In een professionele schoolcultuur werken collega’s prettig én volgens duidelijke afspraken met elkaar samen. Wat vraagt dat van jou als schoolleider en van de rest van het team?

In deze aflevering van Kenniskracht duiken we dieper in de kenmerken van een professionele schoolcultuur. In een professionele schoolcultuur werken collega’s vanuit een gezamenlijke koers, maken ze duidelijke afspraken en spreken ze elkaar aan als dat nodig is. In de praktijk is dat niet altijd makkelijk. Want wat doe je als een collega zich niet aan de afspraak houdt? Of als je merkt dat collega’s hun frustraties vooral in de wandelgangen met elkaar bespreken? De sfeer op school kan nog zo goed zijn en collega’s kunnen het nog zo gezellig hebben met elkaar, maar dat betekent niet automatisch dat je ook professioneel samenwerkt.

Wouter Siebers gaat in gesprek met onderwijsadviseur Simone Kessels over hoe je bouwt aan zo’n professionele schoolcultuur. Hoe zorg je ervoor dat iedereen weet waar de school voor staat en wat er van hem of haar wordt verwacht? En hoe spreek je een collega aan, zodat je boodschap goed overkomt zonder dat het onvriendelijk wordt?

Shownotes:

Edmondson, A.C. (2025). De onbevreesde organisatie. Creëer psychologische veiligheid op de werkvloer om innovatie en groei te stimuleren. Business contact.

Galenkamp, H. & Schut, J. (2024). Handboek professionele schoolcultuur. Focus op koers en gedrag. Pica.

Heins, G. (2024). Aanspreken gewoon doen! Hoe je nou écht een veilige aanspreekcultuur creëert. Boom.

Kampen, J. (2025). Verwaarloosde Basisscholen. Basisschoolmanagement (BSM). 2025-1. 

Kohlrieser, K. (2022). Care to dare, de praktijk van secure base leiderschap. Circle Publishing.

Stel je voor: leerlingen lezen in de ochtend een tekst over zeeklimaat, schrijven later een stukje over de Romeinen en voeren ’s middags een gesprek over een schone schoolomgeving.

Drie losse lessen met verschillende onderwerpen, waardoor leerlingen steeds weer in een nieuwe context stappen. Hoe kun je deze taaldomeinen meer met elkaar verbinden rondom een betekenisvol thema?

In deze aflevering van Kenniskracht staat geïntegreerd taalonderwijs centraal. Wouter Siebers en Florianne Bonhof bespreken hoe taalontwikkeling en kennisopbouw elkaar kunnen versterken en schetsen vier mogelijke routes die je als school kunt volgen om tot geïntegreerd taalonderwijs te komen: van het verbinden van bestaande methoden tot aan het ontwerpen van een volledig geïntegreerd curriculum.

Verder gaan Wouter en Florianne in op een vraag die leeft op veel scholen die de overstap maken naar geïntegreerd taalonderwijs: hoe houden we zicht op wat leerlingen leren? Kwaliteitsbesef speelt daarbij een belangrijke rol. Als leerlingen én leraren weten hoe een goede tekst eruit ziet of wanneer een gesprek goed is, weet je beter wat je nu doet en waar je naartoe kunt.

Shownotes:

• Bootsma, M., & Naaijkens, E. (2023). Bijna alles wat je moet weten over thematisch onderwijs. Uitgeverij Pica.

• De Lint, P., & Van Norden, S. (2022). Wat een goede tekst!. Boom.

• Lapp, D., Van Dalen, T., Mijs, D., & van Logchem, M. (2018). Close reading: Werken aan dieper tekstbegrip in het basisonderwijs. Uitgeverij Pica.

• Vaessen-Moonen, L. (2025). Door taal de wereld ontmoeten: Samenhangend en betekenisvol taal- en leesonderwijs. Boom.

• Van Dam, A. (2023). De reis van Syntax Bosselman: Verhalen over de slavernij. Van Holkema & Warendorf.

• Van den Branden, K. (2010). Honderduit: Inspiratie voor taalonderwijs. Acco.

• Van Gelderen, A., & Oostdam, R. (2012). Opbrengstgericht werken aan mondelinge taalvaardigheid. CPS Onderwijsontwikkeling en advies.

• Van Koeven, E., Ganzeman, F., & Verschuren, H. (2025). De wereld in kinderboeken: Leesbevordering in de klas. Boom.

• Van Norden, S. (2024). Iedereen kan leren schrijven: Schrijfplezier en schrijfvaardigheid in het basisonderwijs. Boom.

Jeugdliteratuur, rijke teksten en Close Reading

• Sterboeken (jeugdliteratuur)

• Rijke teksten (Nederlandse Taalunie)

• Boek van de maand (Expertis)

Stel je voor: je bent in je school enthousiast gestart met een nieuwe aanpak, iedereen in het team is positief, maar na een paar maanden merk je dat het toch weer terugvalt naar de oude situatie. Hoe komt dat? En, belangrijker nog, hoe kun je daar iets aan doen?

In deze aflevering van Kenniskracht gaan Wouter Siebers en Michel Freriks in gesprek over wat er komt kijken bij een verandering in de school. Ze bespreken waarom veranderingen vaak niet blijvend zijn en hoe je inzichten uit de veranderkunde kunt gebruiken om een verandering wél te laten slagen.

Het lijkt misschien een open deur, maar bij een duurzame verandering maak je eerst helder waaróm de verandering nodig is. Daarnaast legt Michel uit dat de aannames in een team bepalend zijn: gelooft het team écht dat een bepaalde aanpak, zoals een didactisch model, belangrijk is?

Shownotes:

Theory of the business

• Drucker stelt in zijn kader The theory of the business (Drucker, 1994) dat een organisatie, en dus ook een schoolorganisatie, altijd werkt met aannames over: (1) de omgeving, (2) de missie en (3) de kerncompetenties. Download de pdf

Drucker, P. F. (1994). The theory of the business. Harvard Business Review, 72(5), 95–104.

Het Veranderkrachtmodel

• In dit artikel laten onderwijsadviseurs Julia Vrolijk en Michel Freriks aan de hand van een casus zien hoe het Veranderkrachtmodel (Ten Have et al., 2013) helpt om verandering gestructureerd en doelgericht aan te pakken.

Lees het artikel  ‘De handvatten van het Veranderkrachtmodel’

Ten Have, S., Ten Have, W., Huijsmans, A. & Van der Eng, N. (2013). Veranderkracht. Succesvol doelen realiseren. Haarlem: Mediawerf

Nulhypothese

• Econoom Arjen van Witteloostuijn stelt in Ten Have & Ten Have (2004): ‘Idealiter zou de nulhypothese bij een verandertraject moeten luiden dat veranderen niet nodig is. Daarmee wordt de bewijslast gelegd bij degenen die moeten veranderen. Dat vereist automatisch een gedegen analyse over het waarom van de verandering.’

Ten Have, S., & Ten Have, W. D. (2004). Het boek verandering: Over het doordacht werken aan de organisatie. Amsterdam: Nieuwezijds.

Stel je voor: een schooldag waarop je niet steeds hoeft te corrigeren. Hoe ziet dat eruit in de praktijk?

In deze aflevering van Kenniskracht duiken we in de kracht van duidelijke routines en gedragsverwachtingen. Wanneer je als team consequent handelt en leerlingen weten wat er van hen verwacht wordt, ontstaat er rust. Kleine aanpassingen, zoals een routine als ‘binnen = beginnen’, kunnen al het verschil maken. Ontbreekt die basis, dan ben je voor je gevoel vooral brandjes aan het blussen en grijp je pas in als er iets gebeurt.

Wouter Siebers gaat in gesprek met Janske Hofman over hoe je gewenst gedrag aanleert, werkt met vaste routines en de cognitieve belasting van leerlingen verlaagt. Want bij onrust raakt het werkgeheugen onnodig belast en blijft er minder ruimte over om te leren. Ook de inrichting van het lokaal speelt hierin een rol. Waar begin je als je meer rust wilt creëren in je klas en school?

Shownotes:

• Bennett, T. (2022). Regie in de klas. Phronese.

• Dear, O. & Dear, S. (2024). Behaviour in the classroom. The practical guide. Routledge.

• Deklerck, J. (2011). De preventiepiramide: Preventie van probleemgedrag in het onderwijs. Acco.

• Kneyber, R. (2020). Orde houden (2de editie). Phronese.

• Vanparys, S. (2025). Klas in rust. Lannoo Meulenhoff.

Een lesmodel is een raamwerk dat leraren structuur geeft om een les op te bouwen. Waarom kiezen scholen voor een bepaald lesmodel en wat betekent dat voor het leren van leerlingen?

In deze aflevering van Kenniskracht staat het lesmodel centraal. We verkennen waarom steeds meer scholen kiezen voor één uniforme aanpak en wat dat oplevert voor de dagelijkse lespraktijk. Expliciete Directe Instructie (EDI) is een bekend en veelgebruikt lesmodel, maar zeker niet het enige. Het gaat in deze aflevering niet over de vraag welk lesmodel effectiever is dan een ander, maar om de vraag welk lesmodel in welke leersituatie het meest passend is. Verschillende beginsituaties van leerlingen bij verschillende lessen kunnen iets anders vragen van jou als leraar.

Wouter Siebers gaat in gesprek met Rogier Stappers (onderwijsadviseur didactisch handelen bij Expertis) over wat de wetenschap zegt over de effecten van het gebruik van een lesmodel, welk lesmodel past in welke situatie en hoe je ervoor zorgt dat je het vakmanschap van leraren behoudt, óók wanneer je als school kiest voor één uniform lesmodel.

Shownotes:

EDI is effectief. Werkt de aanpak altijd en voor iedereen? En is het de enige aanpak die werkt?

• Van der Zee, S. & Stappers, R. (2024). Discussie over Directe Instructie. Basisschoolmanagement (4-2024): https://expertis.nl/artikel-uit-vakblad/edi-basisschoolmanagement/  

Studies over didactische modellen

• Alfieri, L., Brooks, P. J., Aldrich, N. J., & Tenenbaum, H. R. (2011). Does discovery-based instruction enhance learning? Journal of Educational Psychology, 103(1), 1–18. https://psycnet.apa.org/record/2010-23599-001

• De Jong, T. et al. (2023). Let’s talk evidence – The case for combining inquiry-based and direct instruction. Educational Research Review, 39, 1-14. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1747938X23000295

• Engelmann, S. (2007). Teaching needy kids in our backward system: 42 years of trying. Eugene, OR: ADI Press. https://fireflyeducation.ca/wp-content/uploads/resources/Teaching_Needy_Kids_in_Our_Backward_System_-_Siegfried_Engelmann.pdf

• Hollingsworth, J., & Ybarra, S. (2020). Expliciete Directe Instructie 2.0: Tips en technieken voor een goede les (M. Schmeier, Nederlandse bewerking; 13e druk). Pica. https://www.uitgeverijpica.nl/titels/expliciete-directe-instructie-pica

• Kapur, M. (2024). Productive Failure: Unlocking Deeper Learning Through the Science of Failing. Wiley. ISBN 9781394220014. https://www.wiley.com/en-us/Productive+Failure%3A+Unlocking+Deeper+Learning+Through+the+Science+of+Failing-p-9781394220014

• Sweller, J., Zhang, L., Ashman, G., Cobern, W. & Kirschner, P. (2023). Response to De Jong et al.‘s paper “Let’s talk evidence” – The case for combining inquiry based and direct instruction” Educational Research Review: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1747938X23000775

• Zhao Y. (2017). What works can hurt: Side effects in education. Journal of Educational Change, 18, 1–19. https://zhaolearning.com/wp-content/uploads/2017/02/SideEffectsPublished.pdf

 

Cognitieve belastingstheorie en het expertise-omkeringseffect (expertise reversal effect)

• De Bruyckere, P. (2025, 21 april). Wanneer hulp bij leren averechts werkt: het expertise-reversal effect. X, Y of Einstein? https://pedrodebruyckere.blog/2025/04/21/wanneer-hulp-bij-leren-averechts-werkt-het-expertise-reversal-effect/

• Gorbunova, A., van Merrienboer, J. J. G., & Costley, J. (2023). Are Inductive Teaching Methods Compatible with Cognitive Load Theory? Educational Psychology Review, 35(4), Article 111. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09828-z

• Kirschner, P. A., Claessens, L., & Raaijmakers, S. (2019). Op de schouders van reuzen: Inspirerende inzichten uit de cognitieve psychologie voor leerkrachten, hoofdstuk 23. Ten Brink Uitgevers. https://newsroom.didactiefonline.nl/uploads/BOEKEN/20190107%20Op%20de%20schouders%20van%20reuzen%20Definitief%20download.pdf

• Sweller, J., van Merrienboer, J. J. G., & Paas, F. G. W. C. (1998). Cognitive Architecture and Instructional Design. Educational Psychology Review, 10(3), 251–296. http://www.jstor.org/stable/23359412