Қазақ елі Наурызды қалай қарсы алады?

Күн сәулесі жер шарының шығыс бөлігінен таңғы сағат 6-да көтерілген кезде Қазақстанда бұл сәт түнгі сағат 3-ке тұспа-тұс келеді. Сондықтан да қазақ халқы Жаңа жылды наурыздың 22-сі күні таңғы сағат 3-те қарсы алады. Халқымыздың мифологиялық түсінігі бойынша наурыздың 21-і түні даланы Қызыр аралайды екен. Сол себепті осы түн «Қызыр түні» деп аталады. Қызыр - адамдарға дәулет дарытып, бақ қондыратын ақсақал кейпінде көзге көрінетін қиял-ғажайып бейне. Жақсылықтың жаршысы, жаңа түскен Күн нұрының символы. Қызыр түні - Жаңа жыл табалдырық аттап, үйге енгенде, үйде шырақ жағылып, есік айқара ашық болады. Жаңа жыл мұнтаздай таза үйге кірсе, ол үй ауру-сырқаудан, пәле-жаладан аман болады деген сеніммен Наурызға дейін үй ішіндегі жиһаз, мүліктің шаңы қағылып, жуылып тазартылады. Таң ата көпшілік биіктеу төбенің басына шығып, таңды қарсы алады. Егер кімде-кім Ұлыстың күні сәтінде Күн шұғыласын маңдайымен тосып қарсы алса, оған Наурыздың құты дариды деген ұғымға сай Жаңа күнді қарсы алу салты қалыптасқан. Күлімдеп көрінген Күнге иіліп сәлем беріп,“Құт дарысын” деп, айнала-төңірекке ақ бүркіп, үйлеріне тарасады.Ұлыс күні жеті түрлі заттан наурыз көже пісіріледі. Наурыз көжені қызылдан, яғни ет тағамдарын (соғымнан қалған сүр еттен немесе қойдың басынан), ақ ырыстан, яғни сүт тағамдарынан және көк ырыстан (дән тағамдары мен жеміс-жидектер) жасайды. Ұлыс күні туған сәбилерге Наурызбай, Наурызбек, Мейрамгүл сияқты аттар қойылады. Наурыз күні қар не жаңбыр жауса “Нұр жауды, келер жыл жақсы жыл болады” деп қуанады. Наурызда адамдар есеп, пендешіліктен тазарады, ал ақсақалдар ат құйрығын кесісіп, араға жік түскен бауырлас елдерді, ағайын, дос-жарандарды бір дастарханнан дәм татқызып, қайта табыстырады. Сондықтан Наурыз - ел бірлігін күшейткен Ұлыстың Ұлы күні, қасиетті мейрам. Наурыз мейрамдарыңыз құт, береке әкелсін!

(Наурыз» кітабынан)

«Оскар» сыйлығын тапсыру рәсімінде жұрт күтпеген оқиға болды

Лос-Анжелесте «Oscar» сыйлығын тапсырудың 78-інші рәсімі аяқталды. Биылғы салтанат «Трансамерика» киносына арналып жазылған музыканың сүйемелдеуімен өтті. Осы жолы музыка көп болды: әдетте кештің басында және аяғында ойналатын белгілі Oscar музыкасынан басқа, үздік музыка жүлдесіне ұсынылған 4 әуен ойналды. Бұл жүлдеге «Өркеш тау» фильміне жазған шығармасы үшін Аргентиналық сазгер Густаво Санталало ие болды. Жеңімпаз фильм аталады деп жария етілген «Өркеш тау» («Broke back mountain») фильмінің орнына Пол Хаггистің «Соқтығыс» («Crash») атты психологиялық триллері үздік фильм аталып, жұрт күтпеген жағдай болды. Ал атышулы «Өркеш тау» фильмінің режиссері Энг Ли үздің режиссер атағын иеленді. «Капоте» фильміндегі атақты жазушы Трумен Капотенің ролі үшін Филип Сеймур Хоффманн үздік актер жүлдесін алатыны бесенеден белгілі болса, «Сызықтан өту» «Walk the line» фильміндегі ролі үшін үздік актриса атағы Риз Уизерспунға берілді. Екінші қатардағы үздік актер атағын «Сириана» фильміндегі ролі үшін Джордж Клуни жеңіп алды. Сондай ақ оңтүстік африкалық «Тсотси» қылмыстық драмасы үздік шетел фильмі аталды. Осылайша номинаттар қатарына палестиналық «Жұмақ жанында» фильмінің қосылуына байланысты жанжал басылды. Палестиналық режиссер Хани Абу Асадддың жанкештілер өміріне арналған бұл киносының жеңісіне Израиль өкілдері қарсы болған еді.

Ұлыбритания тарихындағы ең ірі тонау Ұлыбританияда полиция қызметкерлері сияқты киінген қылмыскерлер 50 миллионнан аса фунт-стерлингті ұрлап кеткен. Бұл АҚШ долларына шаққанда 90 миллионнан асады. Оқиға 22 ақпанда Кент графтығының Тонбридж қалашығында болған. Қылмыскерлер инкассаторлық қызмет көрсететін Securitas фирмасының ақша сақтайтын қорын тонаған. Ондағы ақша «Англия банкіне» тиесілі ақша екен. Олар ең әуелі фирманың директорын кепілге алған. Содан кейін ақша сақтайтын қорда жұмыс істейтін 15 қызметкерді қарумен қорқытып, қол-аяқтарын байлап тастаған. Айта кетер жәйт-қылмыскерлер қордың директорының әйелі мен баласын да кепілге алыпты. Тығырыққа таянған директордың тонаушылардың айтқанына көнуден басқа амалы қалмаған. Орталықтың қызметкерлері полицияға қылмыс туралы тонаушылар кеткеннен кейін бір сағаттан кейін ғана хабарлаған. Полиция осы қылмысты ашуға көмек берген адамға 2 миллион фунт стерлинг сыйақы төлейтінін жариялаған болатын. Тонбридждегі тонау Ұлыбритания тарихында ең ірі тонау.

Би-би-си Қазақ Қызметі жұмысын тоқтатты Он жылға жуық әлем жаңалықтарын қазақ тілінде жеткізіп тұрған Би-би-си Қазақ Қызметі өз хабарларын алғаш рет 1996 жылдың 6-маусымында тарата бастады. 2005 жылы Би-би-си Дүниежүзілік Қызметінің басшылығы ұйымның 2010 жылға дейінгі стратегиясын жоспарлау барысында 10 тілде хабар таратып келген радио қызметтерді жабатынын жариялады. Қысқартылатын қызметтердің көбі негізінен Шығыс Европа тілдеріндегі қызметтер, солардың ішінде қазақ, тай және грек қызметтері де бар. Ұйым басшылығының айтуынша, бұл қызметтерді қысқарту талабы осы елдердегі жағдайдың толығымен өзгеру және теледидар мен интернет қызметтерінің кеңею себептерінен туындап отыр. Соның арқасында Би-би-си Дүниежүзілік қызметі араб тілінде жаңа теледидар ашпақ. Осы жаңа жоба іске сәтті асатын болса, онда араб тілінен кейін Иран мен Ауғанстанға арналған парсы тіліндегі телеарналар да ашылмақ. Сондай-ақ, орыс, испан, португал, хинди және урду тілдерінде тележаңалықтар хабарлары да дүниеге келуі ықтимал. Осыған орай 2005 жылы желтоқсан айында Қазақ қызметі жұмысын тоқтатты.

Көптен күткен Турнин Олимпиадасының да алауы тұтанды Жұма күні кешке Италияның Турин қаласында ХХ Қысқы Олимпиада ойындарының салтанатты ашылуы болды. Туринге келген 2,5 мың үмiткерлердiң арасында бiздiң жерлестер де бар. Спорттың жетi түрi бойынша сынға түсетiн қазақстандықтарға тек сәттiлiк тiлеймiз. Италия жарты ғасыр өткеннен кейін ойындар алауын қайта тұтатты. 80 елдiң спортшылары ендi бiр айға жуық Италия жерiнде өз шеберлiктерiн паш етедi. Италияның бағына біткен шаңғышы Стефанио Бельмондо Олимпиада алауын тұтатты. Ал стадионға Рим папасының алдын көрген алауды дүниежүзі түгел мойындаған адам алып кiруi тиіс болатын. Бұл құрмет тау шаңғысы спортының майталманы Альберто Томбаның маңдайына жазылыпты. Күміс көмей әнші Лучано Паваротти ән салғаннан кейін, Павароттидің жолын қуған 9 жасар Элеонора Белетти Италия мемлекетiнiң Әнұранын салғанда үш жолақты жалау Турин көгіне көтерілді. Сосын спортшылар шеруі басталды. Бұрын-соңды қысқы ойындарға 80 елден спортшы келiп көрген емес. Қазақтың көк туын Александр Корешков ұстап шықты.

Мұқағали Мақатаевтың туғанына 75 жыл Қазақ халқының біртуар ақыны, өлеңді өмірдей сезінетін әр адамның жақыны Мұқағали Мақатаевтың есімі әрқашан ел есінде. Ақиық ақынның туғанына 75 жыл толуына орай Талдықорғанда өткен әдеби – сазды еске алу кешінің «Мұқағали – мәңгілік ғұмыр» деп аталуы бұған толық дәлел. Мұқағали Мақатаевтың өмірден озғанына осы көктемде 30 жыл толады. Ал, оның ойлы өлеңдері мен тәтті жырлары талайды тамсандырумен келеді. Алашқа аты мәлім азаматтар оны ақиық ақын деп атады, ХХ ғасыр поэзиясындағы құбылыс ретінде бағалады. Халық айтқан теңеулер де көп, олар Қарасаздың қыраны, Алатаудың мұзбалағы, қазақтың мақтанышы деп тізбектеліп кете береді. Шығармалары әр жүректен орын алған ақынның өлеңдеріне жазылған әндер - сахнаның сәні. Талдықорғанда өткен «Мұқағали – мәңгілік ғұмыр» атты әдеби-сазды кешке қала жастары көп жиналды. Ақынның ауылдас бауыры, замандас досы, белгілі ақын Еркін Ібітанов пен інісі, жазушы Төлен Қаупынбаевтың естелік әңгімелерін жұртшылық ұйып тыңдады. «Мен мәңгі өлмейтін шығармын, сәл мызғып қайтадан тұрармын» деп жырлаған Мұқағали ақын ХХІ ғасырдың жастарымен бірге жасайтынына сенген. Уақыт мұны да дәлелдеп отыр. Ақын жырын жатқа білер жас ұрпақтың көптігі қуантады.

Бүгін Дина Нұрпейісованың туғанына 145 жыл Бұл күнге айтулы шаралар жасалмағанымен, қазақ музыкасының біртуар өкілін еске алу - артында қалған ұрпақтың парызы. Атақты Құрманғазыдан бата алған Дина Нұрпейісова 1861 жылы Астархань облысында туып-өскен. Күйші-композитор Динаның шығармашылығында қазақтың домбыра өнерінің классикалық және жаңа заманғы үні үйлесім табады. 1916 жылғы Ұлт-азаттық көтеріліс, Ұлы Отан соғысы мен одан кейінгі қалпына келтіру кезеңдерінің куәсі болған өнер иесінің әр кезеңде шығарған күйлерін тыңдағанда-қиын-қыстау өтпелі заман мен кезеңдер арасындағы қарама-қайшылықтардың барлығын жан-жүрегіңізбен сезінгендей боласыз. Болмысынан күйші Дина Нүрпейісова «Бұлбұл», «Көген түп», «Байжұма». «Әсемқоңыр», «Тойбастар», «8-наурыз» бен «16-жыл» күйлерінде - қазақы күй сарынын сақтай отырып, оған жаңа дем беріп жандандырып отырған. 1974 жылы «Қазақтелефильм» киностудиясы Дина Нұрпейісова жайлы өмірбаяндық фильм түсірді. Таяуда (жуықта) ғана Дина Нұрпейісованың өз орындауындағы бірнеше күй енген «Мәңгілік сарын» таспасы жарық көрді.

Елбасы Санкт-Петерборда Бүгін Ресейдің Санкт-Петербор қаласында Еуразиялық Экономикалық Қоғамдастыққа мүше мемлекеттер басшыларының саммиті өтті. Оған Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев та қатысты. Мемлекет басшысы осы сапар барысында Ресей президенті Владимир Путинмен кездесті. Елбасының биылғы сыртқа сапары да Ресейден басталды. Нұрсұлтан Назарбаев Еуразиялық Экономикалық қауымдастықтың мәжілісі басталмай тұрып, Ресей Федерациясының президенті Владимир Путинмен жеке жүздесті. Осы кездесуде Қазақстан-Ресей арасында жаңа екі құжатқа қол қойылатыны белгілі болды. Оның біріншісі - Атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану саласындағы ынтымақтастық жөніндегі бірлескен мәлімдеме, екіншісі - Каспий теңізінің солтүстік бөлігі табанының ара-жігін ажырату жөніндегі келісімге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы хаттама. Ал, Еуразиялық Экономикалық қауымдастықтың кезекті мәжілісі негізінен, ұйымға Өзбекстанның мүше болуын заңдастыру мәселелеріне арналды. Сонымен осыдан бес жыл бұрын құрылған ұйымға мүше мемлекеттердің саны алтыға жетті. Олар Қазақстан, Ресей, Беларусь, Тәжікстан, Қырғызстан және Өзбекстан. Санкт-Петербордағы басқосуда мемлекет басшылары ынтымақтастықты арттыруға қоса кедендік одақ құру, тарифтерді бір ізділікке түсіру, ортақ қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселелерін талқылап, өзара келісімге келді.

сетеді. Себебі, осы сала ең сенімді адамға берілді. Және екіншіден, Ермұхамет демократиялық сипатта да, халықаралық деңгейде де ойнай алатын адам. Ал, ұлттық мәселеге келгенде Ермұхаметтің келгені мені қуанта қоймайды. Оның ұлттық позициясын мен осы уақытқа дейін әлі көрген жоқпын. Қалған 10 министр орындарын ауыстырған жоқ. Бақылаушылардың айтуынша, бұл жолы да көптеген министрлер үкіметтен мүлдем кетпей тек орындарын ауыстырды.

Тағы да діни мерекелер туралы Бүгін Алматыда «Қазақстандағы конфессияаралық келісім – Алматы қаласының мысалдары негізінде» атты дөңгелек үстел өтті. Жиын Мұсылмандар мен православ христиандарының діни мерекелеріне демалыс беру туралы Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» заңына енгізілген толықтырулар негізінде болды. Оған негізгі діни конфессиялар мен мемлекеттік құрылымдардың өкілдері, дінтанушылар, сарапшылар, қоғам қайраткерлері қатысты. Көп ұлттылығымен ғана емес, алуан түрлі діндердің еркін уағыздалуымен ерекшеленетін мемлекетіміз осы тұрғыда тағы бір iлгерi қадам жасады. Күні кеше ғана Қазақстанда, дүниежүзінің түрлi діни конфессиялары бас қосып салиқалы жиын өткiзген едi, ал бүгін еліміздің негізгі діндерін уағыздаушы мұсылмандар мен православ христиандары үшін ерекше күн. Мұсылмандардың Құрбан айты мен православ христиандарының Рождество мерекелеріне мемлекеттік мәртебе берілді. Нағима Байтенова, философия ғылымдарының докторы былай дейді:

- Осы жетістігіміз арқылы біз халықаралық деңгейде де мәлім болып жатырмыз. Бірақ одан біздің басымыз айналмауы керек. Біз енді барлық жетістікке жеттік, басқа мәселе жоқ, бәрі жақсы деуден аулақ болуымыз керек. Себебі біз көп конфессиялдық мемлекет болғандықтан, әсіресе соңғы кезде бізде көптеген жаңа діни секталардың қалыптасуына байланысты, олардың мән-мағынасының, түпкі мақсатының қандай екенін білмегендіктен, бізде бір жағдайдың болу мүмкіндігі әр уақытта болады.

Жуырда еліміздің Білім және ғылым министрі Бірғаным Әйтімова діни сабақтарды барлық оқу орындарына енгізу туралы ұсыныс жасаған болатын. Бүгінгі дөңгелек үстелге жиналғандардың көбісі бұл бастаманы қоштап отыр. Ең бастысы дейді жиналғандар Қазақстанда қандай болмасын дінге деген құрмет сақталуы тиіс.