Giải thích ngắn gọn ý nghĩa Kinh Pháp Hoa

Kinh Pháp Hoa (Diệu Pháp Liên Hoa Kinh) là bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, dạy về Diệu Pháp - pháp mầu nhiệm như hoa sen, khẳng định tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, có khả năng thành Phật. Kinh nhấn mạnh "nhất thừa" - con đường duy nhất dẫn đến giác ngộ, qua các phương tiện của Phật để dẫn dắt chúng sanh từ tam thừa (Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát) về nhất thừa, phá bỏ chấp trước, mang lại bình đẳng và lợi ích cho tất cả.

Toàn văn Phẩm Tín Giải Thứ Tư

Lúc bấy giờ, các vị Trưởng lão Tu Bồ Đề, Ma Ha Ca Chiên Diên, Ma Ha Ca Diếp, Ma Ha Mục Kiền Liên, nghe Phật nói pháp chưa từng nghe, đều được Phật thọ ký thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, lòng rất vui mừng hớn hở, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đến trước Phật sửa y phục, trệch vai bên phải, gối phải quỳ sát đất, một lòng chắp tay, cúi mình cung kính, nhìn Phật mà bạch rằng:

“Thế Tôn! Chúng con ở đầu chúng Tăng, tuổi cao lớn cả, tự cho đã được Niết Bàn không còn chi nữa, nên chẳng hướng cầu Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Thế Tôn từ xưa nói pháp đã lâu, lúc ngồi đây thân mỏi mệt, chỉ quán các pháp không, vô tướng, vô tác, chẳng dậy nổi lòng vui vẻ. Vì sao? Thế Tôn trước khiến chúng con ra khỏi tam giới được chứng Niết Bàn, nay tuổi đã già, đối với Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác mà Phật dạy các Bồ Tát, chẳng sanh lòng ưa thích. Chúng con nay ở trước Phật nghe cho các Thanh Văn thọ ký thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, lòng rất vui mừng được điều chưa từng có. Chúng con bất chợt mong, bỗng được tai nghe pháp quí báu này.

“Thế Tôn! Chúng con nay xin nói thí dụ để rõ nghĩa đó. Giả sử có người đến nơi bạn tốt, say rượu nằm ngủ. Bấy giờ bạn tốt có việc quan phải đi, lấy ngọc vô giá buộc trong vạt áo người say làm món tặng rồi mới đi. Người say nằm đó không hay biết chi hết. Tỉnh dậy đi lang thang đến nước khác, vì cơm áo phải tìm kiếm nhọc nhằn, rất khó khăn mới được chút ít. Nếu có được thì lòng rất vui mừng. Tình cờ gặp lại bạn cũ, bạn nói: Ông kia sao mà khổ sở vì cơm áo như vậy. Ta xưa muốn cho ông được an vui, tự do dùng của, ngày nọ tháng nọ lấy ngọc vô giá buộc trong vạt áo ông, nay vẫn còn đó mà ông chẳng hay, lại nhọc nhằn tìm kiếm khổ sở như vậy, rất là dại. Ông nay có thể đem ngọc đổi chác, thường được như ý, không thiếu thốn nữa.

“Phật cũng vậy, khi làm Bồ Tát dạy chúng con phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, mà chúng con liền quên, chẳng hay chẳng biết. Được đạo A La Hán tự cho đã diệt độ, nhọc nhằn tự cấp rất khó, chỉ được chút ít. Nhưng chí nguyện Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác vẫn chưa mất hẳn. Nay Thế Tôn khiến chúng con tỉnh ngộ mà nói rằng: Các Tỳ Kheo! Pháp các ông được chẳng phải rốt ráo. Ta từ lâu khiến các ông trồng căn lành Phật, dùng phương tiện hiện bày tướng Niết Bàn, mà các ông tự cho thật là diệt độ.

“Thế Tôn! Chúng con nay mới biết thật là Bồ Tát, được thọ ký thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Vì nhân duyên đó lòng rất vui mừng được điều chưa từng có.”

Lúc ấy Đại Ca Diếp muốn tuyên lại nghĩa này mà nói kệ rằng:

Chúng con hôm nay đây

Nghe tiếng Phật dạy bảo

Vui mừng nhảy nhót mừng

Được điều chưa từng có

Phật nói Thanh Văn chúng

Sẽ được thành Phật quả

Vô thượng báu không cầu

Mà tự nhiên được đến.

Chúng con được nghe pháp

Vô lậu bậc nhất ấy

Vui mừng không xiết kể

Ví như người trẻ nhỏ

Không hiểu biết gì hết

Từ cha mẹ được ngọc

Quí báu vô giá trị

Nhưng chẳng hay biết gì

Người ấy lớn lên rồi

Đi chơi khắp bốn phương

Xa cách cha mẹ ruột

Lang thang các nước khác

Ăn xin tự nuôi sống

Khó được như ý mình

Mất ngọc trong vạt áo

Lang thang khắp nơi nơi

May gặp lại cha ruột

Cha nay giàu lớn lắm

Của cải rất vô lượng

Các thứ ngũ dục tài

Kho đều chứa đầy dẫy

Con nay nghèo khổ sở

Lang thang khắp nơi chốn

Cha liền biết con lòng

Muốn khiến con giàu có

Liền dùng các phương tiện

Khiến con gần gũi mình

Sau bảo các con rằng

Đây là con ta thật

Bất chợt trở về đây

Của cải trong kho ta

Tùy ý con xuất nhập

Con nhớ nghèo khổ xưa

Chí thấp kém chưa từng

Nay được của cha để

Lòng rất đổi vui mừng

Phật thường thương chúng con

Nói chúng con vô tội

Ở trong các tội lỗi

Tu tập căn lành nhỏ

Phật biết chúng con lòng

Chí nguyện thấp kém kia

Chưa từng nói với chúng

Con sẽ được thành Phật

Nói chúng con được hết

Vô lậu diệt độ rồi

Từ Phật miệng sanh ra

Từ pháp hóa sanh ra

Được phần pháp của Phật

Chúng con tuy nói Niết Bàn

Nhưng chẳng mong cầu đó

Tự cho đã đầy đủ

Như người dại kia vậy

Vì thế trải ngày dài

Chẳng hướng cầu Đại thừa

Chúng con vì Tỳ Kheo

Nói đạo Vô thượng đó

Các ông được nghe pháp

Tùy thuận dạy người khác

Các ông ở trong đó

Dần dần vào Phật đạo

Như cha thương các con

Dùng phương tiện nhỏ kia

Dẫn dắt lòng chúng con

Khiến được quả Phật lớn

Chúng con tuy tin Phật

Theo Phật pháp mà tu

Nhưng chẳng hay biết chi

Đối với đạo chí thượng

Phật mở bày khiến ngộ

Vì chúng con nói thí dụ

Để rõ nghĩa ấy vậy

Như người nghèo đến bạn

Bạn buộc ngọc trong áo

Rồi đi nước khác xa

Người nghèo lang thang xin

Khổ sở tự nuôi sống

Được ít tự cho đủ

Chẳng cầu vật tốt hơn

Chẳng hay ngọc trong áo

Bạn thấy bảo rằng: Dại

Ngọc vô giá ta buộc

Trong áo ông vẫn còn

Nay ông nghèo khổ sở

Dại nên mới như vậy

Ông đem ngọc ấy đổi

Mua sắm vật cần dùng

Thường được như ý muốn

Không thiếu thốn chi hết

Phật cũng lại như vậy

Làm Bồ Tát thuở xưa

Dạy chúng con phát tâm

Vô thượng Chánh đẳng giác

Chúng con liền quên mất

Chẳng hay chẳng biết chi

Được A La Hán đạo

Tự cho đã diệt độ

Nghèo khó tự cấp dưỡng

Việc đó còn tự cho đủ

Chí nguyện chúng con nhỏ

Vẫn chưa từng hết hẳn

Nay Phật khiến tỉnh ngộ

Niết Bàn chẳng phải thật

Đến nay mới được nghe

Thọ ký Vô thượng giác

Chúng con được pháp ấy

Lòng rất đổi vui mừng

Như được ngọc vô giá

Bất chợt mong mà được

Chúng con nay mới hay

Thật là con của Phật

Phật nói chúng con đây

Sẽ được thành Phật quả

Mang ngọc pháp vô giá

Mà trước chẳng hay biết

Như người say rượu nằm

Bạn buộc ngọc trong áo

Du hành các nước khác

Nhọc nhằn tìm cơm áo

Rất khó được chút ít

Tự cho đã đầy đủ

Chẳng cầu hơn nữa chi

Chẳng hay ngọc trong áo

Bạn thấy bảo rằng: Ông

Ngọc ta buộc trong áo

Nay vẫn còn nguyên đó

Nay ông say tỉnh rồi

Hay biết có ngọc báu

Dùng đổi lấy của cần

Tùy ý ông sử dụng

Như người kia tỉnh ngộ

Hay biết ngọc vô giá

Phật cũng lại như vậy

Thấy chúng con nghèo khổ

Dùng Tiểu thừa trị lành

Dạy phát tâm Đại thừa

Như bạn thương người say

Buộc ngọc rồi mới đi

Phật cũng lại như vậy

Hiện thân làm Bồ Tát

Trải vô lượng kiếp số

Thương xót chúng dối si

Dùng phương tiện quyền xảo

Dẫn dắt chúng con đây

Khiến phát tâm Đại thừa

Nhưng chúng con quên mất

Chẳng hay chẳng biết chi

Được chút Tiểu Niết Bàn

Tự cho đã đầy đủ

Chẳng cầu Vô thượng đạo

Vào cửa trí huệ Phật

Thấy rõ pháp thật tướng

Nhờ Phật lực dẫn dắt

Chúng con được ngọc báu

Thọ ký bậc nhất ấy

Như được ngọc vô giá

Bất chợt mong mà được

Chúng con hôm nay đây

Được Phật pháp bảo tàng

Như người nghèo được ngọc

Bất chợt mong mà được

Phật mở bày cho chúng

Vô thượng trí huệ báu

Chúng con hôm nay được

Điều chưa từng có vậy

Chưa từng mong Phật quả

Nay tự nhiên được đến

Như người nghèo lang thang

Đến nhà bạn thân thiết

Bạn lấy ngọc vô giá

Buộc trong vạt áo kia

Cho rồi đi nước khác

Người nghèo say nằm ngủ

Chẳng hay chẳng biết chi

Tỉnh dậy lang thang xin

Du hành các nước khác

Cầu thực nhọc nhằn khổ

Được thì lòng vui mừng

Tình cờ gặp bạn cũ

Bạn nói: Ông dại kia

Sao lại khổ sở vậy

Ta xưa vì ông đây

Muốn ông được giàu sang

An vui tự tại dùng

Buộc ngọc trong áo ông

Nay vẫn còn nguyên đó

Ông chẳng hay biết chi

Nhọc nhằn cầu tự sống

Rất dại chẳng biết ngọc

Ông nay đem ngọc ấy

Đổi chác lấy của cần

Gia nghiệp được giàu lớn

Tùy ý ông sử dụng

Phật cũng lại như vậy

Thuở xưa dạy chúng con

Khiến phát tâm Đại thừa

Chúng con liền quên mất

Chẳng hay chẳng biết chi

Được A La Hán quả

Tự cho đã đầy đủ

Vẫn còn tâm Đại thừa

Chưa từng dứt hết hẳn

Phật khiến chúng con tỉnh

Niết Bàn như ngày nghỉ

Sau sẽ được Phật trí

Chúng con hôm nay được

Làm con Phật chân thật

Nghe pháp thọ ký ấy

Lòng rất đổi vui mừng.

Lợi lạc của việc nghe và trì niệm kinh

Việc nghe và trì niệm Kinh Pháp Hoa mang lại lợi ích vô lượng: tăng trưởng trí huệ, diệt trừ tội chướng, được chư Phật hộ niệm, trồng căn lành, vãng sanh Tịnh độ, dẫn đến vãng sanh Cực Lạc, chứng quả Bồ Đề, độ thoát chúng sanh, và đạt giác ngộ viên mãn, như hoa sen nở rộ giữa bùn lầy.