En nia magazino, temas pri la drama kaj intensa scienca vetkuro por malkovri vakcinon kontraŭ polio, rakonto kiu kombinas brilan medicinon kun profunda persona rivaleco.

Dum la unua duono de la dudeka jarcento, neniu malsano vekis tiom da teruro en la koroj de gepatroj kiel poliomjelito, aŭ simple polio. Ĝi estis nevidebla malamiko, kiu ĉiusomere transformis ĝojajn ludejojn kaj publikajn naĝejojn en lokojn de danĝero. Polio estas tre infekta viruso, kiu invadas la nervan sistemon kaj povas kaŭzi tutan paralizon en nur malmultaj horoj. Kvankam ĝi povis trafi iun ajn, ĝi ĉefe celis infanojn sub la aĝo de kvin jaroj. Por unu el ĉiu du cent infektitoj, la rezulto estis nereigebla paralizo, kaj inter kvin kaj dek procentoj de tiuj paralizitaj pacientoj mortis, kiam la viruso senmovigis la muskolojn necesajn por spiri. La bildo de vicoj da feraj pulmoj, tiuj grandegaj metalaj cilindroj, kiuj meĥanike helpis infanojn spiri, fariĝis la plej potenca kaj timiga simbolo de tiu epoko.

En ĉi tiu kunteksto de nacia angoro, aperis Jonas Salk. Naskita en Novjorko en mil naŭ cent dek kvar, Salk estis medicina esploristo ĉe la Universitato de Pittsburgh. Lia aliro al la problemo estis fundamenta: li kredis je inaktivigita virusa vakcino. La ideo estis simpla sed revolucia por tiu tempo. Uzante formaldehidon, Salk kaj lia teamo mortigis la polioviruson tiel, ke ĝi ne plu povis reproduktiĝi aŭ kaŭzi malsanon, sed ĝi ankoraŭ povis esti rekonata de la homa imunsistemo. Se oni injektus ĉi tiun senvivan viruson en homon, la korpo produktus antikorpojn por protekti sin kontraŭ la vivanta viruso en la estonteco.

Post sukcesaj provoj ĉe malgrandaj grupoj, inkluzive de li mem kaj lia propra familio, Salk gvidis tion, kion oni nomis la plej granda medicina eksperimento en la historio. En mil naŭ cent kvindek kvar, unu miliono ok cent mil infanoj, konataj kiel la Polio-Pioniroj, partoprenis en giganta kampanjo de provaj injektoj. La tuta usona nacio atendis kun granda streĉo. Fine, la dek-duan de aprilo, mil naŭ cent kvindek kvin, venis la anonco: la vakcino de Salk estis sekura, potenca, kaj efika. Tiu tago estis festata preskaŭ kiel la fino de mondmilito. Homoj dancis en la stratoj, preĝejaj sonoriloj sonoris tra la lando, kaj Jonas Salk fariĝis tuja nacia heroo. Lia malemo profiti de la malkovro fariĝis legenda; kiam oni demandis al li, kiu posedas la patenton de la vakcino, li responde diris la famajn vortojn: Nu, la homoj, mi dirus. Ne ekzistas patento. Ĉu oni povus patenti la sunon?

Tamen, la triumfo estis mallonga. Baldaŭ post la komenco de amasa vakcinado en mil naŭ cent kvindek kvin, okazis katastrofo konata kiel la Akcidento de Cutter. Unu el la laboratorioj produktantaj la vakcinon ne plene inaktivigis la viruson en kelkaj aroj. Tiu eraro kaŭzis kvardek mil kazojn de polio, du cent kazojn de paralizo, kaj dek mortojn. Kvankam oni rapide korektis la procedurojn, ĉi tiu tragedio lasis profundan cikatron sur la publika fido kaj donis novan forton al la kritikantoj de la metodo de Salk.

Dum Jonas Salk estis festata kiel heroo, alia brila menso laboris en la ombro kun tute malsama strategio. Albert Sabin, naskita en Pollando en mil naŭ cent ses kaj poste elmigrinta al Usono, estis virologo ĉe la Universitato de Cincinnati. Sabin estis fundamenta rivalo de Salk, ne nur science sed ankaŭ persone. Li malkaŝe malestimis la laboron de Salk, nomante lin kuireja kemiisto kaj nura teĥnikisto. Laŭ Sabin, vera vakcino devis uzi vivan sed malfortigitan viruson, ne mortigitan.

La teorio de Sabin estis, ke perbuŝa vakcino, kiun oni povus gluti anstataŭ injekti, estus pli efika. Ĉar la polioviruso nature eniras la korpon tra la buŝo kaj multiĝas en la intestoj, Sabin kredis, ke vakcino devas krei imunecon ĝuste tie. Lia vakcino, kreita per malfortigo de la viruso tra multaj generacioj en ne-homaj ĉeloj, havis plurajn grandegajn avantaĝojn. Unue, ĝi estis facile administrebla; oni nur bezonis du gutojn sur sukerpeco. Due, ĝi kreis tion, kion ni nomas grupa imuneco. Infanoj vakcinitaj per la metodo de Sabin povis transdoni la malfortigitan viruson al aliaj ne-vakcinitaj homoj, tiel nerekte protektante la tutan komunumon kaj haltigante la cirkuladon de la sovaĝa viruso.

Tamen, pro la timo post la Akcidento de Cutter kaj la jam ekzistanta sukceso de Salk en Usono, Sabin trovis malfacilaĵojn por fari grandskalajn provojn en sia propra lando. Li turnis sin al la internacia scenejo, kaj en ironia turno de la Malvarma Milito, li trovis kunlaboron en Sovetunio. En la malfruaj mil naŭ cent kvindekaj jaroj, milionoj da homoj en la komunista bloko ricevis la vakcinon de Sabin. La provoj estis eksterordinare sukcesaj. Ili pruvis, ke la viva-atenuita vakcino estis ne nur sekura, sed eble eĉ pli potenca ol la inaktivigita versio de Salk por elradikigi la malsanon entute.

La rivaleco inter la du viroj fariĝis amara. Sabin kredis, ke lia vakcino estas la nura vojo al fina venko, dum Salk avertis pri la danĝeroj de viva viruso, kiu teorie povus remutiĝi al sia danĝera formo. Sabin akuzis Salk pri troa hasto, dum Salk vidis en Sabin homon tro fieran por agnoski la sukceson de alia. Malgraŭ la personaj konfliktoj, la scienco progresis. En mil naŭ cent sesdek unu, la perbuŝa vakcino de Sabin estis fine aprobita en Usono, kaj pro sia malalta kosto kaj facileco de uzo, ĝi baldaŭ fariĝis la ĉefa armilo en la tutmonda batalo kontraŭ polio.

La kombinitaj klopodoj de Salk kaj Sabin, malgraŭ ilia dumviva malkonkordo, atingis ion mirindan. En mil naŭ cent okdek ok, kiam la Monda Organizaĵo pri Sano lanĉis la Tutmondan Iniciaton por Elradikigo de Polio, la malsano ankoraŭ paralizis centojn da miloj da infanoj ĉiujare en pli ol cent dudek kvin landoj. La vakcino de Sabin, facile transportebla al malproksimaj vilaĝoj kaj administrebla de volontuloj sen medicina trejnado, fariĝis la motoro de ĉi tiu kampanjo.

Hodiaŭ, la mondo estas mirinde proksime al la plena elradikigo de polio. Sovaĝa polioviruso nun ekzistas nur en malgrandaj partoj de tre malmultaj landoj. Tamen, la debato inter la du specoj de vakcinoj reaperis en nova formo. Kiel Salk antaŭvidis, en tre maloftaj okazoj, la malfortigita viruso en la perbuŝa vakcino povas cirkuli en sub-vakcinitaj komunumoj kaj reakiri sian forton, kaŭzante tion, kion oni nomas vakcin-devena polioviruso. Pro tio, multaj landoj nun revenas al la inaktivigita vakcino de Salk por la finaj paŝoj de la elradikigo, ĉar ĝi ne portas tian riskon.

La historio de la vakcino kontraŭ polio estas pli ol nur kuracista sukceso. Ĝi estas rakonto pri homa ambicio, pri la kolizio de du gigantaj egooj, kaj pri la potenco de scienco kiam ĝi estas movata de urĝa socia bezono. Jonas Salk fariĝis simbolo de malziema humanismo, homo kiu vidis sian laboron kiel donacon al la specio. Albert Sabin restas la arkitekto de la tutmonda strategio, la viro kies vizio pri grupa imuneco ebligis protekti eĉ la plej malriĉajn angulojn de la planedo.

Kvankam ili neniam plene repaciĝis, ilia heredaĵo estas komuna. Milionoj da homoj, kiuj hodiaŭ marŝas, kuras kaj ludas, devas sian sanon al la senĉesa laboro de ĉi tiuj du rivaloj. Ili pruvis, ke eĉ en la mezo de intensa konkurado kaj persona malamo, la rezulto por la homaro povas esti profunda bono. La feraj pulmoj nun estas muzeaj objektoj, memorigiloj pri epoko de timo, kiun la scienco sukcesis venki. Ni vivas en mondo preskaŭ libera de polio, ne pro unu sola miraklo, sed pro la persisto de du viroj, kiuj rifuzis akcepti malvenkon kontraŭ nevidebla malamiko.

Ni esperas, ke ĉi tiu rigardo al la historio de medicino kaj homa persistemo estis por vi interesa kaj instrua.