Kind op de vlucht

In deze aflevering van Kind op de Vlucht vertelt Annie Leenders-Meurkens uit Giesbeek over haar jeugd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze groeit op in een groot en warm gezin aan de Meentsestraat, vlakbij de steenfabriek Havikerwaard. Het leven is arm: alles moet zuinig, zuinig, zuinig.

Annie herinnert zich laag overvliegende vliegtuigen, Duitse soldaten op de hooizolder, schuilen tijdens luchtalarm en haar broer die voor dwangarbeid naar Duitsland moet. Ze vertelt over het zoeken naar eten, slapen op strobalen tijdens de evacuatie en de vlucht naar Rheden, waar tientallen evacuees samen in een grote villa wonen. Tussen alle spanning door blijven ook kleine herinneringen hangen: stiekem gedeelde erwtensoep, katjesdrop van de bon en Canadese soldaten die chocolade uitdelen.

“We hebben alles gedeeld,” zegt Annie. “En we zijn erdoorheen gekomen.”

In deze aflevering van de podcastserie Kind op de vlucht vertelt Teun Berentsen (1934) over zijn jeugd in Loo tijdens de Tweede Wereldoorlog. Als jongen van 6 jaar ziet hij de Duitse militairen het dorp binnenkomen, hoort hij de granaten over Loo fluiten en moet hij uiteindelijk met een houten koffertje, dat zijn vader speciaal voor de kinderen maakte, huis en haard achterlaten.

Teun vertelt over de evacuaties naar Duiven en Varsseveld, slapen met negentien mensen op stro in een schuur, neergestorte vliegtuigen in de Liemers en verslagen Duitse soldaten die ’s nachts om eten bedelen bij de boerderij waar ze verblijven. Ook de terugkeer naar het verwoeste Loo staat hem nog scherp voor de geest.

Een verhaal vol bijzondere herinneringen aan het dagelijks leven in oorlogstijd, gezien door de ogen van een jongen uit de Liemers.

Voor Paula Joosten-Berendsen (1931) begint de oorlog met dat ene moment: haar vader die haar ’s ochtends vroeg uit bed roept. Buiten ziet ze de lucht zwart van de vliegtuigen en marcheren Duitse soldaten langs de dijk.

Wanneer het gezin moet evacueren, vertrekken ze met paard en wagen. Via Aerdt komen ze uiteindelijk in Didam terecht, waar ze onverwacht weer weg moeten vanwege ziekte in het huis waar ze verblijven. Haar vader gaat op zoek naar een oplossing en vindt een leeg kippenhok. Daar blijft het gezin — dicht op elkaar, slapend op stro en onder oude jassen, boven geiten.

Tussen de spanning door zijn er ook momenten die blijven hangen: een kogel die vlak langs haar jas inslaat, een vrouw die haar van straat trekt vanwege sluipschutters en het dansen met Engelse soldaten na de bevrijding.

Een verhaal dat dichtbij komt door de kleine, concrete herinneringen van een kind in oorlogstijd.

Theo Mattijssen groeit op in Duiven, in een groot gezin aan de Rijksweg, waar zijn ouders een smederij runnen. Als de oorlog uitbreekt is hij zes jaar oud. Hij ziet hoe Duitse soldaten op fietsen het dorp binnenkomen en hoe de gevechten bij Westervoort steeds dichterbij komen.

Tijdens de bezetting verandert het dagelijks leven ingrijpend. Er is schaarste, gevaar en onzekerheid. Het gezin probeert zich staande te houden, terwijl het geweld soms letterlijk over het huis heen trekt. Uiteindelijk moeten ze evacueren naar Didam.

Daar slaat het noodlot toe. Acht dagen voor de bevrijding raakt Theo’s moeder zwaar gewond bij een bombardement waardoor zij altijd invalide zal blijven. Kort daarna maken ze de bevrijding mee — een moment dat hem als jongen altijd is bijgebleven.

Na de oorlog blijkt bij terugkeer dat er veel schade is. Toch begint het gezin opnieuw. In deze aflevering vertelt Theo hoe het was om als kind te leven in oorlogstijd, te vluchten en weer thuis te komen — en wat hem daarvan altijd is bijgebleven.

In deze aflevering van Kind op de vlucht vertelt Mini Peet-Groenen (1937) hoe zij als kind de oorlog en evacuatie van de Liemers meemaakte.
In de winter van 1945 trok ze met haar vader en zusje dagenlang te voet naar veiligheid.
Tussen angst en verlies ontdekte ze ook warmte en saamhorigheid: "We hadden niks, maar kwamen niks tekort."

In deze aflevering van Kind op de vlucht: Herinneringen aan de evacuatie van de Liemers vertelt de 101-jarige Annie Kroes-Keultjes uit Westervoort over wat zij als jong meisje meemaakte tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Zij vertelt over de eerste bombardementen en het dagelijks leven onder Duitse bezetting tot de gedwongen evacuatie in de winter van 1944–1945.
Annie deelt persoonlijke herinneringen aan angstige momenten, het leven bij gastgezinnen in de Achterhoek en de moeizame terugkeer naar een verwoest huis. Haar verhaal geeft een indringend beeld van hoe de oorlog het leven van gewone gezinnen voorgoed veranderde.

In deze aflevering van Kind op de vlucht deelt Gerrit Peters (1934) uit Duiven zijn herinneringen aan de oorlogsjaren en evacuatie. Als jongste groeide hij op in een warm en groot gezin van tien personen aan de rand van het dorp.

Gerrit was zes toen de oorlog begon. Hij zag met eigen ogen hoe de eerste Duitse soldaten het dorp binnenmarcheerden, zwaarbewapend en gecamoufleerd. “Ik vond het doodeng,” vertelt hij. Niet veel later stonden ze met geweren voor zijn ouderlijk huis omdat ze dachten dat Nederlandse soldaten zich bij hen verstopt hadden. 

Het gezin werd uiteindelijk meerdere keren geëvacueerd. Eerst verbleven ze bij familie in Babberich, later op een boerderij in Borculo. Ondanks de kou, de drukte en de onzekerheid herinnert Gerrit zich ook de vriendelijkheid van de mensen daar. Hij sliep met zijn broer onder een kar vol stro. “We waren kinderen, we vonden het eigenlijk nog wel een beetje avontuurlijk.”

De bevrijding maakte diepe indruk: Canadese tanks op het erf, chocolade van de soldaten en tranen bij de boerin. Maar bij terugkomst in Duiven bleek hun huis beschadigd. De ruiten lagen eruit, het schuurtje was omvergereden en binnen was veel verdwenen. “Het is allemaal weg,” zei zijn moeder.

Toch was het niet alleen opluchting en herstel. Gerrit herinnert zich ook de duistere kant van die periode: hoe een verkoold lichaam van een fanatieke Duitse soldaat op een kleine tank – een Bren carrier – door het dorp werd gereden, als teken van wraak. En hoe vrouwen die met Duitse soldaten hadden geheuld, publiekelijk werden kaalgeschoren.

Gerrit vertelt hoe kinderen na de bevrijding speelden met achtergebleven granaten. Zijn neefje Wim kwam daarbij om het leven. “Ze hebben hem gewoon aan stukken bij elkaar moeten rapen,” vertelt Gerrit. Die herinnering en de woorden van zijn oom die het slechte nieuws kwam brengen, is hij nooit vergeten.

Nu, ruim negentig jaar oud, weet Gerrit het nog allemaal precies. Zijn verhaal is een levendige, soms rauwe en ontroerende getuigenis van wat het betekent om als kind op te groeien in oorlogstijd.

In deze aflevering van Kind op de vlucht delen Hennie Volman-Krutwagen (1930) en haar broer Henk Krutwagen (1933) hun herinneringen aan de evacuatie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze groeiden op in een katholiek gezin in het buurtschap De Pals, net buiten Westervoort. Hun vader werkte als stoker in de steenfabriek, hun moeder runde het huishouden. Het gezin leefde eenvoudig maar hecht, met veel warmte en humor.

Tijdens de oorlog veranderde het leven in Westervoort ingrijpend. Door de strategische ligging van het dorp werd het herhaaldelijk beschoten. Hennie en Henk beleefden bombardementen, moesten vluchten naar schuilkelders en zagen van dichtbij hoe de luchtlandingen begonnen.

In het najaar van 1944 volgde de verplichte evacuatie. Samen met duizenden dorpsgenoten trokken ze te voet en op platte wagens met rode kruisen richting de Achterhoek. Onderweg smokkelden ze een geslacht varken mee, verstopt in een kinderwagen met een poppenhoofd erbovenop.

In Keijenborg (voormalige gemeente Hengelo Gld) vonden ze een nieuw thuis bij een protestantse boer die hen met open armen ontving. Ze sliepen op stro, hielpen mee op de boerderij en ontdekten een wereld zonder bombardementen — vol rust, eenvoud en zorgzaamheid.

Na de bevrijding keerden ze terug naar een verwoest Westervoort. Alles was kapot of gestolen, en het gevaar van landmijnen was nog overal aanwezig. Toch vonden ze opnieuw hun plek — gesterkt door de solidariteit en saamhorigheid die ze in de Achterhoek hadden ervaren.

Een intiem dubbelportret over hoe kinderen oorlog beleven: over angst en verlies, maar ook over gastvrijheid, verbondenheid en kleine momenten van geluk in donkere tijden.

In deze aflevering horen we het bijzondere verhaal van Annie Smit-Berends (geboren 1939) uit Duiven. Als jong meisje maakte zij de oorlog van dichtbij mee: Duitse soldaten rondom het huis, luchtalarm, granaten voor de deur en de voortdurende dreiging. Toch vertelt Annie haar herinneringen met warmte en een vleug humor.

Ze groeide op in een huis vol leven aan de Rijksweg, als derde van tien kinderen. Haar vader werkte bij de AKU in Arnhem en stond bekend om zijn grote behulpzaamheid — ook in oorlogstijd. Het gezin deelde voedsel met anderen, maakte een bange nacht mee in de danszaal van Café Polman en moest uiteindelijk evacueren naar Giesbeek. Ze liepen achter een wagen vol spullen, dwars door het hoge water.

Annie vertelt over de rauwe realiteit van oorlog, maar ook over onverwachte menselijkheid bij Duitse soldaten, de warme opvang bij haar oma in Giesbeek en het winterse plezier op een zelfgemaakte prikslee. Na de bevrijding keren ze terug naar een huis dat geplunderd is door Duitse troepen en deelt Annie haar herinneringen aan de bevrijding en aan de 'Tommies' die chocola uitdeelden vanuit het raam.

Een persoonlijk en ontroerend verhaal over veerkracht, familiebanden en het bewaren van herinneringen – juist als de wereld in brand staat.