Giải thích ngắn gọn ý nghĩa Kinh Pháp Hoa

Kinh Pháp Hoa (Diệu Pháp Liên Hoa Kinh) là bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, dạy về Diệu Pháp - pháp mầu nhiệm như hoa sen, khẳng định tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, có khả năng thành Phật. Kinh nhấn mạnh "nhất thừa" - con đường duy nhất dẫn đến giác ngộ, qua các phương tiện của Phật để dẫn dắt chúng sanh từ tam thừa (Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát) về nhất thừa, phá bỏ chấp trước, mang lại bình đẳng và lợi ích cho tất cả.

Toàn văn Phẩm Phương Tiện Thứ Hai

Lúc ấy, Thế Tôn từ tam muội an lành dậy, bảo Xá Lợi Phất: Trí huệ chư Phật rất sâu vô lượng, cửa trí huệ ấy khó hiểu khó vào, hết thảy Thanh Văn, Bích Chi Phật không thể biết được.

Vì sao?

Phật từng thân cận trăm nghìn vạn ức vô số chư Phật, tận tu vô lượng đạo pháp của chư Phật, dũng mãnh tinh tấn, danh nghe khắp nơi, thành tựu pháp sâu mầu chưa từng có, theo chỗ thích nghi mà nói pháp, ý thú khó hiểu.

Xá Lợi Phất! Từ khi ta thành Phật đến nay, dùng các nhân duyên, dùng các thí dụ, rộng nói ngôn giáo, dùng vô số phương tiện dẫn dắt chúng sanh, khiến xa lìa các chấp trước.

Vì sao?

Như Lai đã đầy đủ phương tiện tri kiến ba la mật.

Xá Lợi Phất! Tri kiến Như Lai rộng lớn sâu xa, vô lượng vô ngại, lực, vô sở úy, thiền định, giải thoát tam muội, sâu vào vô tế, thành tựu hết thảy pháp chưa từng có.

Xá Lợi Phất! Như Lai hay đủ cách phân biệt, khéo nói các pháp, lời dịu dàng làm vui lòng chúng sanh.

Xá Lợi Phất! Nói tóm, Phật thành tựu vô lượng vô biên pháp hi hữu sâu mầu.

Ta dừng, không nói nữa.

Xá Lợi Phất! Sao phải nói nữa? Pháp Phật thành tựu rất sâu mầu hi hữu khó hiểu, chỉ Phật với Phật mới cứu kính được các pháp thật tướng.

Thế nào là các pháp thật tướng? Các pháp như thị tướng, như thị tánh, như thị thể, như thị lực, như thị tác, như thị nhân, như thị duyên, như thị quả, như thị báo, như thị bản mạt cứu kính.

Lúc ấy Thế Tôn muốn nặng lại nghĩa này, nói kệ rằng:

Thế Hùng không lường được

Trời người không hay biết

Chúng sanh không loài nào

Hay biết Phật trí lực

Vô úy với tam muội

Giải thoát các thiền định

Và các pháp khác Phật

Không ai lường được hết.

Theo vô số chư Phật

Tu hành các đạo pháp

Sâu mầu khó nghĩ bàn

Khó thấy khó hiểu biết.

Vô lượng ức kiếp tu

Những đạo pháp như vậy

Ở đạo tràng được quả

Ta đã biết rõ hết.

Quả báo lớn như vậy

Các tính tướng nghĩa thú

Ta và mười phương Phật

Mới hay biết việc ấy.

Pháp ấy không hiển thị

Lời nói tướng lặng hết

Các loài chúng sanh khác

Không ai hay biết được.

Trừ Bồ Tát chúng

Tin chắc sức bền vững.

Các đệ tử Phật chúng

Cúng dường chư Phật rồi

Lậu hết trụ thân sau

Không kham nhận pháp ấy.

Dù đầy thế gian này

Đều như Xá Lợi Phất

Cùng suy lường Phật trí

Hết kiếp không hay biết.

Dù đầy mười phương cõi

Đều như Xá Lợi Phất

Và đệ tử chúng khác

Đầy mười phương suy lường

Cũng không hay biết được.

Bích Chi Phật trí bén

Vô lậu thân sau rốt

Đầy mười phương số ấy

Như tre lau số đông

Một lòng dùng diệu trí

Kiếp số hằng sa suy

Cũng không hay biết Phật trí.

Bồ Tát bất thối chuyển

Số đông như hằng sa

Cũng chung suy lường ấy

Vẫn không hay biết được.

Lại bảo Xá Lợi Phất

Pháp sâu mầu vô lậu

Khó thấy khó hiểu ấy

Ta nay đã đầy đủ

Chỉ ta hay biết đó

Mười phương Phật cũng vậy.

Xá Lợi Phất nên biết

Lời chư Phật không khác

Đối Phật nói pháp ấy

Phải sanh đại tin lực

Thế Tôn pháp lâu dài

Sau mới nói như thật

Bảo các Thanh Văn chúng

Và cầu Duyên Giác thừa

Ta khiến thoát khổ nạn

Đến Niết Bàn rốt ráo

Phật dùng phương tiện lực

Chỉ các pháp bất đồng

Làm hiển nhất thừa thật.

Khi ấy trong đại chúng có hàng Thanh Văn lậu tận A La Hán, A Nhã Kiều Trần Như v.v..., một ngàn hai trăm người, và các vị phát tâm Thanh Văn, Duyên Giác như Tỳ Kheo, Tỳ Kheo Ni, Ưu Bà Tắc, Ưu Bà Di đều nghĩ rằng: Hôm nay Thế Tôn cớ sao ân cần ngợi khen phương tiện mà nói rằng: Pháp Phật được rất sâu mầu khó hiểu, lời nói ý thú khó biết. Nếu có một người nghe theo thời chúng con đều nghi hoặc.

Xá Lợi Phất biết lòng nghi của bốn chúng, chính mình cũng chưa thông, bèn bạch Phật rằng: Thế Tôn! Nhân duyên gì mà ân cần ngợi khen phương tiện đệ nhất, pháp rất sâu mầu khó hiểu của chư Phật? Con từ xưa đến nay chưa từng nghe Phật nói như thế. Nay xin Phật bày giải.

Xá Lợi Phất muốn lại nói nghĩa này mà nói kệ rằng:

Huệ Nhật Đại Thánh Tôn

Lâu mới nói pháp này

Tự nói như ta đây

Lực vô úy tam muội

Thiền định giải thoát v.v...

Pháp khó nghĩ bàn được

Pháp được ở đạo tràng

Không ai hay hỏi đến

Ý con khó lường được

Cũng không ai hay hỏi

Không hỏi mà tự nói

Khen ngợi đạo ta tu

Trí huệ rất vi diệu

Chư Phật được như thế.

Vô lậu A La Hán

Và cầu Niết Bàn người

Nay đều sa nghi lưới

Sao Phật nói như vậy?

Các cầu Duyên Giác khác

Tỳ Kheo Tỳ Kheo Ni

Trời rồng quỷ thần v.v...

Càn Thát Bà A Tu La

Ngó nhau sanh lòng nghi

Nhìn Phật Tối Tôn Túc

Việc này là thế nào

Xin Phật giải rõ cho

Trong Thanh Văn chúng Phật

Nói con là đệ nhất

Nay con tự trí huệ

Nghi hoặc không tự giải

Hay là pháp rốt ráo

Hay là đạo ta tu

Con từ miệng Phật sanh

Chắp tay chờ mong nghe

Xin nói lời vi diệu

Vì nói như thật đi

Trời rồng như hằng sa

Bồ Tát cầu Phật tám muôn

Các vua muôn ức nước

Chuyển Luân đến chắp tay

Muốn nghe đạo viên mãn.

Lúc ấy Phật bảo Xá Lợi Phất: Dừng lại, dừng lại, không cần nói nữa. Nếu nói việc ấy thì trời người trong tất cả thế gian đều kinh ngạc nghi hoặc.

Xá Lợi Phất lại bạch Phật rằng: Thế Tôn! Xin nói đi, xin nói đi. Vì sao? Trong hội này vô lượng trăm nghìn muôn ức A Tăng Kỳ chúng sanh, từng thấy chư Phật, căn lợi trí huệ thông đạt, nếu nghe Phật nói sẽ hay tin theo.

Xá Lợi Phất muốn lại nói nghĩa này mà nói kệ rằng:

Pháp Vương vô thượng tôn

Xin nói chớ tự lo

Vô lượng chúng ở đây

Có hay kính tin được.

Phật lại ngăn Xá Lợi Phất: Nếu nói việc ấy thì tất cả thế gian trời người A Tu La đều kinh ngạc nghi hoặc, Tỳ Kheo tăng thượng mạn sẽ sa hầm lớn.

Khi ấy Thế Tôn nói kệ rằng:

Dừng lại, dừng lại, không cần nói

Pháp ta vi diệu khó nghĩ bàn

Kẻ tăng thượng mạn nghe tất nhiên

Không kính tin pháp ta.

Xá Lợi Phất lại bạch Phật rằng: Thế Tôn! Xin nói đi, xin nói đi. Trong hội hôm nay, hạng người như con trăm nghìn muôn ức, đời đời đã từng theo Phật, hạng người này tất sẽ tin kính, dài đêm an ổn lợi ích nhiều.

Khi ấy Xá Lợi Phất muốn lại nói nghĩa này mà nói kệ rằng:

Vô Thượng Lưỡng Túc Tôn

Xin nói pháp đệ nhất

Con là con trưởng Phật

Xin thương phân biệt nói

Vô lượng chúng ở đây

Hay kính tin pháp ấy

Phật đời đời giáo hóa

Hạng người như con đây

Chắp tay một lòng nghe

Xin Phật phân biệt nói

Hạng người như con đây

Nghe pháp ấy sẽ vui

Bấy giờ Thế Tôn bảo Xá Lợi Phất: Ông đã ba lần ân cần thỉnh, đâu được không nói. Ông nay lắng nghe, khéo nghĩ nhớ kỹ, ta sẽ vì ông phân biệt nói rõ.

Khi nói lời ấy, trong hội có năm nghìn Tỳ Kheo, Tỳ Kheo Ni, Ưu Bà Tắc, Ưu Bà Di, tăng thượng mạn, từ chỗ ngồi đứng dậy lạy Phật mà lui ra.

Vì sao?

Gốc tội hạng này sâu nặng, tăng thượng mạn, chưa được cho được, chưa chứng cho chứng, nên không ở lại.

Thế Tôn im lặng không cản.

Bấy giờ Phật bảo Xá Lợi Phất: Chúng ta nay không cành lá, chỉ có hạt chắc. Hạng người tăng thượng mạn lui đi cũng tốt.

Ông nay lắng nghe, ta sẽ vì ông nói.

Xá Lợi Phất bạch rằng: Vâng, Thế Tôn, con ưa nghe.

Phật bảo Xá Lợi Phất: Pháp vi diệu như thế, chư Phật Như Lai đúng thời mới nói, như hoa Ưu Đàm thời tiết mới hiện một lần.

Xá Lợi Phất! Ông các người nên tin lời Phật nói, lời không hư vọng.

Xá Lợi Phất! Chư Phật tùy nghi nói pháp, ý thú khó hiểu.

Vì sao?

Ta dùng vô số phương tiện, các nhân duyên, lời lẽ thí dụ diễn nói các pháp, là pháp ấy không phải suy lường phân biệt mà hay hiểu được, chỉ có chư Phật mới hay biết thôi.

Vì sao?

Chư Phật Thế Tôn chỉ vì một đại sự nhân duyên mà hiện trên đời.

Xá Lợi Phất! Sao nói chư Phật Thế Tôn chỉ vì một đại sự nhân duyên mà hiện trên đời?

Chư Phật Thế Tôn muốn chúng sanh khai Phật tri kiến khiến được thanh tịnh mà hiện trên đời, muốn chỉ Phật tri kiến cho chúng sanh mà hiện trên đời, muốn chúng sanh ngộ Phật tri kiến mà hiện trên đời, muốn chúng sanh nhập Phật tri kiến đạo mà hiện trên đời.

Xá Lợi Phất! Như Lai chỉ vì một đại sự nhân duyên mà hiện trên đời.

Phật bảo Xá Lợi Phất: Chư Phật Như Lai giáo hóa chỉ Bồ Tát, việc làm thường vì một việc, chỉ đem Phật tri kiến chỉ thị chúng sanh khiến ngộ nhập.

Xá Lợi Phất! Như Lai chỉ dùng một Phật thừa mà vì chúng sanh nói pháp, không có thừa khác hoặc hai hoặc ba.

Xá Lợi Phất! Các Phật mười phương quá khứ, vị lai, hiện tại cũng thế.

Xá Lợi Phất! Chư Phật quá khứ dùng vô lượng vô số phương tiện, các nhân duyên, thí dụ, lời lẽ mà vì chúng sanh diễn nói các pháp, là pháp ấy đều là nhất thừa.

Chúng sanh theo Phật nghe pháp, cứu cánh đều được nhất thiết loài trí.

Xá Lợi Phất! Chư Phật ra đời ở đời ác trược, kiếp trược, chúng sanh trược, phiền não trược, kiến trược, mạng trược, trong ngũ trược ấy, nên dùng phương tiện nói có ba thừa.

Xá Lợi Phất! Như có trưởng giả, có nhà lớn, nhà ấy cũ hư, cao rộng, nền móng mục nát, cột cây xiêu vẹo, tường vách sứt mẻ. Trưởng giả có nhiều con, năm mười hai mươi hoặc ba mươi, chỉ có một cửa, nhà bỗng bị lửa cháy, trưởng giả lo con bị nạn, liền nghĩ cách cứu.

Ông trưởng giả bảo các con: Mau mau ra khỏi nhà, các con không chịu, vui chơi không hay biết khổ, không kinh không sợ.

Trưởng giả nghĩ: Nhà này chỉ có một cửa, hẹp nhỏ, các con nhỏ dại, chưa hiểu, tham vui chỗ chơi, hoặc sẽ bị hại, phải dùng phương tiện bảo rằng: Ta có các xe, xe dê, xe hươu, xe trâu, mau ra mà lấy.

Các con nghe có xe, chen nhau ra, trưởng giả bèn cho mỗi đứa một xe lớn, xe trâu trắng, trang nghiêm đẹp đẽ.

Xá Lợi Phất! Ý ông nghĩ sao? Ông trưởng giả ấy cho các con xe trâu trắng đồng một thứ, có tội dối không?

Xá Lợi Phất! Không, Thế Tôn. Ông trưởng giả chỉ khiến các con khỏi nạn lửa, toàn được tánh mạng, huống cho cho xe lớn. Vì sao? Nếu được tánh mạng còn là lợi lớn, huống dùng phương tiện cứu khỏi nhà nạn. Huống ông trưởng giả lại cho xe lớn, đâu có tội dối.

Phật bảo Xá Lợi Phất: Lành thay, lành thay! Như lời ông nói. Xá Lợi Phất! Như Lai cũng vậy, là cha tất cả thế gian, dứt hẳn các sợ hãi, suy nhược, lo rầu, vô minh hắc ám, đầy đủ vô lượng tri kiến, lực, vô sở úy, có đại thần lực và trí lực, đủ phương tiện trí huệ ba la mật, đại từ đại bi, thường không lười mỏi, luôn cầu việc lành, lợi ích tất cả.

Sinh trong tam giới cũ hư mục nát, bị khổ lửa dữ thiêu, dạy bảo chúng sanh khổ khó sinh tử.

Như trưởng giả kia dùng ba xe dụ con ra khỏi nhà lửa, rồi cho xe lớn báu.

Như Lai cũng vậy, dùng ba thừa dạy bảo chúng sanh, rồi dùng đại thừa dạy bảo.

Xá Lợi Phất! Như các con kia vì tin lời cha mà ra khỏi nạn lửa, được toàn tánh mạng, nhưng chưa thật được, trưởng giả liền thật cho xe lớn.

Như Lai cũng vậy, hay làm cha tất cả chúng sanh, thấy chúng sanh ra khỏi sinh tử khổ nạn hầm lửa tam giới đáng sợ, đáng lẽ được Niết Bàn vui của Thanh Văn, nhưng Như Lai không cho thật được, dùng đại thừa giáo hóa khiến được Phật tri kiến.

Xá Lợi Phất! Như trưởng giả kia tuy sau cho con xe lớn, nhưng không hư dối, vì trước không có dối, chỉ dùng phương tiện dụ con ra.

Như Lai cũng vậy, không hư dối, trước nói ba thừa dụ dắt chúng sanh, sau mới dùng đại thừa mà độ.

Vì sao?

Như Lai có vô lượng trí huệ lực vô sở úy, các pháp tàng, hay cho tất cả chúng sanh đại thừa pháp, nhưng không phải tất cả đều thọ được.

Xá Lợi Phất! Vì nhân duyên ấy nên biết chư Phật dùng phương tiện lực, ở một Phật thừa phân biệt nói ba.

Thế Tôn muốn lại nói nghĩa này mà nói kệ rằng:

Giả sử có trưởng giả

Nhà lớn cũ hư xấu

Rất rộng lớn cao to

Nền móng đã mục nát

Cột kèo xiêu vẹo nghiêng

Tường vách khắp sứt mẻ.

Cửa sổ hư hỏng nặng

Bụi bẩn rơi rắc đầy

Lửa bỗng từ bốn phía

Cháy dữ dội cùng lúc

Trưởng giả đang ở ngoài

Con cái ở trong nhà

Trưởng giả lo con bị nạn

Liền vào cứu con ra

Bảo con mau ra đi

Các con vui chơi

Không chịu ra, không hay

Không kinh không sợ hãi.

Trưởng giả nghĩ phương tiện

Bảo có xe dê hươu trâu

Mau ra mà lấy chơi

Các con chen ra khỏi

Trưởng giả cho mỗi đứa

Xe trâu lớn báu đẹp

Xe ấy cao rộng lớn

Các báu trang nghiêm quanh

Lan can bao bốn phía

Lọng che trùm trên xe

Chuông nhỏ treo thòng xuống

Vàng dây xen lẫn nhau

Anh lạc báu rủ xuống

Dây ngọc khắp buông thòng

Hoa báu kết khắp nơi

Lụa mịn lót đệm êm

Thảm trắng lông tinh sạch

Trâu lớn da trắng sạch

Hình mập sức lực mạnh

Kéo xe đi đều đặn

Nhanh như gió thoảng qua

Lại có nhiều kẻ hầu

Giữ gìn theo hai bên

Cho xe lớn như vậy

Vì khiến con vui mừng

Không hư dối chút nào.

Như Lai cũng vậy

Làm cha chúng sanh khổ

Ra khỏi tam giới nạn

Hầm lửa đáng sợ hãi

Dạy ba thừa Thanh Văn

Duyên Giác và Phật thừa

Dụ dắt khiến ra khỏi

Rồi cho đại thừa pháp

Khiến được Phật tri kiến

Như Lai không hư dối

Dùng đại thừa độ thoát

Tất cả đều bình đẳng

Không thừa hai ba khác

Chỉ có một Phật thừa.

Lợi lạc của việc nghe và trì niệm kinh

Việc nghe và trì niệm Kinh Pháp Hoa mang lại lợi ích vô lượng: tăng trưởng trí huệ, diệt trừ tội chướng, được chư Phật hộ niệm, trồng căn lành, vãng sanh Tịnh độ, dẫn đến vãng sanh Cực Lạc, chứng quả Bồ Đề, độ thoát chúng sanh, và đạt giác ngộ viên mãn, như hoa sen nở rộ giữa bùn lầy.