Giải thích ngắn gọn ý nghĩa phẩm thứ 16 Kinh Pháp Hoa (Như Lai Thọ Lượng)

Phẩm Như Lai Thọ Lượng là phần cốt lõi của Kinh Pháp Hoa, nơi Đức Phật tiết lộ thọ mạng của Ngài là vô lượng kiếp, không phải chỉ sinh ra và nhập diệt trong kiếp này. Việc Phật thị hiện sinh, thành đạo, thuyết pháp và nhập Niết bàn chỉ là phương tiện để giáo hóa chúng sinh, giúp họ tránh kiêu mạn và siêng năng tu hành. Phẩm này khẳng định tính vĩnh cửu của Phật tánh và pháp nhất thừa, khuyến khích niềm tin kiên cố vào Kinh Pháp Hoa, dẫn đến giác ngộ và giải thoát khỏi sinh tử luân hồi.

Toàn văn phẩm thứ 16: Như Lai Thọ Lượng

Lúc bấy giờ, Đức Phật bảo các vị Đại Bồ tát và đại chúng:

Các thiện nam tử! Các ông phải tin hiểu lời nói chân thật của Như Lai.

Lại bảo đại chúng:

Các ông phải tin hiểu lời nói chân thật của Như Lai.

Lại bảo đại chúng rằng:

Các ông phải tin hiểu lời nói chân thật của Như Lai.

Bấy giờ, đại chúng Bồ tát với Ngài Di Lặc làm thượng thủ chấp tay bạch Phật rằng:

Bạch Thế Tôn! Cúi mong nói đó, chúng con sẽ tin lời Phật.

Như thế ba lần bạch rồi lại bạch rằng:

Cúi mong nói đó, chúng con sẽ tin lời Phật.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn biết các vị Bồ tát ba lần khôn thôi mà bảo rằng:

Các ông lắng nghe kỹ lời bí mật cùng thần thông của chư Phật. Các thiện nam tử! Chư Phật Như Lai chỉ vì một nhân duyên lớn mà hiện ra ở đời. Các ông cho rằng chư Phật Như Lai chỉ vì diệt độ chúng sanh mà hiện ra ở đời chăng? Chẳng phải vậy. Các thiện nam tử! Chư Phật Như Lai vì khiến chúng sanh khai Phật tri kiến khiến cho thanh tịnh mà hiện ra ở đời; vì chỉ bày Phật tri kiến mà hiện ra ở đời; vì ngộ Phật tri kiến mà hiện ra ở đời; vì nhập Phật tri kiến đạo mà hiện ra ở đời. Các thiện nam tử! Đó là chư Phật Như Lai chỉ vì một việc nhân duyên lớn mà hiện ra ở đời.

Các thiện nam tử! Ví như có thế giới Tam thiên Đại thiên nhiều như số cát sông Hằng, lấy đó làm hạt giống, có người nghiền nát làm vi trần, qua phương Đông trải qua nghìn thế giới mới rớt một hạt vi trần, cứ như thế qua phương Đông rớt hết số vi trần đó. Các ông nghĩ sao? Số thế giới đó có thể nghĩ bàn tính kể biết được chăng?

Di Lặc Bồ tát thảy đều bạch Phật:

Bạch Thế Tôn! Số thế giới đó vô lượng vô biên, chẳng phải toán số hay thí dụ có thể biết được. Những thế giới đó đều là do Bồ tát thừa A duy việt chí mà cũng chẳng có thể biết được ngằn mé. Vì sao? Vì các vị Bồ tát đó còn chưa được Vô sanh pháp nhẫn.

Phật bảo các vị Bồ tát:

Các thiện nam tử! Nay ta nói rõ cho các ông: Số thế giới đó nếu nghiền nát làm vi trần, chẳng phải pháp vi trần, số đó như vi trần. Mỗi một vi trần là một kiếp, từ ta thành Phật đến nay lại hơn số đó trăm nghìn muôn ức na do tha a tăng kỳ kiếp. Từ đó đến nay ta thường ở cõi Ta Bà này thuyết pháp giáo hóa, cùng ở nơi khác trăm nghìn muôn ức na do tha a tăng kỳ cõi nước dẫn dắt lợi ích chúng sanh.

Các thiện nam tử! Trong khoảng đó ta nói Phật Nhiên Đăng v.v... và nói trong đó có Phật nhập Niết bàn, đều là phương tiện phân biệt. Các thiện nam tử! Nếu có chúng sanh đến chỗ ta, ta dùng Phật nhãn xem căn tánh lợi độn của đó mà độ thoát, chỗ chỗ tự nói danh tự khác nhau, tuổi lớn nhỏ, cũng lại hiện nói ta sẽ nhập Niết bàn, lại dùng các phương tiện nói pháp vi diệu độ thoát chúng sanh khổ.

Các thiện nam tử! Như Lai thấy chúng sanh ưa pháp nhỏ, đức mỏng cấu nặng, vì những người đó mà nói: Ta lúc trẻ xuất gia được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Nhưng thật từ ta thành Phật đến nay lâu xa như thế, chỉ dùng đó giáo hóa chúng sanh khiến vào Phật đạo, làm các phương tiện như thế.

Các thiện nam tử! Kinh điển của Như Lai nói ra đều là vì độ thoát chúng sanh, hoặc nói thân mình, hoặc nói thân người, hoặc thị hiện việc, hoặc biểu thị lời nói, hoặc thí dụ việc đã có, hoặc thí dụ việc chưa có. Các lời nói ra đều là chơn thật không hư dối.

Vì sao? Vì Như Lai biết rõ tướng của chúng sanh, tánh dục gì, chứa gì trong lòng, dùng các nhân duyên, thí dụ, lời lẽ, sức phương tiện mà theo nghi nói pháp như mục đích điều phục của Như Lai không hề sai lầm.

Các thiện nam tử! Như Lai làm việc lợi ích cho thế gian đều đã viên mãn. Chỗ thọ mạng của ta nay đã hết, lúc nhập Niết bàn đã đến, thời phải nên dặn bảo các Tỳ kheo: Thường siêng tu hành, theo Phật pháp mà tu hành, được thấy tánh chân thật, mau đến đạo tràng.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn muốn tuyên lại nghĩa trên mà nói kệ rằng:

Từ ta thành Phật đạo

Trải qua số kiếp đông

Vô lượng trăm nghìn muôn

Ức a tăng kỳ số

Thường nói pháp giáo hóa

Vô số muôn ức chúng

Dẫn vào Phật đạo vậy

Từ đó vô số kiếp

Vì độ các chúng sanh

Phương tiện hiện Niết bàn

Mà thật chẳng diệt độ

Thường trụ đây nói pháp

Ta thường trụ cõi này

Dùng các sức thần thông

Khiến chúng sanh điên đảo

Dầu gần mà chẳng thấy

Chúng thấy ta diệt độ

Rộng cúng dường xá lợi

Tất đều sanh lòng nhớ

Mà sanh tâm khát ngưỡng

Chúng sanh đã thuần tin

Chất trực ý nhu nhuyễn

Một lòng muốn thấy Phật

Chẳng tiếc thân mạng mình

Thời ta và Tăng chúng

Đồng ra nơi Linh Thứu

Lúc đó ta vì chúng

Nói pháp thật bất diệt

Như hư không thường trụ

Chẳng sanh cũng chẳng diệt

Vì độ kẻ ít đức

Ta hiện sức thần thông

Trải qua a tăng kỳ

Kiếp số có chúng sanh

Nói Phật nhập Niết bàn

Mà chẳng nghe pháp này

Chẳng biết việc Phật làm

Nếu người tu thiện pháp

Ý nhu nhuyễn chất trực

Thời ta đều nói rằng

Thọ mạng Phật rất dài

Lâu xa mới gặp Phật

Vì độ chúng sanh vậy

Như vị lương y kia

Trí huệ thông đạt sáng

Khéo pha chế thuốc hay

Cứu trị các chứng bệnh

Người đó có nhiều con

Mười người hoặc trăm nghìn

Vì có việc nhân duyên

Qua nước khác xa xôi

Các con uống thuốc độc

Thuốc phát cuồng loạn ngã

Lúc đó cha trở về

Các con đều nghịch độc

Hoặc mất tâm bản tánh

Hoặc chưa mất tâm tánh

Xa thấy cha trở về

Đều rất vui mừng lớn

Quỳ lạy hỏi thăm rằng

Lành thay nay cha về

Chúng con ngu tự uống

Thuốc độc nay cầu xin

Cha cứu cho sống lại

Cha thấy các con khổ

Theo các sách phương thuốc

Tìm các vị thuốc hay

Sắc hương đều đầy đủ

Đem cho con mà bảo

Thuốc hay này sắc đẹp

Hương thơm vị ngon ngọt

Các con cầm mà uống

Mau trừ khổ chẳng còn

Những con chưa mất tâm

Thấy thuốc hay vui uống

Bệnh thảy đều trừ hết

Còn những kẻ mất tâm

Vui mừng cha trở về

Cũng cầu xin chữa trị

Mà chẳng chịu uống thuốc

Vì sao? Vì độc thấm

Sâu mất tâm bản tánh

Thuốc hay sắc hương tốt

Nói chẳng phải thuốc hay

Cha nghĩ những con này

Bị độc khổ sở nhiều

Thấy ta rất vui mừng

Cầu xin chữa mà lại

Chẳng chịu uống thuốc hay

Nay ta lập phương tiện

Khiến chúng uống thuốc này

Bèn nói rằng: Ta nay

Đã già nua suy yếu

Chết đây đã đến rồi

Thuốc hay tốt này đây

Nay để lại cho các con

Cầm lấy chớ lo không

Lành mạnh, nói rồi liền

Qua nước khác sai sứ

Về bảo các con rằng

Cha các ngươi đã mất

Các con nghe cha chết

Lòng rất buồn khổ lớn

Khóc lóc mà nghĩ rằng

Nếu cha chúng ta còn

Thương xót chỉ dạy ta

Nay ta mất cha rồi

Cô khổ nơi hoang vắng

Tự biết mồ côi khổ

Không nơi nương tựa nữa

Thường nghĩ nhớ cha già

Mới biết thuốc hay tốt

Sắc hương vị đều tốt

Liền cầm mà uống ngay

Bệnh thảy đều trừ hết

Cha nghe con lành bệnh

Liền trở về cho thấy

Các thiện nam tử nghĩ

Vị lương y như thế

Có tội hư vọng chăng?

Đại chúng đáp: Không vậy.

Phật nói: Ta cũng thế

Thành Phật đến nay vậy

Vô lượng vô biên trăm

Nghìn muôn ức na do

Tha a tăng kỳ kiếp

Vì lợi ích chúng sanh

Dùng sức phương tiện nói

Ta sẽ nhập Niết bàn

Cũng lại không ai nói

Phật nói lời hư vọng.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn muốn tuyên lại nghĩa trên mà nói kệ rằng:

Từ ta được thành Phật

Trải qua các kiếp số

Vô lượng trăm nghìn muôn

Ức a tăng kỳ đông

Thường nói pháp giáo hóa

Vô lượng ức chúng sanh

Khiến vào đạo Phật vậy

Từ đó vô số kiếp

Vì độ chúng sanh nên

Phương tiện hiện Niết bàn

Mà thật chẳng diệt độ

Thường trụ đây nói pháp.

Ta thường trụ cõi này

Dùng sức thần thông vậy

Khiến chúng điên đảo kia

Dầu gần mà chẳng thấy.

Chúng thấy ta diệt độ

Rộng cúng dường xá lợi

Tất đều sanh lòng nhớ

Mà sanh tâm khát ngưỡng.

Chúng sanh đã thuần tín

Chất trực ý nhu nhuyễn

Một lòng muốn thấy Phật

Chẳng tiếc thân mạng mình.

Thời ta cùng Tăng chúng

Đồng ra nơi Linh Thứu.

Lúc đó ta vì chúng

Nói pháp thật bất diệt

Như hư không thường trụ

Chẳng sanh cũng chẳng diệt.

Vì độ kẻ ít đức

Hiện sức thần thông vậy

Trải qua a tăng kỳ

Kiếp số có chúng sanh

Nói Phật nhập Niết bàn

Mà chẳng nghe pháp này

Chẳng biết việc Phật làm.

Nếu người tu thiện pháp

Ý nhu nhuyễn chất trực

Thời ta đều nói rằng

Thọ mạng Phật rất dài.

Lâu xa mới gặp Phật

Vì độ chúng sanh vậy

Như vị lương y kia

Trí huệ thông đạt sáng

Khéo pha chế thuốc hay

Cứu trị các chứng bệnh.

Người đó có nhiều con

Mười người hoặc trăm nghìn

Vì có việc nhân duyên

Qua nước khác xa xôi.

Các con uống thuốc độc

Thuốc phát cuồng loạn ngã

Lúc đó cha trở về

Các con đều nghịch độc

Hoặc mất tâm bản tánh

Hoặc chưa mất tâm tánh

Xa thấy cha trở về

Đều rất vui mừng lớn

Quỳ lạy hỏi thăm rằng

Lành thay nay cha về

Chúng con ngu tự uống

Thuốc độc nay cầu xin

Cha cứu cho sống lại.

Cha thấy các con khổ

Theo các sách phương thuốc

Tìm các vị thuốc hay

Sắc hương đều đầy đủ

Đem cho con mà bảo

Thuốc hay này sắc đẹp

Hương thơm vị ngon ngọt

Các con cầm mà uống

Mau trừ khổ chẳng còn.

Những con chưa mất tâm

Thấy thuốc hay vui uống

Bệnh thảy đều trừ hết

Còn những kẻ mất tâm

Vui mừng cha trở về

Cũng cầu xin chữa trị

Mà chẳng chịu uống thuốc.

Vì sao? Vì độc thấm

Sâu mất tâm bản tánh

Thuốc hay sắc hương tốt

Nói chẳng phải thuốc hay.

Cha nghĩ những con này

Bị độc khổ sở nhiều

Thấy ta rất vui mừng

Cầu xin chữa mà lại

Chẳng chịu uống thuốc hay

Nay ta lập phương tiện

Khiến chúng uống thuốc này

Bèn nói rằng: Ta nay

Đã già nua suy yếu

Chết đây đã đến rồi

Thuốc hay tốt này đây

Nay để lại cho các con

Cầm lấy chớ lo không

Lành mạnh, nói rồi liền

Qua nước khác sai sứ

Về bảo các con rằng

Cha các ngươi đã mất.

Các con nghe cha chết

Lòng rất buồn khổ lớn

Khóc lóc mà nghĩ rằng

Nếu cha chúng ta còn

Thương xót chỉ dạy ta

Nay ta mất cha rồi

Cô khổ nơi hoang vắng.

Tự biết mồ côi khổ

Không nơi nương tựa nữa

Thường nghĩ nhớ cha già

Mới biết thuốc hay tốt

Sắc hương vị đều tốt

Liền cầm mà uống ngay

Bệnh thảy đều trừ hết.

Cha nghe con lành bệnh

Liền trở về cho thấy.

Các thiện nam tử nghĩ

Vị lương y như thế

Có tội hư vọng chăng?

Đáp: Không.

Phật nói: Ta cũng thế

Thành Phật đến nay vậy

Vô lượng vô biên trăm

Nghìn muôn ức na do

Tha a tăng kỳ kiếp

Vì lợi ích chúng sanh

Dùng sức phương tiện nói

Ta sẽ nhập Niết bàn

Cũng lại không ai nói

Phật nói lời hư vọng.

Như lương y khéo phương tiện

Vì chữa con cuồng loạn

Thật còn mà nói chết

Chẳng ai nói hư vọng

Ta cũng cha chúng sanh

Cứu khổ nạn vô cùng

Vì phàm phu điên đảo

Thật còn mà nói diệt

Vì thường thấy ta đây

Mà sanh lòng kiêu mạn

Buông lung đắm ngũ dục

Đọa vào các ác đạo

Ta thường biết chúng sanh

Hành đạo hay chẳng hành

Theo đó đáng được độ

Vì nói các pháp vậy

Tùy thời nên nói gì

Chỉ nghĩ một việc này

Làm sao khiến chúng sanh

Mau vào đạo vô thượng

Mà mau thành Phật thân.

Lợi lạc của việc nghe, trì niệm Kinh Pháp Hoa

Việc nghe, trì tụng và niệm Kinh Pháp Hoa mang lại công đức vô lượng, như được chư Phật hộ niệm, tiêu trừ nghiệp chướng, tăng trưởng trí huệ, đạt được bình an, và cuối cùng thành tựu quả vị Phật. Người trì kinh sẽ được sinh về cõi tịnh, gần gũi chư Phật, tránh ác đạo, và phổ độ chúng sinh, dẫn đến giác ngộ viên mãn.