Last & Bransen, tegen beter weten in

Het kabinet wil 25.000 rijksambtenaren schrappen, en uit de Kamer komt het idee om ze om te scholen tot leraar. Twee vliegen in één klap? Helaas zal de politiek thuiskomen van een koude kermis. Barend en Derk gebruiken het voorstel als opstapje naar een grotere vraag: hebben we eigenlijk een lerarentekort, of eerder een tekort aan scholen waar leraren willen blijven? Ze bespreken onder meer de karikatuur van 'anders organiseren', hoe veel oplossingen blijven steken in oplossingen binnen de bestaande kaders, en waarom het eigenlijke probleem deels ligt in het leerstofjaarklassensysteem, waarin we kinderen ten onrechte indelen op leeftijd en onderwijs maken voor het gemiddelde. Uiteindelijk eindigen ze bij de vraag of je eigenlijk wel mag dromen als het huis nog niet op orde is.

In deze aflevering:

• Waarom het lerarentekort meer is dan een rekensom van leerlingen gedeeld door leraren
• Eerste en tweede orde: optimaliseren binnen het systeem of het systeem zelf bevragen
• Waar het leerstofjaarklassensysteem vandaan komt (en wat een paard ermee te maken had)
• Waarom je een Agora-school niet kunt afrekenen op eindexamencijfers

Genoemd in deze aflevering:

• Het kabinetsplan om rijksambtenaren om te scholen tot leraar: https://www.dutchnews.nl/2026/11/back-to-class-cabinet-seeks-to-train-civil-servants-as-teachers/
• Erik Meester in de Volkskrant over anders organiseren: https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/leraren-verlaten-gedesillusioneerd-het-onderwijs-terwijl-de-oplossingen-voor-het-oprapen-liggen~b9fdb396/
• • Jeroen Imants in de Volkskrant, reactie op Meester: https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-leren-anders-organiseren-scholen-verdienen-geen-negatieve-karikatuur~b0843af2/
• Onderwijsraad, Schaarste schuurt (2023): https://vo-raad.nl/nieuws/onderwijsraad-ongemakkelijke-keuzes-nodig-in-aanpak-lerarentekort
• Ilias El Hadioui, Zwarte zwanenscholen
• Claire Boonstra e.a., Het onderwijsvragenboek •
• Gert Biesta: kwalificatie, socialisatie en subjectivering

---

Last & Bransen, tegen beter weten in. Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven. Drie kwartier tot een uur, bijna elke week. Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram. Contact: [email protected]

Je kunt het haast niet gemist hebben: in Frankrijk zijn de afgelopen weken bizarre protesten losgebarsten. Het begon met een paar leraren die opkwamen tegen de tekorten, en leerlingen die hun school blokkeerden. Inmiddels is het een landelijke opstand van scholieren, leraren en ouders over lekkende lokalen, uitvallende lessen en klassen van meer dan dertig leerlingen, soms bij 39 graden. Barend en Derk pluizen uit hoe het begon, hoe het zo kon oplopen, wie er politiek garen bij spint en wat Nederland ervan kan leren. Een wat ernstigere aflevering dan je van ons gewend bent.

In deze aflevering:

• Waarom een tekort in Frankrijk meteen een probleem van de staat is, en in Nederland eerst van het schoolbestuur
• Cultuur of structuur: protesteren Fransen nu eenmaal vaker?
• Hoe onrust munitie wordt voor de verkiezingen, net als in 1968
• Moeten Nederlandse scholieren vaker van zich laten horen?

Genoemd in deze aflevering:

• Historisch Nieuwsblad, Rechts kan profiteren van protesten in Frankrijk, net als in 1968: https://historischnieuwsblad.nl/rechts-kan-profiteren-van-protesten-in-frankrijk-net-als-in-1968
• Anouk Zuurmond, Waarom maken we van scholen geen bedrijven?
• OESO: Franse leraren verdienen halverwege hun loopbaan zo'n 22 procent minder dan het gemiddelde
• NOS, Na aanhoudende protesten komt Frankrijk met maatregelen voor beter onderwijs: https://nos.nl/artikel/2636808-na-aanhoudende-protesten-komt-frankrijk-met-maatregelen-voor-beter-onderwijs

---

Last & Bransen, tegen beter weten in. Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven. Drie kwartier tot een uur, bijna elke week. Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram. Contact: [email protected]

Kamerleden, scriptieschrijvers, essayisten en zelfs onze premier: dit najaar werd de ene na de andere tekst door AI-detector Pangram gehaald, met ophef als gevolg. Maar wat zegt zo'n percentage eigenlijk? Over hoe iemand heeft gedacht, gewerkt en geschreven?

Barend en Derk duiken in de AI-heksenjacht. Ze vergelijken Pangram met de heksenwaag van Oudewater: een weegschaal kan prima betrouwbaar wegen en toch niets zeggen over of je een heks bent. Daarna gaat het over een belangrijker vraag: Wie is de auteur van een tekst, als een machine de woorden kan leveren? Met Barthes en Foucault in de hand komt Barend uit bij een nieuwe definitie: de auteur is degene die kan instaan voor wat hij oplevert. En dat vraagt van het onderwijs een terugkeer naar de tekentafel.

In deze aflevering:

• Hoe een AI-detector werkt, en wat hij wel en niet meet
• Waarom een slechte post nog niets zegt over een betrokken bezoek
• Van fraudezaak naar onderwijskundig vraagstuk
• Beoordelend vermogen: kan een student uitleggen en verantwoorden wat hij inlevert?

Genoemd in deze aflevering:

• RTL Nieuws over AI in masterscripties: https://www.rtl.nl/nieuws/onderzoek/artikel/5658537/masterscripties-vaak-geschreven-door-ai-iedereen-doet-het
• Het onderzoek van Marijke Van Vlasselaer e.a. (VUB) naar AI-detectietools: https://link.springer.com/article/10.1007/s40979-026-00226-w
• Joost Tanasale over het bezoek aan Kamp Westerbork: https://www.joosttanasale.nl/verhaal/beladen-woorden-over-kamp-westerbork
• Josette Daemen in NRC, Laat de AI-scriptie de wal zijn die het schip keert: https://www.nrc.nl/nieuws/2026/10/21/laat-de-ai-scriptie-de-wal-zijn-die-het-schip-keert-a4939347

Last & Bransen, tegen beter weten in. Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven. Drie kwartier tot een uur, bijna elke week. Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram. Contact: [email protected]

Barend heeft een nieuw boek: 'Je wordt papa, wen er maar vast aan'. Reden genoeg om het deze keer over vader worden en vader zijn te hebben. Wanneer word je eigenlijk vader: als je kind er is, of al bij die positieve zwangerschapstest?

Barend vertelt hoe een brief van zijn overleden vader de aanleiding werd voor zeventig columns over de babyhysterie, van de gender reveal party tot de 3D-echo. Daarna gaat het gesprek over de vraag hoe je de zorg verdeelt. Vaders krijgen weinig verlof, vrouwen leveren na hun eerste kind flink in op hun inkomen, en de verdeling gaat vaak al scheef lang voordat de baby er is. Derk zet daar tegenover dat eerlijk verdelen iets anders is dan alles 50-50 doen. En wat heeft co-regulatie ermee te maken?

In deze aflevering:

• Waarom de verloskundige vaak maar één stoel bij het bureau heeft staan
• Vader worden als liminale overgangsfase: je bent geen vader, maar ook geen niet-vader meer
• Wie denkt eraan dat de luiers op zijn? Over het onzichtbare denkwerk in een gezin
• Waarom gelijkwaardig iets anders is dan evenveel uren zorg

Genoemd in deze aflevering:

• Barend Last, Je wordt papa. Wen er maar vast aan: https://www.vanduurenmedia.nl/Auteur/Barend-Last
• Allison Daminger over het denkwerk in huishoudens: https://www.allisondaminger.com/research

---

Last & Bransen, tegen beter weten in. Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven. Drie kwartier tot een uur, bijna elke week. Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram. Contact: [email protected]

Eind september overleed, veel te jong, Paulien Cornelisse, onze nationale taalgoeroe. We kenden haar niet persoonlijk, maar lazen haar werk graag, en dat zet ons allebei al jaren aan het denken over taal, zeker ook in het onderwijs.

Als ode aan Paulien en aan wat zij ons heeft nagelaten, praten we over kleine woordjes met grote gevolgen, over zinnen die je ook anders kunt lezen, over framing, etymologie en antropomorfisme, en over de vraag of we eigenlijk wel hetzelfde bedoelen met wat we zeggen. De titel is een hommage aan haar bekendste boek.

Sterkte aan alle nabestaanden met het verwerken van dit verlies.

In deze aflevering:

• Waarom 'even' en 'hè' zoveel meer doen dan je denkt
• De bommelding, 'uw geld wordt uitgegeven' en andere zinnen die je ook anders kunt lezen
• Vragen uit de zaal die eigenlijk een mening zijn
• Wat 'coach' en 'onderwijzen' verraden over hoe we over leren denke
• Waarom je bedoeling onderweg altijd wat van koers raakt, en wat dat vraagt van gedeelde taal in het onderwijs

Genoemd in deze aflevering:

• Paulien Cornelisse: Taal is zeg maar echt mijn ding, Taal voor de leuk en het boekenweekessay Hè hè
• Metaphors We Live By, George Lakoff en Mark Johnson: https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/M/bo3637992.html
• Johannes Visser in De Correspondent, Leraar Nederlands, stop met zinloos grammaticaonderwijs: https://decorrespondent.nl/17260
• De woorden van Wilders en hoe ze werken, Jan Kuitenbrouwer: https://www.hebban.nl/boek/de-woorden-van-wilders-en-hoe-ze-werken-jan-kuitenbrouwer
• De vraag naar de techniek, Martin Heidegger: https://www.managementboek.nl/boek/9789460041488/de-vraag-naar-de-techniek-martin-heidegger
• Meer over Paulien: - Taalfanaat Paulien Cornelisse bleef altijd onderzoeken, eigenzinnig en met humor (NOS): https://nos.nl/artikel/2633174-taalfanaat-paulien-cornelisse-bleef-altijd-onderzoeken-eigenzinnig-en-met-humor
• In memoriam Paulien Cornelisse (Literair Nederland): https://www.literairnederland.nl/in-memoriam-paulien-cornelisse-1976-2026/

---

Last & Bransen, tegen beter weten in. Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven. Drie kwartier tot een uur, bijna elke week. Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram. Contact: [email protected]

De laatste maanden gaat het in onderwijsland vaak over de studeercrisis. Studenten komen minder vaak naar college, spenderen minder tijd aan hun studie en besteden werk uit aan AI. Maar een student die het college op anderhalve snelheid terugkijkt en daarom thuisblijft: is dat een probleem, of gewoon slim plannen? En moet de docent in zo'n geval misschien zelf aan de bak?

In deze aflevering zoeken Barend en Derk uit wat nu eigenlijk het probleem is achter die vermeende crisis. De vraag of het echt een crisis is laten ze dit keer links liggen. Ze pluizen vooral uit welke problemen er spelen, zoeken naar pleisters die docenten morgen al kunnen plakken maar vragen zich tegelijk ook hardop af of het hbo in zijn huidige vorm nog wel bestaansrecht heeft. Als er dan al sprake is van een crisis, is het dan niet eerder een identiteitscrisis?

In deze aflevering:

• Waarom aanwezig zijn en erbij zijn twee heel verschillende dingen zijn
• Hoe het onderwijs zelfregulerend leren tegelijk ondermijnt en aanmoedigt
• Waarom studenten groeten bij de deur en slimmer roosteren makkelijke winst zijn
• Waarom een aanwezigheidsplicht vooral een pleister is die binnen de oude kaders blijft

Genoemd in deze aflevering:

• Izaak Dekker (Hogeschool van Amsterdam) over de studeercrisis: https://www.hva.nl/nieuws/2026/6/terug-naar-de-klas-hoe-we-de-studeercrisis-tegengaan
• Rutger Kappe (Inholland) over het aanwezigheidsethos: https://www.inholland.nl/onderzoek/publicaties/afwezig-maar-aanwezig-het-rimpeleffect-van-afwezigheid-van-studenten/
• Jolien Dopmeijer (Trimbos-instituut) over studentenwelzijn: https://www.trimbos.nl/kennis/welzijn-studenten/mentale-gezondheid-van-studenten/
• Menno van der Schoot over de pedagogische taak van het hoger onderwijs: https://lnkd.in/p/esyU3DJq
• Nynke Bos over live versus opgenomen colleges: https://bera-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/bjet.12300

---

Last & Bransen, tegen beter weten in. Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven. Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram. Contact: [email protected]

Na de ophef over de PISA-resultaten vroegen we ons af waarom een discussie over onderwijs (maar eigenlijk in algemene zin ook) zo snel ontspoort in drogredenen en opgeblazen framing. Barend pluist uit waarom Ierland ten onrechte als gidsland werd opgevoerd, Derk legt uit wat er in ons hoofd gebeurt waardoor we daar met open ogen intrappen. Een aflevering over feiten checken, redeneringen checken, en de ongemakkelijke acceptatie dat je je eigen denkfouten amper zelf doorhebt.

In deze aflevering:

• Het verschil tussen misinformatie en desinformatie (en waar een chatbot dan onder valt)
• Waarom fact checking-tekortschiet en rhetoric-checking het echte werk is
• De stroman, het autoriteitsargument en de vraag wanneer je iemand wél op de persoon mag aanspreken
• Het steelman-argument: de redenering van je tegenstander sterker maken dan hij hem zelf bracht
• Vijf manieren om je te wapenen, van de kop in de krant tot de reactie die je beter kunt laten liggen

Genoemd in deze aflevering:

• Het boek van Lammert Kamphuis, Verslaafd aan ons eigen gelijk
• Daniel Kahneman, met zijn boek Ons feilbare denken (systeem 1 en systeem 2)
• Het onderzoek van Jean Wagemans en José Plug naar rhetoric-checking
• Aristoteles, Retorica: ethos, pathos en logos
• De PISA-resultaten en de berichtgeving in de Volkskrant, waaronder de column van Felienne Hermans, en het bericht in de Irish Examiner

---

Last & Bransen, tegen beter weten in. Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven. Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram. Contact: [email protected]

Pisa-2025 is uit. Nederland staat in rep en roer. Leesvaardigheid daalde met 18 punten, en 39% van onze 15-jarigen loopt een risico op laaggeletterdheid als ze van school afgaan. Wiskunde en natuurwetenschappen bleven gelijk, en we scoren eigenlijk best goed. Toch domineert het alarmisme. Barend en Derk lazen het rapport en zochten uit wat er klopt van al die paniek, en wat niet. Ze bespreken de cijfers zelf, de manier waarop media en mensen ermee omgaan, en de vraag wat Pisa eigenlijk wel en niet meet.

In deze aflevering:

• Waarom een dalend cijfer nog geen bewijs is voor een leescrisis
• Het verschil tussen een risico-inschatting en een diagnose
• Waarom Pisa vooral iets zegt over verschillen tussen scholen en leerlingen, en niks over onderwijskwaliteit
• Wat er mis was met de steekproef van Nederland dit jaar
• Hoe crisis-retoriek en Goodhart's Law elkaar in de hand werken

Genoemd in deze aflevering:

• PISA-2025 in vogelvlucht: https://www.pisa-nederland.nl/
• Opiniestuk Barend Last in Trouw: t.ly/wWIJ_
• Open brief van PO-Raad, VO-raad, AOb, MBO Raad, LAKS en andere onderwijsorganisaties aan de Tweede Kamer: t.ly/epVPs

---

Last & Bransen, tegen beter weten in. Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.

Drie kwartier tot een uur, bijna elke week. Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram. Contact: [email protected]

Het nieuwe school- en collegejaar staat voor de boeg, en de introductieweken zijn alomtegenwoordig - zowel bij opleidingen zelf als bij studentenverenigingen, waar soms ook ontgroeningen plaatsvinden. Barend sprak op NPO Radio 1 over ontgroeningen, en werd per abuis een paar dagen later in een NRC-column weggezet als verdediger van kruipen door de kots. Idioot, natuurlijk, maar het bood wel een prachtige aanleiding een gesprek dat al snel ergens anders over gaat: hoe wij mensen nieuwkomers inwijden in bestaande gemeenschappen. In een studie, op een werkvloer, bij de marine - overal. We koppelen dit vervolgens aan het nieuws dat steeds vaker studenten blijven thuiswonen, mede gedwongen door het nijpende woningtekort.

In deze aflevering:

- Hoe ontgroeningen ooit door universiteiten zelf zijn bedacht, en niet door studenten.

- Waarom vernedering vrijwel altijd averechts werkt en betekenisvolle beproeving juist iets heel bijzonders kan doen.

- Wat er gebeurt als je een opleiding ontwerpt rond binding in plaats van rond inhoud (binding-by-design).

- Waarom praten over generatie X, Y en Z weinig zin heeft, omdat gemiddeldes niets zeggen over individuele studenten.

Genoemd in deze aflevering:

- Het boek van Barend, De kunst van het ontgroenen: https://www.dekunstvanhetontgroenen.nl

- Dit is de Dag (EO, NPO Radio 1) over ontgroeningen: https://www.nporadio1.nl/podcasts/dit-is-de-dag/144420/kruipen-door-de-modder-en-liters-alcohol-drinken-is-de-ontgroening-nog-van-deze-tijd

- Maar dat begrijp jij toch niet, Karim Amghar: https://www.karimamghar.nl/boek

- ScienceGuide, Groeten van docent heeft positieve invloed op student: https://www.scienceguide.nl/2022/08/groeten-van-docent-heeft-positieve-invloed-op-student/

- Depositio cornuum, het middeleeuwse inwijdingsritueel: https://en.wikipedia.org/wiki/Deposition_(university)

- Vincent Tinto over sociale en academische integratie

- Ons feilbare denken, Daniel Kahneman

Heb je een vraag aan de show? Stuur 'm in via www.lastenbransen.nl.

---

Last & Bransen, tegen beter weten in.

Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.

Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram.

Contact: [email protected]

Een derde van onze jongeren zou functioneel analfabeet zijn. Dat cijfer klopt niet, en toch stoelt bijna al ons taalbeleid erop.

Staatssecretaris Judith Tielen roept ouders op om elke dag een kwartier met taal te oefenen. Voorlezen vooral, want er is een leescrisis. Barend en Derk horen de oproep, lezen de opiniestukken ernaast, en vragen zich af waar het schuurt. Want lezen is één puzzelstukje van taal, en taal is meer dan boeken.

Deze aflevering gaat over alarmisme, over de bijsluiter als versleten schoolvoorbeeld, en over de vraag of we thuis nog wel tijd hebben voor dat kwartiertje.

In deze aflevering:

- Waarom één PISA-cijfer van een paar jaar geleden het fundament werd van al het leesbeleid in Nederland

- Crisisinflatie: alles moet een crisis heten voordat er beleid doorheen komt

- De bijsluiter als armzalig argument voor leesvaardigheid, inclusief de overheidstoolkit om bijsluiters begrijpelijker te maken

- Praten wordt getoetst maar nooit onderwezen, terwijl spreken en luisteren aan lezen voorafgaan

- Waarom een kwartiertje voorlezen de ongelijkheid tussen huishoudens kan vergroten in plaats van verkleinen

- Boeken op een voetstuk, schermen in de verdomhoek: het onuitgesproken oordeel onder het hele debat

- Verheffingsdenken: waarom moet je lezen eigenlijk leuk vinden? Je rekent je boodschappenbriefje toch ook zonder plezier?

Genoemd in deze aflevering:

• Judith Tielen, staatssecretaris, over dagelijks een kwartier taal oefenen, https://www.ad.nl/politiek/kabinet-roept-ouders-aan-start-van-schooljaar-op-oefen-elke-dag-met-je-kind-kwartier-met-taal~aca9b2b9/
• Alexander Smit, onderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen, opiniestuk over geletterdheid en de thuissituatie, https://www.parool.nl/columns-opinie/opinie-taalcrisis-heeft-niet-alleen-te-maken-met-scholen-hoeveel-jongeren-worden-thuis-nog-voorgelezen~bf885d5e/
• Jeroen Dera, "De spagaat. Jonge lezers in tijden van ontlezing" (Querido), plus zijn radio-interview bij NPO Klassiek, https://www.nd.nl/cultuur/cultuur/1327175/deze-neerlandicus-onderzoekt-hoe-jongeren-lezen-is-chatgpt-he#closemodal
• Johannes Visser (De Correspondent), "Jongeren lezen niet meer, het medicijn is vakantie", https://decorrespondent.nl/17140/het-medicijn-tegen-ontlezing-vakantie/e824e7bd-54e7-093c-352a-39f72673d7c7

---

Last & Bransen, tegen beter weten in.

Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.

Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram.

Contact: [email protected]