javid's Podcast

در این قسمت، وارد یکی از تاریک‌ترین و خونین‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر افغانستان می‌شویم: سال‌های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶. از سقوط دولت نجیب‌الله پس از فروپاشی شوروی می‌گوییم؛ از روزهایی که مجاهدان پیروز وارد کابل شدند، اما به جای صلح، راکت و هرج‌ومرج آوردند. از چهار سال جنگ داخلی که کابل را ویرانه کرد، هزاران غیرنظامی را کشت و زنان و کودکان را در محاصره گرسنگی و ترس گرفتار ساخت. از توافقنامه‌های پشت‌سرهم‌شکسته، از سوگند در کنار کعبه که بیست روز بعد شکسته شد، و از فاجعهٔ افشار – جایی که نیروهای مسعود و سیاف صدها غیرنظامی هزاره را قتل‌عام کردند. در پایان، از ظهور طالبان در قندهار می‌گوییم؛ جنبشی که از دل ناامیدی و فساد زاده شد، به سرعت به ماشین جنگی تبدیل گشت و در ۱۹۹۶ کابل را تصرف کرد. و سرانجام، اعدام فجیع دکتر نجیب‌الله در میدان آریانا را روایت می‌کنیم – پایانی بر یک دولت، و آغازی بر فصلی تیره‌تر.

در این قسمت خواهید دید:

🔹 چرا دولت نجیب‌الله با وجود خروج شوروی، سه سال دوام آورد و سرانجام چه شد؟

🔹 سلطان‌علی کشتمند، نخستین و تنها صدراعظم هزاره، چه نقشی در آن سال‌ها داشت؟

🔹 ورود مجاهدان به کابل در آوریل ۱۹۹۲ چگونه از شادی به فاجعه تبدیل شد؟

🔹 توافقنامه پیشاور چه بود و چرا از همان روز اول شکست خورد؟

🔹 رهبران مجاهد چگونه در کنار کعبه سوگند خوردند و تنها ۲۰ روز بعد آن را شکستند؟

🔹 زنان و کودکان در جنگ داخلی چه وضعیتی داشتند؟ (آمار تجاوز، فروش به فحشا، ازدواج اجباری)

🔹 واقعهٔ دهشتناک افشار (فوریه ۱۹۹۳) – نقش احمدشاه مسعود و عبدالرسول سیاف در کشتار صدها غیرنظامی هزاره

🔹 چرا مسعود و حکمتیار نتوانستند کنار بیایند؟ (قدرت‌طلبی، اختلافات قومی، حامیان خارجی)

🔹 طالبان چگونه از ۳۰ طلبه در قندهار به یک نیروی سراسری تبدیل شد؟

🔹 پاکستان چرا و چگونه از طالبان حمایت می‌کرد؟

🔹 اسامه بن لادن – از کودکی یک میلیاردر در عربستان تا پناهندگی در افغانستان

🔹 رابطه بن لادن و ملا محمد عمر چگونه شکل گرفت؟

🔹 سقوط کابل (۲۶ سپتامبر ۱۹۹۶) و اعدام نجیب‌الله و برادرش در ملأ عام

🔹 زندگی در امارت اسلامی اول – نظم امنیتی در برابر وحشت قوانین (برقع اجباری، قطع دست، اعدام عمومی)

🔹 چرا جهان در برابر این فاجعه سکوت کرد؟ (بوسنی، رواندا، پایان جنگ سرد)

📜 منابع (خلاصه): کمک‌های شوروی (Middle East Policy Council, 2011)؛ مطالعات کشور (Library of Congress, 1990)؛ فروپاشی دولت (Rubin, 2002)؛ کشتمند (Khaama Press, 2026 / AAN, 2026)؛ اعدام نجیب‌الله (UNSMA, 1996 / Rashid, 2000)؛ ورود مجاهدان (CS Monitor, 1992 / WRMEA, 1992)؛ کودکان کابل (Guardian, 2023 / UNHCR, 1994)؛ واقعه افشار (HRW, 2005 / UN, 1993)؛ زنان (Hani.co.kr, 2021 / Amnesty, 1996)؛ توافقنامه پیشاور (Wikipedia)؛ سوگند در مکه (Radio Farda, 1993)؛ ظهور طالبان (Rashid, 2000)؛ حمایت پاکستان (Wikileaks, 1995)؛ بن لادن (LA Times, 2011 / BBC Persian, 2011 / Coll, 2004)؛ قوانین طالبان (UN, 1997)؛ سکوت جهان (Maley, 2002 / UNSC 1267, 1999).

🔔 کانال را دنبال کنید، ویدیو را لایک کنید و نظراتتان را برای ما بنویسید. تاریخ افغانستان یک زنجیره است – هر قسمت، حلقه‌ای از این زنجیره.

قسمت ششم: انقلاب ثور و تجاوز شوروی (۱۹۷۸–۱۹۸۹)

در این قسمت، به یکی از سرنوشت‌سازترین و تاریک‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر افغانستان می‌رویم. از انقلاب ثور (کودتای ۱۹۷۸) می‌گوییم که طی آن حزب دموکراتیک خلق قدرت را به دست گرفت و داودخان و خانوادهاش کشته شدند. اصلاحات رادیکال و شتابزده‌ی تره‌کی و امین، جامعه را به آتش کشید و شورش‌های مردمی را برانگیخت. در دسامبر ۱۹۷۹، ارتش سرخ شوروی به بهانه کمک به «انقلاب» وارد افغانستان شد و جنگی ده‌ساله را آغاز کرد که یک میلیون کشته و پنج میلیون آواره بر جای گذاشت.

در این قسمت خواهید دید:

🔹 چرا حزب دموکراتیک خلق به دو شاخه «خلق» و «پرچم» تقسیم شد؟
🔹 کودتای ۲۷ آوریل ۱۹۷۸ چگونه داودخان را سرنگون کرد؟
🔹 اصلاحات ارضی و آموزشی چه واکنش‌هایی در روستاها ایجاد کرد؟
🔹 شوروی چرا و چگونه وارد افغانستان شد؟
🔹 زندگی مردم عادی در جریان جنگ چه شکلی بود؟
🔹 مجاهدان که بودند و چگونه از خارج حمایت می‌شدند؟
🔹 خروج شوروی در ۱۹۸۹ و سرنوشت دولت نجیب‌الله

اگر به تاریخ معاصر افغانستان علاقه دارید، این قسمت را از دست ندهید.

📜 منابع: نبی مصداق، جان وارناک، لوئیس دوپری، آرشیف ملی امنیت آمریکا، اسناد پولیت‌بیوروی شوروی، گزارش عفو بین‌الملل، گزارش UNHCR

🔔 کانال را دنبال کنید و نظراتتان را بنویسید.

#افغانستان #تاریخ_افغانستان #انقلاب_ثور #تجاوز_شوروی #جنگ_افغانستان #شوروی #مجاهدین #پادکست_تاریخی

در این قسمت، به چهار دهه سلطنت محمد ظاهرشاه می‌رویم – دوره‌ای که بسیاری از افغان‌ها آن را «عصر طلایی» می‌نامند. از قانون اساسی ۱۹۶۴ و دموکراسی تجربی می‌گوییم، زمانی که زنان به دانشگاه رفتند، کابل شهری کوسموپولیت شد و مطبوعات آزادی نسبی یافتند. اما در زیر این آرامش، چه نیروهایی در حال رشد بودند؟ چرا افغانستان در جنگ سرد میان شوروی و آمریکا گیر افتاد؟ و چگونه یک کودتای بدون خونریزی در ۱۹۷۳ به سلطنت ۴۰ ساله پایان داد؟

اگر دوست داری بدانی:

• قانون اساسی ۱۹۶۴ چه بود و چرا به افغانستان امید تازه داد؟
• چگونه افغانستان همزمان از شوروی و آمریکا کمک می‌گرفت؟
• خشکسالی ۱۹۷۱–۱۹۷۲ چطور نارضایتی مردم را شعله‌ور کرد؟
• سردار محمد داودخان چگونه با کودتا به سلطنت ظاهرشاه پایان داد؟

این قسمت رو از دست نده.

📜 منابع: خاطرات ظاهرشاه، کتاب نبی میساق، جان وارناک، دانشنامه ایرانیکا، آرشیو بریتانیا، اسناد وزارت خارجه آمریکا (NSA)، گزارش‌های سازمان ملل

🕒 مدت: حدود ۳۵ دقیقه

#افغانستان #تاریخ #پادکست #ظاهرشاه #دوران_طلایی #کودتای_۱۹۷۳ #جنگ_سرد

در این قسمت، به سال‌های آغازین قرن بیستم می‌رویم، زمانی که افغانستان پس از سال‌ها وابستگی به بریتانیا، طعم استقلال را چشید. از امیر حبیب‌الله‌خان می‌گوییم که با سیاست بی‌طرفی، کشور را از ویرانی جنگ جهانی اول نجات داد. سپس وارد دوران پرفرازونشیب پسرش، امان‌الله‌خان، می‌شویم: پادشاهی که با جنگ سوم افغان و انگلیس، استقلال کامل را به دست آورد و سپس رویای یک افغانستان مدرن و آزاد را دنبال کرد. اصلاحات شگفت‌انگیز او در آموزش، حقوق زنان، قانون اساسی و سفر اروپایی‌اش، جامعه‌ی سنتی افغانستان را شوکه کرد. اما این رویا با شورش حبیب‌الله کلکانی (بچه سقو) به کابوس تبدیل شد. در پایان، می‌بینیم که چگونه نادرشاه نظم را بازگرداند و افغانستان را برای ورود به «دوران طلایی» آماده کرد.

اگر دوست داری بدانی:

• حبیب‌الله‌خان چگونه افغانستان را در جنگ جهانی اول بی‌طرف نگه داشت؟
• جنگ سوم افغان و انگلیس چگونه به استقلال کامل انجامید؟
• اصلاحات امان‌الله چه بود و چرا با مخالفت شدید روبه‌رو شد؟
• ملکه ثریا چه نقشی در جنبش حقوق زنان افغانستان ایفا کرد؟
• چرا امان‌الله پس از هفت ماه سفر اروپایی، محبوبیت خود را از دست داد؟
• بچه سقو چگونه به کابل رسید و چه بر سر اصلاحات آمد؟

این قسمت را از دست نده. برای حمایت از پادکست، کانال را دنبال کنید، ویدیو را لایک کنید و نظراتتان را بنویسید.

📜 منابع: خاطرات حبیب‌الله و امان‌الله، کتاب نبی میساق، جان وارناک، دانشنامه ایرانیکا، آرشیو بریتانیا، اسناد وزارت خارجه بریتانیا، گزارش‌های محرمانه سفارت بریتانیا در کابل

قسمت سوم
افغانستان: از دُرّانی تا امروز
قسمت سوم: امیر آهنین – عبدالرحمان‌خان

در این قسمت، به سال‌های پایانی قرن نوزدهم می‌رویم، زمانی که افغانستان پس از دو جنگ خونین با بریتانیا، خسته و پاره‌پاره بود. در این هرج و مرج، مردی از دل تبعید به قدرت رسید – عبدالرحمان‌خان، ملقب به «امیر آهنین». می‌بینیم که چگونه او با دستی آهنین، قبایل سرکش را درهم شکست، ارتش منظم ساخت و برای اولین بار مرزهای شرقی افغانستان را با خط دیورند مشخص کرد. اما در کنار این دستاوردها، با فاجعه‌ای تلخ نیز روبرو می‌شویم: سرکوب سه‌گانه هزاره‌ها که به نسل‌کشی ۶۰ درصدی این قوم انجامید.

اگر دوست داری بدانی:

چرا عبدالرحمان‌خان را «امیر آهنین» می‌نامند؟

خط دیورند چگونه کشیده شد و چرا افغانستان هرگز آن را به رسمیت نشناخت؟

در سه قیام هزاره‌ها چه گذشت و چگونه ۴۰ دختر ارزگانی مرگ با عزت را به بردگی ترجیح دادند؟

این قسمت رو از دست نده.

📜 منابع: خاطرات عبدالرحمان‌خان، کتاب نبی میساق، دانشنامه ایرانیکا، گزارش پارلمان کانادا (۲۰۲۴)، آرشیو بریتانیا
🕒 مدت: 19:12
---------------------------------------------------------------------------------------------
English – Episode 3
Afghanistan: From Durrani to Today
Episode 3: The Iron Amir – Abdur Rahman Khan

In this episode, we go back to the late 19th century, when Afghanistan was exhausted and fragmented after two bloody wars with Britain. Out of this chaos, a man emerged from exile – Abdur Rahman Khan, known as the "Iron Amir." We will see how he crushed rebellious tribes with an iron fist, created a standing army, and for the first time demarcated Afghanistan's eastern border with the Durand Line. But alongside these achievements, we will also confront a tragic chapter: the triple suppression of the Hazaras, which led to the genocide of 60% of their population.

If you want to know:

Why was Abdur Rahman Khan called the "Iron Amir"?

How was the Durand Line drawn, and why has Afghanistan never recognized it?
What happened during the three Hazara uprisings, and how did 40 young girls from Uruzgan choose death with dignity over enslavement?
Don't miss this episode.

📜 Sources: Memoirs of Abdur Rahman Khan, Nabi Misdaq's book, Encyclopædia Iranica, Parliament of Canada report (2024), British Library 
Archive

🕒 Duration: 19:12

افغانستان: از دُرّانی تا امروز
قسمت دوم: بازی بزرگ – افغانستان میان روسیه و بریتانیا

در این قسمت، به سال‌های اوایل قرن نوزدهم می‌رویم، زمانی که دو امپراتوری بزرگ – روسیه از شمال و بریتانیا از جنوب – برای تسلط بر آسیای مرکزی به رقابت پرداختند. افغانستان در میان این دو غول گیر افتاده بود. می‌بینیم که چگونه این رقابت که «بازی بزرگ» نام گرفت، به دو جنگ خونین افغان-انگلیس انجامید و چگونه مردم افغانستان با مقاومت خود، بزرگترین شکست نظامی بریتانیا در آسیا را رقم زدند.

اگر دوست داری بدانی:

مأموریت مانت‌استوارت الفنستون به دربار شاه‌شجاع چه بود؟

چرا ارتش بریتانیا در زمستان ۱۸۴۲ از کابل عقب‌نشینی کرد و چه بر سر ۱۶,۵۰۰ سرباز و غیرنظامی آمد؟

چگونه دوست‌محمدخان پس از سال‌ها تبعید به کابل بازگشت و افغانستان را دوباره متحد کرد؟

این قسمت رو از دست نده.

📜 منابع: سفرنامهٔ الفنستون، کتاب نبی میساق، آرشیو بریتانیا، اسناد وزارت جنگ بریتانیا
🕒 مدت: 17:39
-----------------------------------------------------------
Afghanistan: From Durrani to Today
Episode 2: The Great Game – Afghanistan Between Russia and Britain

In this episode, we go back to the early 19th century, when two great empires – Russia from the north and Britain from the south – competed for control over Central Asia. Afghanistan was caught between these two giants. We will see how this rivalry, known as "The Great Game," led to two bloody Anglo‑Afghan wars, and how the Afghan people, through their fierce resistance, inflicted the greatest military defeat of Britain in Asia.

If you want to know:

What was Mountstuart Elphinstone's mission to the court of Shah Shuja?

Why did the British army retreat from Kabul in the winter of 1842, and what happened to the 16,500 soldiers and civilians?

How did Dost Mohammad Khan return from exile and reunite Afghanistan?

Don't miss this episode.

📜 Sources: Elphinstone's travelogue, Nabi Misdaq's book, the British Library Archive, UK War Office documents
🕒 Duration: 17:39

افغانستان از درانی تا امروز 
قسمت اول: زایش امپراتوری – از احمدشاه دُرّانی تا تأسیس افغانستان

توی این قسمت، میریم به سال ۱۷۴۷، جایی که قبایل پراکندهٔ افغانستان دور هم جمع می‌شن و احمدشاه دُرّانی رو به عنوان پادشاه انتخاب می‌کنن. می‌بینیم که چطور یک جوان ۲۵ ساله تونست امپراتوری بزرگی از قندهار تا دهلی بسازه، و چطور پایه‌های اولین دولت متحد افغان رو ریخت.

اگه دوست داری بدونی:

لویه‌جرگهٔ قندهار چطور برگزار شد؟

چرا احمدشاه دُرّانی رو «پدر ملت» می‌گن؟

و چه اتفاقی افتاد که بعد از مرگش، کشور دوباره به آشوب کشیده شد؟

این قسمت رو از دست نده.

📜 منابع: سفرنامهٔ الفنستون، کتاب نبی میساق، آرشیف بریتانیکا

🕒 مدت: حدود 14 دقیقه