Giải thích ngắn gọn ý nghĩa Kinh Pháp Hoa

Kinh Pháp Hoa (Diệu Pháp Liên Hoa Kinh) là bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, dạy về Diệu Pháp - pháp mầu nhiệm như hoa sen, khẳng định tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, có khả năng thành Phật. Kinh nhấn mạnh "nhất thừa" - con đường duy nhất dẫn đến giác ngộ, qua các phương tiện của Phật để dẫn dắt chúng sanh từ tam thừa (Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát) về nhất thừa, phá bỏ chấp trước, mang lại bình đẳng và lợi ích cho tất cả.

Toàn văn Phẩm Thí Dụ Thứ Ba

Lúc bấy giờ, Ngài Xá Lợi Phất hớn hở vui mừng, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đến trước Phật chấp tay cung kính mà bạch Phật rằng:

“Thế Tôn! Con nay theo Thế Tôn nghe pháp âm này, lòng rất vui mừng, được điều chưa từng có. Vì sao? Con từ xưa theo Phật nghe pháp như thế này, thấy chư Bồ Tát được thọ ký thành Phật, mà chúng con chẳng được dự việc đó, con rất cảm thương, tự cho là mất vô lượng tri kiến của Như Lai.

“Thế Tôn! Con thường một mình ở dưới cây rừng trong núi, hoặc ngồi hoặc kinh hành, thường nghĩ rằng: Chúng ta đồng vào pháp tánh, cớ sao Như Lai dùng pháp Tiểu thừa mà cứu độ? Đó là lỗi của chúng con, chẳng phải Thế Tôn có lỗi. Vì sao? Nếu chúng con chờ Phật nói nhân duyên thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, thì chắc do nơi Đại thừa mà được độ thoát. Nhưng chúng con chẳng hiểu Phật dùng phương tiện nói pháp, vừa nghe liền tin nhận.

“Thế Tôn! Con từ xưa đến nay, trọn ngày luôn đêm, thường tự trách mình. Nay từ Thế Tôn được nghe pháp chưa từng có, trước chưa từng nghe, dứt các nghi hối, thân ý thơ thới, rất được an ổn. Ngày nay mới biết mình thật là con Phật, từ miệng Phật sanh ra, từ pháp hóa sanh, được phần pháp của Phật.”

Lúc ấy Xá Lợi Phất muốn tuyên lại nghĩa này mà nói kệ rằng:

Con nghe tiếng pháp này

Được điều chưa từng có

Lòng rất đổi vui mừng

Lưới nghi đều đã trừ.

Xưa nay nhờ Phật dạy

Chẳng mất nơi Đại thừa.

Tiếng Phật rất ít có

Hay trừ khổ chúng sanh

Con đã được lậu tận

Nghe cũng trừ lo khổ.

Con ở nơi hang núi

Hoặc dưới cây rừng

Hoặc ngồi hoặc kinh hành

Thường suy nghĩ việc này,

Thôi ôi! Rất tự trách

Sao lại tự khi mình

Chúng ta cũng Phật tử

Đồng vào pháp vô lậu

Chẳng được ở vị lai

Nói pháp vô thượng đạo.

Sắc vàng ba mươi hai

Mười lực các giải thoát

Đồng chung trong một pháp

Mà chẳng được việc đây

Tám mươi tướng tốt đẹp

Mười tám pháp bất cộng

Các công đức như thế

Mà ta đều đã mất.

Lúc con kinh hành riêng

Thấy Phật ở trong chúng

Danh đồn khắp mười phương

Rộng lợi ích chúng sanh

Tự nghĩ mất lợi này

Chính con tự khi dối

Con thường trong ngày đêm

Hằng suy nghĩ việc đó

Muốn đem hỏi Thế Tôn?

Là mất hay không mất?

Con thường thấy Thế Tôn

Khen ngợi các Bồ Tát

Vì thế nên ngày đêm

Suy lường việc như vậy

Nay nghe tiếng Phật nói

Theo cơ nghi dạy pháp

Vô lậu khó nghĩ bàn

Khiến chúng đến đạo tràng.

Con xưa chấp tà kiến

Làm thầy các Phạm chí

Thế Tôn rõ tâm con

Trừ tà nói Niết Bàn.

Con trừ hết tà kiến

Được chứng nơi pháp không

Bấy giờ lòng tự bảo

Được đến nơi diệt độ

Mà nay mới tự biết

Chẳng phải thực diệt độ.

Nếu lúc được thành Phật

Đủ ba mươi hai tướng

Trời người Dạ Xoa chúng

Rồng thần đều cung kính

Bấy giờ mới được nói

Dứt hẳn hết không thừa

Phật ở trong đại chúng

Nói con sẽ thành Phật

Nghe tiếng pháp như vậy

Lòng nghi hối đã trừ.

Khi mới nghe Phật nói

Trong lòng rất sợ nghi

Phải chăng ma giả Phật

Não loạn lòng ta ư?

Phật dùng các món duyên

Thí dụ khéo nói phô,

Lòng kia an như biển

Con nghe lưới nghi dứt.

Phật nói thuở quá khứ

Vô lượng Phật diệt độ

An trụ trong phương tiện

Cũng đều nói pháp đó.

Phật hiện tại vị lai

Số nhiều cũng vô lượng

Cũng dùng các phương tiện

Diễn nói pháp như thế.

Như Thế Tôn ngày nay

Từ sanh đến xuất gia

Được đạo chuyển pháp luân

Cũng dùng phương tiện nói

Thế Tôn nói đạo thật

Ba Tuần không nói được

Vì thế con định biết

Không phải ma giả Phật

Con sa vào lưới nghi

Cho là ma làm ra.

Nghe tiếng Phật êm dịu

Sâu xa rất nhiệm mầu

Nói suốt pháp thanh tịnh

Tâm con rất vui mừng.

Nghi hối đã hết hẳn

An trụ trong thật trí

Con quyết sẽ thành Phật

Được trời người cung kính

Chuyển pháp luân vô thượng

Giáo hóa các Bồ Tát.

Bấy giờ Phật bảo Xá Lợi Phất: “Ta nay ở trong đại chúng Trời, Người, Sa Môn, Bà La Môn, v.v... mà nói: Ta xưa từng ở nơi hai muôn ức Phật vì đạo vô thượng nên thường giáo hóa ông, ông cũng lâu dài theo ta thọ học, ta dùng phương tiện dẫn dắt ông sanh vào trong pháp ta.

Xá Lợi Phất! Ta thuở xưa dạy ông chí nguyện Phật đạo, ông nay đều quên mà bèn tự nói đã được diệt độ. Ta nay lại muốn khiến ông nghĩ nhớ bản nguyện cùng đạo đã làm, mà vì các Thanh Văn nói kinh Đại thừa tên Diệu Pháp Liên Hoa là pháp giáo hóa Bồ Tát được chư Phật hộ niệm.

Xá Lợi Phất! Ông đến đời vị lai, quá vô lượng vô biên bất khả tư nghị kiếp, cúng dường bao nhiêu nghìn muôn ức Phật, phụng trì chánh pháp, đầy đủ đạo tu hành của Bồ Tát, sẽ thành Phật hiệu là Hoa Quang Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Nước tên là Ly Cấu, cõi đó bằng thẳng thanh tịnh đẹp đẽ an ổn giàu vui, trời người đông đảo. Lưu ly làm đất, có tám đường giao thông, dây bằng vàng ròng để giăng bên đường, mé đường đều có hàng cây bằng bảy báu, thường có hoa trái. Đức Hoa Quang Như Lai cũng dùng ba thừa giáo hóa chúng sanh.

Xá Lợi Phất! Lúc Đức Phật ra đời dầu không phải là đời ác mà bởi bản nguyện nên nói pháp ba thừa. Kiếp đó tên là Đại Bảo Trang Nghiêm. Vì sao gọi là Đại Bảo Trang Nghiêm? Vì trong cõi đó dùng Bồ Tát làm Đại Bảo vậy. Các Bồ Tát trong số đông vô lượng vô biên bất khả tư nghị, tính kể hay thí dụ đều không đến được, chẳng phải sức trí huệ của Phật không ai có thể biết được. Khi muốn đi thì có hoa đỡ chân. Các vị Bồ Tát đó không phải hàng mới phát tâm, đều đã trồng cội từ lâu, ở nơi vô lượng trăm nghìn muôn ức Phật, tịnh tu phạm hạnh hằng được các Phật khen. Thường tu trí huệ của Phật đủ sức thần thông lớn, khéo biết tất cả các pháp môn, ngay thật không dối, chí niệm bền vững, bậc Bồ Tát như thế khắp đầy nước đó.

Xá Lợi Phất! Đức Phật Hoa Quang thọ mười hai tiểu kiếp, trừ còn làm vương tử chưa thành Phật. Nhân dân nước đó thọ tám tiểu kiếp. Đức Hoa Quang Như Lai quá mười hai tiểu kiếp thọ ký Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác cho Kiên Mãn Bồ Tát mà bảo các Tỳ Kheo: Ông Kiên Mãn Bồ Tát này kế đây sẽ thành Phật hiệu là Hoa Túc An Hành Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, cõi nước của Đức Phật đó cũng lại như đây.

Xá Lợi Phất! Sau khi Phật Hoa Quang đó diệt độ, chánh pháp trụ đời ba mươi hai tiểu kiếp, tượng pháp trụ đời ba mươi hai tiểu kiếp.”

Lúc ấy Thế Tôn muốn tuyên lại nghĩa này mà nói kệ rằng:

Xá Lợi Phất đời sau

Thành đấng Phật trí khắp

Hiệu rằng Phật Hoa Quang

Sẽ độ vô lượng chúng.

Cúng dường vô số Phật

Đầy đủ hạnh Bồ Tát

Các công đức thập lực

Chứng được đạo vô thượng

Quá vô lượng kiếp rồi

Kiếp tên Đại Bảo Nghiêm

Cõi nước tên Ly Cấu

Trong sạch không vết nhơ

Dùng lưu ly làm đất

Dây vàng giăng đường sá

Cây bảy báu sắc đẹp

Thường có hoa cùng trái

Bồ Tát trong cõi đó

Chí niệm thường bền vững

Thần thông Ba la mật

Đều đã trọn đầy đủ

Nơi vô số Phật

Khéo học đạo Bồ Tát

Những Đại sĩ như thế

Phật Hoa Quang hóa độ.

Lúc Phật làm vương tử

Rời nước bỏ vinh hoa

Nơi thân cuối rốt sau

Xuất gia thành Phật đạo

Phật Hoa Quang trụ thế

Thọ mười hai tiểu kiếp

Chúng nhân dân nước đó

Sống lâu tám tiểu kiếp

Sau khi Phật diệt độ

Chánh pháp trụ ở đời

Ba mươi hai tiểu kiếp

Rộng độ các chúng sanh

Chánh pháp diệt hết rồi

Tượng pháp cũng ba mươi hai

Xá lợi rộng truyền khắp

Trời người đều cúng dường

Phật Hoa Quang chỗ làm

Việc đó đều như thế.

Đấng Lưỡng Túc Tôn kia

Rất hơn không ai bằng

Phật tức là thân ông

Nên phải tự vui mừng.

Bấy giờ bốn bộ chúng: Tỳ Kheo, Tỳ Kheo Ni, Ưu Bà Tắc, Ưu Bà Di và cả đại chúng: Trời, Rồng, Dạ Xoa, Càn Thát Bà, A Tu La, Ca Lâu La, Khẩn Na La, Ma Hầu La Dà, v.v... thấy Xá Lợi Phất ở trước Phật lãnh lấy lời thọ ký thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, lòng rất vui mừng hớn hở vô lượng. Mỗi người đều cởi y trên đang đắp để cúng dường Phật. Thích Đề Hoàn Nhân, Phạm Thiên Vương, v.v... và vô số Thiên tử cũng đem y đẹp của Trời, hoa Trời Mạn Đà La, Ma Ha Mạn Đà La, v.v... cúng dường Phật. Y Trời tung lên trụ giữa hư không mà tự xoay chuyển. Các kỹ nhạc Trời trăm nghìn muôn thứ ở giữa hư không đồng thời đều trổi. Rưới các thứ hoa Trời mà nói lời rằng: “Phật xưa ở thành Ba La Nại ban đầu chuyển pháp luân bốn đế, nay lại chuyển pháp luân rất lớn vô thượng.”

Lúc ấy các Thiên tử muốn tuyên lại nghĩa này mà nói kệ rằng:

Xưa ở thành Ba Nại

Chuyển pháp luân Tứ Đế

Phân biệt nói các pháp

Sanh diệt của năm nhóm

Nay lại chuyển pháp luân

Rất lớn diệu vô thượng

Pháp đó rất sâu mầu

Ít có người tin được.

Chúng ta từ xưa lại

Thường nghe Thế Tôn nói

Chưa từng nghe thượng pháp

Thâm diệu như thế này

Thế Tôn nói pháp ấy

Chúng ta đều tùy hỷ

Đại trí Xá Lợi Phất

Nay được lãnh Phật ký

Chúng ta cũng như vậy

Quyết sẽ được thành Phật

Trong tất cả thế gian

Rất tôn không còn trên

Phật đạo chẳng thể bàn

Phương tiện tùy nghi nói

Ta bao nhiêu nghiệp phước

Đời nay hoặc quá khứ

Và công đức thấy Phật

Trọn hồi hướng Phật đạo.

Bấy giờ Xá Lợi Phất bạch Phật rằng: “Thế Tôn! Con nay không còn nghi hối, tự mình ở trước Phật được thọ ký thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Các vị tâm tự tại một nghìn hai trăm đây, lúc xưa ở bậc hữu học, Phật thường dạy rằng: Pháp của ta hay lìa sanh, già, bệnh, chết rốt ráo Niết Bàn. Các vị hữu học vô học đây cũng đều đã tự rời chấp ngã cùng chấp có, chấp không, v.v... nói là được Niết Bàn, mà nay ở trước Thế Tôn nghe chỗ chưa từng nghe, đều sa vào nghi lầm. Hay thay Thế Tôn! Xin vì bốn chúng nói nhân duyên đó khiến lìa lòng nghi hối.”

Lúc ấy Phật bảo Xá Lợi Phất: “Ta trước đâu chẳng nói: Chư Phật Thế Tôn dùng các nhân duyên, lời lẽ thí dụ, phương tiện nói pháp đều là để Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác? Các lời nói đó đều là để hóa độ Bồ Tát. Nhưng Xá Lợi Phất! Nay dùng thí dụ để rõ nghĩa đó.

Xá Lợi Phất! Như trong xóm làng thành ấp nước lớn có ông trưởng giả tuổi đã cao lớn mà tài sản vô lượng, nhiều có ruộng nhà cùng tôi tớ. Nhà ông rộng lớn chỉ có một cửa, trong nhà có nhiều người, hoặc mười, hoặc hai mươi, hoặc đến ba mươi, năm mươi, trăm người. Các phòng lầu lâu đều đã cũ mục, tường vách hư nát, cột kèo thấp kém, đòn tay thình lình đồng thời bốc lửa, cháy dữ dội.

Con cái ông trưởng giả có mười đứa hoặc hai mươi, ba mươi ở trong nhà. Ông trưởng giả thấy lửa lớn từ bốn phía nổi dậy liền kinh sợ mà nghĩ rằng: Ta hay ở nơi cửa nhà lửa mà được ra khỏi an ổn không lo, nhưng con cái ta ở trong nhà lửa vui chơi giỡn cợt không hay không biết, không kinh không sợ. Lửa đến đốt thân khổ đau nhiều vậy mà lòng các con mến chơi chẳng nhàm chẳng sợ chẳng nghĩ đến việc ra.

Xá Lợi Phất! Ông trưởng giả nghĩ rằng: Ta thân tay có sức hay dùng đãy áo hoặc ghế bàn từ trong nhà lửa bồng các con ra.

Lại suy nghĩ: Nhà này chỉ có một cửa lại hẹp nhỏ, các con còn thơ dại chưa hiểu, mến chỗ chơi bời hoặc ngã bị hại. Ta phải vì chúng mà nói các sự sợ, nhà này đã cháy phải mau ra liền, chớ để bị hại.

Nghĩ thế rồi theo ý mà bảo các con: Mau mau ra hết chớ để bị hại.

Các con si mê mến chơi, dầu nghe cha nói vẫn cứ vui chơi chẳng chịu tin dùng, chẳng kinh chẳng sợ, chẳng sanh lòng lui, cũng chẳng hiểu biết gì là lửa, gì là nhà, thế nào là hại, chỉ chạy giỡn nhìn cha mà thôi.

Bấy giờ trưởng giả liền nghĩ: Nhà này đã bị lửa lớn cháy rồi. Nếu ta và các con chẳng kịp thời ra, chắc sẽ bị thiêu. Ta nay phải dùng phương tiện khiến các con được thoát.

Cha biết các con trước theo lòng ưa thích, đều ham những đồ chơi quý lạ, liền bảo rằng: Các con sở thích chơi những vật quý báu khó được, nếu bỏ lỡ sẽ sanh lòng hối. Các thứ xe dê, xe hươu, xe trâu nay ở ngoài cửa để cho các con chơi. Các con phải mau ra khỏi nhà lửa, ta sẽ tùy lòng các con muốn mà đều cho hết.

Các con nghe cha nói những xe quý như thế liền cùng tranh nhau chạy ra khỏi nhà lửa, ở nơi ngã tư ngồi trên đất trống khỏi nạn.

Ông trưởng giả thấy các con được thoát khỏi nhà lửa, ở nơi ngã tư ngồi không còn bị ngăn ngại, lòng được tự tại, vui mừng hớn hở. Bấy giờ các con thưa cha rằng: Cha xưa hứa cho các con các thứ xe quý: xe dê, xe hươu, xe trâu, xin cha cho chúng con.

Xá Lợi Phất! Lúc ấy trưởng giả liền cho mỗi đứa một cỗ xe lớn, cao rộng lớn trang nghiêm, lan can bao quanh, chuông nhỏ treo bốn bên, lại trương trướng lọng trên, cũng dùng các vật báu lạ trang nghiêm, dây kết bằng châu ngọc, tua hoa rủ xuống, các thứ hoa đẹp trải khắp, dây tết bằng lụa đẹp, có nệm báu, lót gối đỏ, trâu trắng kéo, sắc trắng da mập, hình mạo đoan chánh, có sức mạnh, đi đều đặn, mau như gió thổi, lại có nhiều tôi tớ để hầu hạ giữ gìn.

Vì sao? Ông trưởng giả kia giàu lớn vô cùng, các kho đều đầy dẫy, mà nghĩ rằng: Tài sản ta vô lượng, chẳng nên dùng xe nhỏ xấu cho các con. Các con ta nay đã thoát khỏi nạn, đáng dùng sức ta mà cho chúng xe lớn báu.

Xá Lợi Phất! Ý ông nghĩ sao? Ông trưởng giả kia đều cho các con xe lớn báu trâu trắng đồng một thứ có tội dối không?

Xá Lợi Phất thưa: Thưa không, Thế Tôn! Ông trưởng giả kia chỉ khiến các con khỏi nạn lửa, toàn được tánh mạng, huống cho cho xe lớn. Vì sao? Nếu được tánh mạng còn là lợi lớn, huống dùng phương tiện cứu khỏi nhà nạn. Huống ông trưởng giả lại cho xe lớn, đâu có tội dối.

Phật bảo Xá Lợi Phất: Lành thay, lành thay! Như lời ông nói. Xá Lợi Phất! Như Lai cũng vậy, là cha tất cả thế gian, dứt hẳn các sợ hãi, suy nhược, lo rầu, vô minh hắc ám, đầy đủ vô lượng tri kiến, lực, vô sở úy, có đại thần lực và trí lực, đủ phương tiện trí huệ ba la mật, đại từ đại bi, thường không lười mỏi, luôn cầu việc lành, lợi ích tất cả.

Sinh trong tam giới cũ hư mục nát, bị khổ lửa dữ thiêu, dạy bảo chúng sanh khổ khó sinh tử.

Như trưởng giả kia dùng ba xe dụ con ra khỏi nhà lửa, rồi cho xe lớn báu.

Như Lai cũng vậy, dùng ba thừa dạy bảo chúng sanh, rồi dùng đại thừa dạy bảo.

Những chúng sanh đã thoát khỏi ba cõi đó, Phật đều cho thiền định, giải thoát của chư Phật, đều đồng một tướng một thứ, được các Thánh khen ngợi hay sanh vui thanh tịnh.

Xá Lợi Phất! Như trưởng giả kia trước dùng ba thứ xe dụ con, sau mới cho xe lớn an ổn bậc nhất. Nhưng trưởng giả kia không hư dối, vì trước không có dối, chỉ dùng phương tiện dụ con ra mà thôi. Như Lai cũng vậy, không hư dối, trước nói ba thừa dụ dắt chúng sanh, sau mới dùng đại thừa mà độ.

Vì sao? Như Lai có vô lượng trí huệ lực vô sở úy, các pháp tàng, hay cho tất cả chúng sanh đại thừa pháp, nhưng không phải tất cả đều thọ được.

Xá Lợi Phất! Vì nhân duyên ấy nên biết chư Phật dùng phương tiện lực, ở một Phật thừa phân biệt nói ba.

Phật muốn tuyên lại nghĩa này mà nói kệ rằng:

Giả sử có trưởng giả

Nhà lớn cũ hư xấu

Rất rộng lớn cao to

Nền móng đã mục nát

Cột kèo xiêu vẹo nghiêng

Tường vách khắp sứt mẻ.

Cửa sổ hư hỏng nặng

Bụi bẩn rơi rắc đầy

Lửa bỗng từ bốn phía

Cháy dữ dội cùng lúc

Trưởng giả đang ở ngoài

Con cái ở trong nhà

Trưởng giả lo con bị nạn

Liền vào cứu con ra

Bảo con mau ra đi

Các con vui chơi

Không chịu ra, không hay

Không kinh không sợ hãi.

Trưởng giả nghĩ phương tiện

Bảo có xe dê hươu trâu

Mau ra mà lấy chơi

Các con chen ra khỏi

Trưởng giả cho mỗi đứa

Xe trâu lớn báu đẹp

Xe ấy cao rộng lớn

Các báu trang nghiêm quanh

Lan can bao bốn phía

Lọng che trùm trên xe

Chuông nhỏ treo thòng xuống

Vàng dây xen lẫn nhau

Anh lạc báu rủ xuống

Dây ngọc khắp buông thòng

Hoa báu kết khắp nơi

Lụa mịn lót đệm êm

Thảm trắng lông tinh sạch

Trâu lớn da trắng sạch

Hình mập sức lực mạnh

Kéo xe đi đều đặn

Nhanh như gió thoảng qua

Lại có nhiều kẻ hầu

Giữ gìn theo hai bên

Cho xe lớn như vậy

Vì khiến con vui mừng

Không hư dối chút nào.

Như Lai cũng vậy

Làm cha chúng sanh khổ

Ra khỏi tam giới nạn

Hầm lửa đáng sợ hãi

Dạy ba thừa Thanh Văn

Duyên Giác và Phật thừa

Dụ dắt khiến ra khỏi

Rồi cho đại thừa pháp

Khiến được Phật tri kiến

Như Lai không hư dối

Dùng đại thừa độ thoát

Tất cả đều bình đẳng

Không thừa hai ba khác

Chỉ có một Phật thừa.

Lợi lạc của việc nghe và trì niệm kinh

Việc nghe và trì niệm Kinh Pháp Hoa mang lại lợi ích vô lượng: tăng trưởng trí huệ, diệt trừ tội chướng, được chư Phật hộ niệm, trồng căn lành, vãng sanh Tịnh độ, dẫn đến vãng sanh Cực Lạc, chứng quả Bồ Đề, độ thoát chúng sanh, và đạt giác ngộ viên mãn, như hoa sen nở rộ giữa bùn lầy.