Kuş Bakışı

Kuş Bakışı

By NTVRadyoScienceNature
Download on the App Store

All Kuş Bakışı episodes

  • Bölüm 8 - Rekortmen kıyı çamur çulluğu

    Alaska’dan Yeni Zelanda’ya tam 11 gün boyunca kesintisiz uzan kıyı çamur çulluğu kuşu, dünya rekoru kırdı. 12 bin 200 kilometrelik yolu, hiç mola vermeden uçan kuş hiç acıkmadı mı, uykusu gelmedi mi? Ya da bunları uçarken mi yaptı?

    Kuşlar, kültürel ve ekonomik değere sahip olmaları, güzel ve etkileyici renkleri, sesleriyle insanların en çok ilgilendiği, araştırdığı hayvanlar.
    Ornitolog Arzu Gürsoy Ergen bu bölümde, tüm dünyada haber olan rekortmen kıyı çamur çulluğu kuşundan yola çıkıyor. Hem bu kuşun özelliğini, uzun uçuş sırasında neler yaptığını anlatıyor. Hem de bunun nasıl bilindiğini, kuşun nasıl takip edildiğini, kuşlarla ilgili araştırma yöntemlerini anlatıyor. İyi dinlemeler

    (Fotoğraf: TRAKUS - Embiya Sancak)

    18 min
  • Bölüm 7 - Yırtıcı kuşların göç hikayeleri

    ... Göç, bir kuşun hayatındaki en büyük macera, alabileceği en büyük risk.

    ‪...‬
    ‪Ornitolog Dr. Arzu Gürsoy Ergen bu bölümde kış uykusuna yatmayan, göç eden yırtıcı kuşların göç yolculuğunu anlatıyor. Atmaca, yılan kartalı, balık kartalı, çoban aldatan, karaçaylak göç eden yırtıcı kuşlardan. Uykucu çobanaldatan ise, adı üstünde kış uykusuna yatıyor. İyi dinlemeler.

    13 min
  • Bölüm 6 - Leyleklerin göç zamanı

    Leyleklerin göç zamanı. Ornitolog Dr. Arzu Gürsoy Ergen bu bölümde leyleklerin biyolojisinden "bebek getirme" efsanesinin çıkışına, Laklakhan'dan göç yolculuğuna leyleklerle ilgili bilmek isteyeceğiniz her şeyi anlatıyor, ayrıca bugünlerde leylek göçünü nerelerden izleyebileceğinizi de söylüyor.

    20 min
  • Bölüm 5 - Turnalar nasıl uçar?

    Ornitolog Dr. Arzu Gürsoy Ergen bu bölümde ters v şeklinde konumlanarak göç yolculuğu yapan kuşları anlatıyor. Turnalar, Kanada kazları, küçük kuğular...

    📷 Telli Turna - Cenk Polat

    1 min
  • Bölüm 4 - Göçmeyen ağaçkakan

    Her kuşun bir göç hikayesi var ama bugün anlatacağımız ağaçkakanlar göç etmedikleri gibi, ölümcül bir tehdit olmadığı sürece yaşadığı yeri asla terk etmeyenlerden! Bu bölümde ağaçkakanların hikayesi var.

    Ağaca dakikada ortalama 100 kere vurdukları halde sarsılmayan, ağrımayan güçlü bir kafa yapasına sahipler; ama aynı zamanda çok savunmasızlar. Vahşi kedi, tilki, yılan ya da büyük kuşlara kolayca avlanabilirler. Ağaçkakanın başını koruyan sistem, bilim dünyası için ilham kaynağı. Mesela uçakların kara kutusunu koruyan sistem, bundan esinlenerek geliştirildi.
    Ayaklarında ikisi öne, ikisi arkaya bakan dört parmak vardır. Bu yüzden kısa sıçramalarla hep yukarı giderler, asla geri geri yürüyemezler.
    Asosyaldirler, çoğunlukla tek başına olmayı tercih eder, kendi türüne karşı bile çok agresif olabilirler.
    Tek eşlidirler. Yuvayı erkek-dişi birlikte yapar, kuluçkaya sırayla yatarlar. Yavruların bakımını erkek yapar ve ondan sonra da eşler ayrı yaşamaya başlar; yeni üreme dönemine kadar.

    1 min
  • Bölüm 3 - Bilge, ana, uğursuz, estetik: Baykuş

    • Baykuşların en üstün özelliklerinden biri gözleri. Bazı türlerde vücut ağırlığının yüzde 1 -5’ini gözler oluşturur. Yani bu oranı insana uyarlarsak, gözlerimizin büyüklüğünün iri bir greyfurt kadar olması gibi. Tüm kuşların gözü başının yanındayken, baykuşlarınki öndedir ve sabittir, hareket edemez. Sağa sola bakması için başını çevirmesi gerekir ve başını neredeyse tamamen çevirebilir. Her iki yöne 135 derece çevirerek, 270 derecelik görüş sağlarlar.

    • Yeşillikler, hatta kar altındaki avının hareketini dinleyip yerini tespit edebilir. Sağ ve sol kulaktan duyma arasındaki zaman farkı 0.00003 saniyedir. Sesi hangi kulağından daha önce duyduysa, avı o yöndedir. Eğer her iki kulağından da aynı anda duyuyorsa, avı tam karşısındadır. Sağ/sol zaman farkın Baykuşlar sol/sağ zaman farkını farkla tespit edebilir.
    • Bu kadar iyi duyan baykuşlar, çok da sessiz uçar. Avını gözüne kestiren bir baykuşun, karanlıkta süzülüşünü duymak imkansız gibidir. Çünkü tüylerinin ucunda saçaklar vardır. Baykuş kanatlarını her indirdiğinde, bu saçaklar kanadın üzerinde oluşan hava akımının yarattığı ses dalgalarını kırar. Baykuşun vücudunun başka yerlerindeki hav tüyleri de kalan sesi emer.
    Böylece bir uçağı düşme tehlikesine kadar götürebilecek bir türbülansın önüne geçilmiş olur.
    • Baykuşlar kemirgen, kurbağa, kertenkele ve küçük kuşlarla beslenen ve ekolojik dengeye fayda sağlayan bir kuş olmasına rağmen insanlar baykuştan genellikle ya korkmuş ya da uğursuz saymıştır. Eski dönem Türkleri ise ‘ugi’ olarak isimlendirmiş baykuşları. Bilgeliğin ve fedakârlığın sembolü olarak görmüşler. Öyle değer vermişler ki, Manas Destanı’nda ‘baykuş ana’dan bahsedilir. Peki baykuş neden fedakarlığın, analığın ya da bilgeliğin sembolü?
    • Osmanlı’da ise baykuşun yeri ayrıdır. Türk mimarisinin en önemli ismi olan Mimar Sinan baykuşları inşa ettiği camilerde figür olarak kullanmıştır. Çünkü eski Türk, Mısır ve Yunan medeniyetlerinde baykuş bilgedir. Bugün de Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin logosu baykuştur.
    • Anadolu’da “ölümün habercisi” olarak görünmeleri tamamen yanlış anlamadan kaynaklanırken, Yunan mitolojisinde baykuşlar bilgelik tanrıçası Athena’nın sembolüdür ve savaşa hazırlanan bir ordunun üstünden baykuş uçarsa zafer kazanılacağına inanılırdı. Aztek ve Mayalar’da, Eski Mısır’da, Romalılar ve Babilliler’de de baykuş uğursuzluk, ölüm sembolü.
    Efsanelerden Harry Potter’ın dünyasına baykuş hikayeleri de bu bölümde.; bol bol baykuş sesleriyle.

    20 min
  • Bölüm 2 - Efsane uçuşlar

    - Uzun mesafe göçü konusunda rekor her yıl yaklaşık 71 bin km uçan Kutup Sumrusu'na aittir. Ortalama 100 gr ağırlığındaki kutup sumrusu yaklaşık 30 yıl yaşar ve hayatı boyunca tahmini 2.4 milyon km'lik bir göç yolculuğu yapar. Yavru kuşlar uçmayı kendi kendilerine öğrenirler Kuzey Kutbu’na kimsenin yardımı olmadan nasıl göç ettikleri hala büyük bir gizemdir.

    - Gugukların yumurtalarını dağ bülbülü, çayır incir kuşu ya da saz kamışçını yuvalarına bıraktığını, yavruların o yuvalara ait gibi büyüdüğünü biliyor muydunuz? Peki bu kurnazlığın sonu ne oluyor?
    - Kuzey kutbunda üreyip İngiltere’de kışlayan, ya da Kanada’da üreyip İrlanda’da kışlayan yosun kazlarının göç hikayeleri... Genç yosun kazı ilk sonbahar ve kışını ailesiyle geçirir. Sonrasında her yıl düzenli olarak, aynı tarlaya göç ederler.
    - Türkiye’de ve Avrupa’da baharın müjdecisi kırlangıçlar geldi. Kırlangıçlar gün ışığında göç ederler. Oldukça sessizdirler ve her gün yaklaşık 320 km civarında uçarlar. Ortalama ömrü 16 yıl. Uçuşları efsanevidir, çok çeviktirler.
    - Ebabiller dönüş yolculuğuna geceler soğumaya başlamadan önce Ağustos gibi başlar. Kırlangıçlar gibi göç yolculuğu sırasında gecelemezler ve bu nedenle çok hızlı bir şekilde kışlama bölgelerine geri dönerler.

    22 min
  • Bölüm 1 - Biyolojik saat, hafıza ve göç yolculuğu

    Biyolojik saat, kalıtım, hafıza, yolculuk ve habitat...

    Göç her zaman büyük risk! Kuşlar bu riski niye göze alıyor?
    Sibirya'da bir grup kazın, ağustos ayı başında anlaşılmaz bir şekilde huzursuz olduğu, davranışlarının değiştiği fark edildi. Bu kazlar her yıl aynı günlerde bu huzursuzluğu yaşıyor, sonra güneye gidiyorlardı. Bu, göç yolculuğuna benzemiyordu. Sonunda anlaşıldı ki, henüz tüy değişimini tamamlayamadıkları için, göçe uçarak değil yürüyerek başlayabiliyorlardı.
    Yüz binlerce kaz, bir askeri birlik gibi birkaç km genişliğinde sıralanıp, 3500 km sürecek göç yolculuğunun ilk 160 kilometresini yürüyerek katediyordu. Yaklaşık 10 gün süren bu yürüyüş sırasında bir çoğu ölüyor, kalanlar da yorgun ve aç olarak bir göl kenarına gelip, birkaç gün dinlendikten sonra Çin ve Himalayalar üzerinden kışlama alana uçuyordu. Onları Ağustos'ta huzursuzluğa iten ve sonunda göçe zorlayan kalıtsal yapılarıyla saptanmış biyolojik saatleriydi. Vücutlarına değen gün ışığının uzunluğu belli bir noktaya ulaşınca, vücut göç için sinyal veriyordu. Oysa 10 gün daha bekleyebilseler tüy değişimini tamamlamış olacaklar ve sorunsuz uçabileceklerdi. Araştırıldı. Bu kazların, geçmişteki habitatlarının 160 km kuzeyine kaydığı belirlendi. Biyolojik saatleri, bu nedenle olması gerekenden önce sinyal veriyordu.
    - Kuşlar hava durumunu tahmin edebilir ve buna göre yönünü bulabilir. Gece göç eden kuşlar, daha yavruyken kutup yıldızını referans noktası alıp Büyük Ayı, Küçük Ayı ve takım yıldızlarının konumlarını hafızaya kaydeder.
    - Göç rotası ise kalıtımla aktarılır. Yola çıkınca kaç gün güney-güneybatı yönünde uçacağını, kaç gün güneydoğu yönüne döneceği gibi, bitiş noktasına kadar neredeyse dakika dakika bilir. Yine de, deneyimli olan kuşlar, öncü olarak değişiklikler yapabilir.

    1 min