziyaret edilmesi gereken tarihi yapılar

Fener Rum Kilisesi

Renginden de ötürü kanlı kilise de denilen Balat’ın meşhur binası… Semte geldiğimizde kırmızı rengiyle, heybetli yapısıyla tepeye yerleşmiş bu okul dikkatimizi çekiyor. Sanılanın aksine kilise değil bir okul olan bu bina 1454 yılında Patrik Gennadios ve Fatih Sultan Mehmet arasında yapılan anlaşma ile kurulmuştur, Okul, İstanbul’daki üç Rum eğitim kurumundan biridir (Zapron ve Zoğrafyon). Haliç manzarasının karşısında yer alan bu görkemli bina mimarisi ve tarihi ile turistlerin dikkatini çekmektedir. Binayı dışından inceleyebilirsiniz ama içine girmek isterseniz aralık ayını beklemeniz gerekir zira okul 14-15 Aralıkt’a düzenlenen kermes ile ziyarete açılmaktadır.

Adres: Fatih, Balat Mah., Sancaktar Yokuşu, 36

Aziz George Katedrali

Denizi arkamızda bırakarak Yıldırım caddesi boyunca yürüyoruz ve karşımıza haliç surlarının arka tarafındaki Aziz George Katedrali çıkıyor. Türkçe adıyla Aya Yorgi Kilisesi bir Doğu Ortodoks Katedralidir. Yaklaşık 1600’lü yıllarda inşa edilen kilise Neoklasik mimariye sahiptir. Avrupa’dan, özellikle Yunanistan’dan turistler gelerek kiliseyi ziyaret etmektedir. Pazar günleri 9:15-12:20 arasında yapılan ayin dışında haftanın her günü 8:30 ila 16:00 saatleri arasında ziyaret edebilirsiniz.

Adres: Yavuz Sultan Selim, Dr. Sadık Ahmet Cd. No:19, 34083 Fatih/İstanbul

Ferruh Kethüda Camii

Yüzyılları aşkın tarihe sahip olan Ferruh Kethüda Camii Mimar Sinan’ın önemli eserlerinden biridir. Camii, Veziriazam Semiz Ali Paşa’nın kethüdası Ferruh Ağa tarafından 1562-63 yıllarında yaptırılmıştır. 19.yy’da çıkan yangınlar ve binanın bakımsız kalması sebebiyle epey zarar görse de 1960’ta Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmiştir. Zamanında külliye olarak kullanılan bu yapıdan geriye sadece cami ve çeşmesi kalabilmiştir. Osmanlı döneminde yapı bünyesinde Osmanlı Şeriye mahkemesi faaliyet göstermiştir bu sebeple bulunduğu caddenin adı Mahkemealtı caddesidir. Balat’taki günlük gezinizde siz de bu tarihi camiyi ziyaret edebilirsiniz.

Adres: Ayvansaray, Ferruh Kahya Sk. No:11, 34087 Fatih/İstanbul

Balat’ta ne yenir ne içilir?

Gezimiz esnasında biraz dinlenmek için yemek molası vermek isterseniz seçenekler oldukça fazla çünkü Balat’ın tarihi sokakları birbirinden renkli kafeler ile donatılmış.

Nostaljik, samimi bir hava Naftalin Kafe

Kaynak: https://www.instagram.com/cafenaftalink/

Balat’ın işlek caddelerinden birinde yer alan bu kafe dekoru ile kendine hayran bırakıyor. Masaların üstündeki danteller, duvarlardaki eski posterler, antika radyolar ve nice retro aksesuar ile bu kafe adeta geçmişten fırlamış gibi. Burada ister yemek yiyebilir ister bir şeyler içebilirsiniz. Biz özellikle kahvelerini öneriyoruz. Birden fazla çeşitte ve lezzette kahveler yapan bu kafede istediğiniz kahveyi seçerek antika fincanlarda hem lezzet hem de görsel doyum yaşayabilirsiniz. Bonus, kahvenize bir kedi de eşlik edebilir.

Adres: Yıldırım Caddesi, No: 27/A

Geçmişe yolculuk, Gen antik Kafe

Nostaljik havayı devam ettirmek isterseniz bir diğer durağımız Gen Antik Kafe olur. İçeri adımımızı attığınız an loş sarı ışık, antika mobilyalar, plaktan yükselen hafif müzik eşliğinde kendimizi büyülenmiş hissedebilirsiniz. Bizi tıpkı anneannemizin evinde gibi hissettiren bu mekân geçmişte yolculuğa çıkarıyor. Siz de bir yandan kahvenizi yudumlarken bir yandan birbirinden güzel fotoğraflar çekebilirsiniz. Üstelik işletmecileri de çok tatlı!

Adres: Balat, Hızır Çavuş Köprübaşı Sk. no:11b, 34340 Fatih/İstanbul

Tarihi Taş Fırın Evin Unlu Mamulleri

Kaynak: https://www.instagram.com/evinpastanesi/

Karnımız biraz acıktığında taze kurabiye poğaçaları için Evin’e geliyoruz. Burada hem kahvaltı yapabilir hem de yemek yiyebilirsiniz. Aynı zamanda sıcak bir çay eşliğinde taze pastaları ve sütlü tatlılarını mutlaka tatmalısınız.

Adres: Balat, Vodina Cd. 82/A, 34087 Fatih/İstanbul

Balat’ta karnımızı, gözümüzü ve galerimizi doyurduktan sonra gezimizin sonuna geliyoruz. Dilerseniz bu geziyi gün ışığında renkli evlerin arasında yapabilir dilerseniz de akşam kalabalıklaşan dükkanlardan yayılan loş ışıkların altında yapabilirsiniz çünkü Balat günün her saati renkli ve cıvıl cıvıl bir semt!

İstanbul’un bir başka hikayesinde görüşmek üzere!

Kaynakça

Yeditepe Fatih. “Balat’ın Sosyal Dokusu”. Erişim: 09.25. https://yeditepefatih.com/2022/ocak-subat-mart/balatin-sosyal-dokusu/

Bianet. “Tarihi Dekorlu Bir Modern İstanbul Tasarısı: Balat”. Erişim: 09.25. https://bianet.org/haber/tarihi-dekorlu-bir-modern-istanbul-tasarisi-balat-185469

Yeditepe Fatih. “Ferruh Kethuda Camii”. Erişim: 09.25. https://yeditepefatih.com/2022/ocak-subat-mart/ferruh-kethuda-camii/

Endeksa. “İstanbul Fatih Balat Nüfusu”. Erişim: 09.25. https://www.endeksa.com/tr/analiz/turkiye/istanbul/fatih/balat/demografi

archons of the Ecumenical Patriarchate. “Patriarchal Church of St. George”. Erişim:09.25. https://archons.org/patriarchal-church-of-st-george/

İstanbul Ansiklopedisi. “Çavuş Mescidi”. Erişim: 09.25. https://istanbulansiklopedisi.org/handle/rek/8457