LLEARN Podcast

Wil je formatief handelen écht laten werken in je les, zonder er een keurslijf van te maken? In deze aflevering nemen Valentina Devid en René Kneyber je mee door het nieuwe, gratis boek Toetsrevolutie. Formatief handelen in de praktijk – een bundel van de beste blogs van de afgelopen jaren, aangescherpt met de nieuwste inzichten en terminologie.

Je hoort waarom "minder toetsen, meer formatief handelen" een misverstand is, waarom we liever niet meer over differentiëren praten maar over afstemmen, en hoe je kwaliteitsbesef bijbrengt bij bètavakken en open bronvragen. Ook ontdek je wat de acht beweegredenen zijn achter het vijfstappenmodel, en waarom de mini-DIRK (de mini-didactische routekaart) door leraren eerst gehaat en daarna geliefd wordt.

In deze aflevering:

• Waarom een bundel van 800 A4 aan blogs nu op papier staat
• De acht beweegredenen: het vijfstappenmodel als flipperkast
• Minder toetsen ≠ meer formatief handelen – waarom die koppeling niet klopt
• Kwaliteitsbesef bij bètavakken (Nick Osinski) en bronvragen bij geschiedenis (Thijs Risselada)
• Van differentiëren naar afstemmen (Sacha van Looveren en Flemming van de Graaf)
• Grote DIRK vs. mini-DIRK: achterwaarts ontwerpen per les, met spiegelvragen en rode vlaggetjes
• Lethal mutations: hoe formative assessment in het buitenland zijn 'action' verloor

Download het boek gratis op toetsrevolutie.nl – daar verschijnt ook wekelijks een nieuwe blog. Schrijf je in voor de nieuwsbrief en mis niets.

(00:00) – Intro: het gratis boek en wat je in deze aflevering hoort

(00:39) – Waarom dit boek? 800 A4 aan blogs, nu gebundeld en aangescherpt

(01:37) – Van 'formatief toetsen' naar 'formatief handelen': tien jaar voortschrijdend inzicht

(05:14) – De acht beweegredenen: het vijfstappenmodel als flipperkast

(09:54) – Minder toetsen, meer formatief handelen? Waarom die koppeling niet klopt

(12:25) – Kwaliteitsbesef bij bètavakken (Nik Osinski)

(16:02) – Formatief handelen met bronvragen bij geschiedenis (Thijs Risselada)

(17:47) – Van differentiëren naar afstemmen: niveaugroepen, de inspectie en wat wél werkt

(23:40) – Grote DiRK vs. mini-DiRK: achterwaarts ontwerpen per les

(26:17) – Van haat naar liefde: wat leraren terugzien na een mini-DIRK

(35:10) – Slotbeschouwing: een group effort en een uniek boek

(35:35) – Formative action in het buitenland en 'lethal mutations'

(42:30) – Afsluiting: gratis download en wekelijkse blogs op toetsrevolutie.nl

Waarom gaat het Nederlandse onderwijs achteruit, terwijl we er zoveel geld én vrijheid in stoppen? Geschiedenisleraar en Leraar van het Jaar Erik Ex ging op zoek naar de perfecte les – van Finland tot Singapore, in een gammel VW-busje.

Hij vond die les nooit. Wat hij wél ontdekte: niet de superleraar en niet het perfecte systeem maken het verschil, maar leraren die als team samenwerken.

In dit gesprek met René Kneyber hoor je wat de beste scholen anders doen, waarom "collective teacher efficacy" meer is dan een lelijke term, en hoe onderwijskundig leiderschap, orde en rust en bij elkaar in de les kijken Nederland terug naar de Europese top kunnen brengen. Voor iedere leraar, schoolleider en bestuurder die gelooft dat het beter kan.

Hoofdstukindeling

(00:00) Introductie: Erik Ex, Leraar van het Jaar, en zijn boek Wereldlessen

(01:50) De onderwijsodyssee: met een busje op zoek naar de perfecte les

(05:12) Finland, Estland, Singapore – is de top écht beter?

(07:30) Niet de superleraar, niet het systeem, maar het team

(09:38) Individualisme, volgzaamheid en het ecosysteem rond het kind

(13:45) De Bermuda-driehoek: onderwijsvrijheid, lump sum en wie verantwoordelijk is

(15:57) Collective teacher efficacy: geloven dat élke leerling kan leren

(19:57) Samen beter worden: complementaire leraren en bij elkaar in de les kijken

(22:00) Het fundament: evidence-informed werken, orde en rust

(23:40) Instructional coaching: kort, hoogfrequent en gericht

(29:40) Londen: waar alles op zijn plek valt (de rector laat zich coachen)

(34:08) Een collectief gedragssysteem op het Damstede

(36:06) Focus en onderwijskundig leiderschap: niet twintig dingen tegelijk

(40:02) Vergezicht: waarom Nederland bij de wereldtop kán horen

Genoemd in deze aflevering (bronnen & namen)

• Erik Ex — Wereldlessen
• Principes van (Barak) Rosenshine
• Dylan Wiliam over leren als levenslang vak
• Gert Biesta over wat "goed onderwijs" is
• Sietske Waslander — de "Bermuda-driehoek" in het onderwijs
• Dominique Sluijsmans — "wat is leren?"
• Instructional coaching (o.a. via Steplab)
• Stichting leerKRACHT
• Frank van Kalshoven — column in de Volkskrant
• PISA-resultaten en de positie van Nederland

Zwem jij al in AI zonder te weten wat het met je onderwijs doet? Jan Jaap Hubeek maakt je wakker.

Je gebruikt AI in de klas, of je collega's doen het, of je leerlingen – maar wat betekent dat eigenlijk voor het kind dat voor je zit? In Mens blijven tussen systemen onderzoekt Jan Jaap Hubeek hoe AI en systeemdenken je onderwijs binnenkomen, en welke keuzes je als leraar, schoolleider of bestuurder nú te maken hebt. Geen loflied op de technologie, geen doemverhaal, maar het genuanceerde verhaal ertussenin: over regie houden, over ongelijkheid die onder water groeit, en over waarom een kind soms gewoon kind mag zijn.

Een gesprek over dashboards, de VAR, de directeur van Google die zijn eigen kinderen van het scherm weghoudt, en de vraag: in wat voor water willen we eigenlijk zwemmen?

Te gast bij René Kneyber van de LLEARN Podcast.

Show notes Waar dit gesprek over gaat

Jan Jaap Hubeek was bestuurder in het vrijeschoolonderwijs toen een inspecteur in zijn eerste week op bezoek kwam met een dashboard vol grafieken – dat hij letterlijk voor hem afschermde. Dat moment werd het startpunt van zijn boek Mens blijven tussen systemen. In dit gesprek verkent hij met René de opkomst van AI in het onderwijs als 'het water waarin we zwemmen': woest, hard stromend en vaak onzichtbaar. Geen zwart-witpleidooi voor of tegen, maar een oproep tot wakkerheid en het terugvinden van je pedagogische regie.

Breadcrumb-timestamps

(00:56) De inspecteur en zijn dashboard – waar het boek begint

(03:06) 'What the hell is water?' – de twee vissen als metafoor

(05:11) Meten is weten: is dit boek een afrekening met de bèta in Jan Jaap?

(07:14) Woest water: waarom AI niet wacht op je examencommissie

(8:47) Noorwegen en de vraag: geen AI tot een bepaalde leeftijd?

(12:07) De vertragers: Biesta, Arendt, Verhoeven – en de techno-optimist

(12:41) De directeur van Google die zijn eigen kinderen beschermt

(16:38) Weerstand bieden: telefoons, scrollen en de wil van het kind

(20:56) Het houten beeld in Dornach: de mens tussen twee krachten

(22:20) 'Ongelijkheid is een feature' – de Top 400 en de toeslagenaffaire

(27:23) Crisis of sluipende crisis? Vroege selectie en de politiek

(30:05) Kleine keuzes: de VAR, de scheidsrechter en het contact in de klas

(32:46) De horseless carriage en de leerling die AI gebruikte

(35:36) De lemniscaat: terug naar je bedoeling als docent

(37:35) Als je leerlingen als robots ziet, gaan ze robots gebruiken

Resource stack

• Boek: Mens blijven tussen systemen – Een pleidooi voor menswaardig onderwijs in het AI-tijdperk, Jan Jaap Hubeek (Telos Uitgevers) https://telos-uitgevers.nl/boek/mens-blijven-tussen-systemen/

• Podcastserie waaruit het boek voortkwam: AI: Het pedagogisch appèl (Stichting NIVOZ) https://nivoz.nl/nl/ai-het-pedagogisch-appel

• Genoemde denkers en werken: Gert Biesta, Hannah Arendt, Cornelis Verhoeven, Hartmut Rosa; Jan Masschelein & Maarten Simons, Apologie van de school; Philippe Meirieu; Salman Khan, Brave New Words

• Documentaire: Moeders (NPO) – over kinderen op de Top 400-lijst https://www.npodoc.nl/artikelen/moeders

• Rudolf Steiner en het houten beeld (de Menschheitsrepräsentant) in Dornach, Zwitserland

Wat nu?

Bestel Mens blijven tussen systemen via Telos Uitgevers (link).

Abonneer je op de LLEARN Podcast zodat je geen aflevering mist.

In oktober komt Dylan Wiliam naar Nederland voor drie masterclasses:

In deze aflevering gaan René Kneyber & Valentina Devid in gesprek met hem over het nieuwe curriculum, formatief handelen, de onderwijsinspectie en nog veel meer. 👇

Wat hem drijft

• Werken met jonge mensen is voor Wiliam de grootste vreugde gebleven
• Vermoedt achteraf dat hij de meeste impact had kunnen hebben door simpelweg in de klas te blijven, in plaats van via onderzoek of opleiden
• Wil het professionele oordeel van docenten herstellen: onderzoek wordt te vaak ingezet om docenten "om de oren te slaan"
• Onderzoek zegt vooral twee dingen: "het is ingewikkeld" en "het hangt ervan af" — waar onderzoek zwijgt, is het oordeel van de docent de beste bron

De echte uitdaging: opschalen

• Zijn beeld van wat een goede les maakt is sinds Inside the Black Box (1999) nauwelijks veranderd
• Wat hij onderschatte: hoe moeilijk het is om dit op grote schaal te realiseren
• Face-to-face werken met 24 docenten is geen schaalbaar model — de vraag werd: hoe doe je dit in twee miljoen klaslokalen?
• Antwoord: de teacher learning community, waarin docenten elkaars coaches worden en elkaar verantwoordelijk houden
• Een grootschalige RCT (Education Endowment Foundation, 70 scholen) toonde aan dat dit werkt, óók op externe gestandaardiseerde toetsen

Kosteneffectiviteit

• 20 tot 25% meer leerwinst, door slechts 2% van de onderwijstijd anders in te zetten
• Kosten: zo'n anderhalve à twee euro per leerling per jaar
• Professionalisering hoeft niet vakspecifiek te zijn: verbeter de pedagogiek en álle lesstof profiteert
• Kernvraag aan schoolleiders: als je 25 uur professionalisering per docent kunt vrijmaken, wat levert dan de meeste leerwinst op?

De dubbele lus van formatief handelen

• Formatief handelen werkt niet alleen voor leerlingen, maar ook voor docenten
• Docenten ontdekken dat ze lang beslissingen namen op basis van zwakke informatie
• De verschuiving: van luisteren naar het juiste antwoord, naar luisteren naar de betekenis in de respons
• Eenmaal die verschuiving gemaakt, is er geen weg terug — ook "wait time" wordt vanzelfsprekend

De plek van AI

• Of menselijke interactie strikt noodzakelijk is, noemt Wiliam een empirische vraag — voorzichtiger dan collega's die stellig zijn
• Helder uitgangspunt: de docent moet altijd "in the loop" blijven
• Zonder vakinhoudelijke controle kan AI-uitvoer ronduit slecht zijn (verwijzing naar Craig Barton)
• Nuttige toepassingen: feedback genereren, toon van commentaar verzachten, meerdere suggesties aanbieden waaruit de docent kiest
• In het werk met Google's LearnLM-team bleef driekwart van de AI-suggesties ongewijzigd
• Meest veelbelovende toepassing: docentcoaching (bijv. Aristotle) op basis van een lesopname of -transcript
• Cruciaal: deze feedback is privé — geen "spion van de rector", maar de docent die zélf kiest
• Beginstandpunt blijft streng: geen leerling-gerichte AI in po en vo zonder mens ertussen

Curriculum: minder behandelen, dieper leren

• Pleit voor het principe van soberheid (parsimony)
• Probleem: de meeste curricula bevatten genoeg stof om de snelste leerlingen bezig te houden — veel te veel voor de rest
• Omarmt Marzano's guaranteed and viable curriculum: bewust kiezen wat echt belangrijk is, zodat elke leerling succes ervaart
• "Onbedoelde gevolgen" bestaan niet als wet — ze zijn het resultaat van onvoldoende doordenken
• Bij elke verandering: wat wordt beter, en wat wordt slechter? Wie zegt "niets wordt slechter", denkt het niet door
• Bruners toets: schaadt het de volwassene die dit kind wordt als ze dit niet leren — en niet nú leren?
• Liever wat prestatie inleveren voor leerlingen die hun nieuwsgierigheid en leerplezier behouden (verwijzing naar Jo Boaler en discounting-effecten)

Spiralcurriculum versus distributed practice

• Het spiralcurriculum (Bruner) is niet altijd nodig — soms verspilling van tijd
• Onderscheid van distributed practice: niet jaarlijks terugkomen, maar na een paar weken
• Vraag steeds: helpt het spiralen écht, of kun je het beter goed doen wanneer het kind eraan toe is?
• Voorbeeld: matrices optellen via gekunstelde contexten, alleen om leerlingen er "aan te laten wennen" — een gevaarlijke reden om iets op te nemen

Geschiedenis structureren

• Twee dimensies: feiten én processen (oorzaak-gevolg, chronologie, omgaan met conflicterende bronnen)
• Bepaal eerst wat je moet weten als geïnformeerde burger
• Kies voor jongere leerlingen onderwerpen waarin historische processen makkelijker te operationaliseren zijn
• Gebruik de SOLO-taxonomie om sofisticatie te bepalen (multistructureel → relationeel; voorbeeld: oorzaken WO I)
• De "grand sweep" (steentijd → Romeinen → Vikingen) werkt niet: bij de vroegste periodes doen leerlingen geen geschiedenis, want er zijn geen bronnen — dat is prehistorie

Inspectie en attainment levels

• Wiliam werkte mee aan het afschaffen van de Engelse attainment levels — "alsof ik mijn eigen kinderen moest doden"
• Het systeem (gebaseerd op zijn eigen promotieonderzoek) werd misbruikt: Ofsted keek naar hoeveel leerlingen "drie niveaus vooruitgang" boekten
• Probleem: snellere leerlingen leren sneller, dus scholen met meer sterke leerlingen leken automatisch beter — een oneerlijke maat
• Pleit voor lichtere inspectie: bijvoorbeeld een "voldoende/onvoldoende"-oordeel, of schoolzelfevaluatie als focus (model Catalonië)
• Inspecteurs zouden de school moeten bezoeken (niet "op afstand voelen"), maar geen individuele docenten beoordelen
• Aanvullen met leerling- en oudervragenlijsten: een soort 360-graden-beeld
• Algemeen principe: verzamel geen data vaker dan dingen veranderen — eens per drie tot vijf jaar volstaat vaak

Onderzoek en innovatie

• Geen specifieke "over het hoofd geziene" onderzoeksvraag, maar wel twee fundamentele problemen
• Onderzoek vergelijkt alleen controle- en experimentele groep — scholen die meedoen verschillen van scholen die dat niet doen
• We evalueren te vaak categorieën (bijv. "samenwerkend leren") in plaats van concrete, repliceerbare programma's
• Oproep: laat scholen innoveren op een manier die je kúnt evalueren (bijv. nieuwe aanpak bij de helft van een leerjaar, of bij oneven hoofdstukken)

In aflevering 66 van de LLEARN Podcast spreken Valentina Devid & René Kneyber met Hannah Bijlsma over haar boek Zicht op de Leraar— een doordacht pleidooi voor een gedeeld kwaliteitsbesef over goed leraarschap in Nederland. Hannah is gepromoveerd onderzoeker, leerkracht groep 4, werkzaam bij de Radboud Universiteit en bij Excel.

Over het boek

• Zicht op de Leraar is een normatief maar zorgvuldig onderbouwd boek over wat goed leraarschap inhoudt
• Het bouwt voort op haar eerdere boek Zicht op de Les, maar neemt nu een explicieter standpunt in
• Geschreven voor middenmanagement van scholen én lerarenopleidingen
• Kern van de boodschap: de kwaliteit van leraren is niet neutraal — goed leraarschap is altijd normatief, en dat mag je ook gewoon zeggen

Het probleem in Nederland

• Er ontbreekt een helder gedeeld beeld van welke kennis en vaardigheden leraren nodig hebben
• Er zijn bijna 500 routes om leraar te worden, met enorme verschillen in inhoud en aanpak
• Onderzoek naar curricula van lerarenopleidingen toont grote variatie: sommige opleidingen besteden 0,5% aandacht aan klassenmanagement, andere 20-30%
• Hetzelfde geldt voor feedback geven, evidence-informed werken en andere essentiële vaardigheden
• Opleidingen zijn zowel opleider als poortwachter: ze bepalen zelf wanneer iemand bevoegd is

De doorgaande lijn ontbreekt

• De overgang van opleiding naar inductiefase is ruis-gevoelig: opleidingen leren verschillende dingen aan
• Veel scholen starten de inductiefase opnieuw, wat verwarrend en demotiverend is voor startende leraren
• De inductiefase is cruciaal voor het behoud van leraren — als kennis niet wordt verankerd, "verdrink je"
• Sommige besturen organiseren dit goed, anderen helemaal niet — het hangt te veel af van toeval

Wat werkt: leren van het buitenland

• Vlaanderen: sterke gedeelde taal rondom didactiek, klassenmanagement en kennisrijk curriculum — vanuit politiek én in de praktijk
• Schotland: tweefasensysteem waarbij je pas na jaren lesgeven én een vervolgopleiding je volledige bevoegdheid krijgt
• Engeland: eenjarige opleiding gevolgd door een intensief Early Career Framework in de school zelf
• Gemeenschappelijk in alle succesvolle landen: een gedeeld eindpunt en gedeelde taal over goed leraarschap

Gedeeld kwaliteitsbesef als sleutel

• Zonder gedeelde taal kun je niet gericht coachen, observeren of feedback geven
• Een gedeeld kwaliteitsbesef maakt feedback minder bedreigend: je herkent wat kwaliteit is en begrijpt waarom je feedback krijgt
• Instructional coaching werkt juist zo goed omdat het heel fijnmazig inzoomt op concrete leskwaliteit
• In Engeland zag Hannah hoe leraren gecoacht worden op kleine, specifieke elementen — met directe impact

De kern van het leraarsvak

• Lesgeven is en blijft de kern van het vak — al het andere is daaraan ondergeschikt
• Hoge verwachtingen van alle leerlingen zijn de absolute basis: elke leraar moet ervan overtuigd zijn dat alle leerlingen kunnen leren
• Routine-expertise versus adaptieve expertise: eerst solide routines opbouwen, daarna flexibel en wendbaar kunnen inspelen op context en leerlingen
• Adaptieve expertise ontlast het werkgeheugen van de leraar, waardoor er meer ruimte is om de klas echt te zien

Toetsen leiden tot stress, studenten haken af en instellingen grijpen naar snelle oplossingen. Maar wat als het probleem helemaal niet in de toets zelf zit? In deze aflevering van de LLearn Podcast gaat René Kneiber in gesprek met Antoinette van Berkel en Dominique Sluismans over hun boek Toetsen in verbinding — een bundel met interviews en artikelen van onderzoekers en onderwijsprofessionals. Hun centrale boodschap: goede toetsing begint bij de vraag waartoe je opleidt, en is onlosmakelijk verbonden met het curriculum, de student en de beroepspraktijk.

Over het boek

• Toetsen in verbinding is een bundel met interviews en artikelen van onderzoekers en onderwijsprofessionals
• Het boek is een pleidooi om toetsing in het hoger onderwijs fundamenteel te heroverwegen
• Centraal staat de vraag: hoe hangt toetsing samen met het curriculum, de student en de beroepspraktijk?

Waartoe leiden we op?

• Het boek opent met een uitspraak van Erik Mazur: "Als we toetsing niet heroverwegen, blijven we de leiders van morgen opleiden als volgers van gisteren"
• Toetsing staat nooit op zichzelf — het is altijd verbonden met de vraag waartoe je opleidt
• Ontwikkelingen zoals generatieve AI vragen om een voortdurende herijking van wat je van studenten wilt zien

Studentenstress

• Studentenwelzijn staat hoog op de agenda, maar de reflexmatige oplossing — cursussen veerkracht of weerbaarheid — schiet tekort
• Stress los je niet op met stresstraining, maar met goed onderwijs
• Duidelijke verwachtingen, begrijpelijke taal en samenhang in het curriculum verlagen stress effectiever
• Ook aanwezigheid is een ontwerpvraag: wanneer heeft fysieke aanwezigheid écht meerwaarde?

Het curriculaire spinnenweb

• Het spinnenweb toont tien curriculumcomponenten die in samenhang moeten zijn
• De kern is het hart van het spinnenweb: waartoe dient dit onderwijs, en waarom?
• Pas als een team het daarover eens is, kunnen alle andere curriculumkeuzes goed worden onderbouwd
• Zonder een helder hart werken teams langs elkaar heen — ongeacht hoeveel documenten er worden geschreven

Klein beginnen, groot denken

• Grote curriculumherzieningen zijn niet altijd de oplossing
• Kleine, gerichte interventies hebben vaak meer impact
• Voorbeelden: de taal in een rubric verbeteren, een feedbackaanpak herzien, casuïstiek inzetten voor teamreflectie
• Taalbewuste toetsing is cruciaal: als de taal studenten bij voorbaat benadeelt, kunnen ze nooit laten zien wat ze écht weten

Generatieve AI

• AI is geen losstaand probleem, maar een aanleiding om opnieuw na te denken over authenticiteit en vakmanschap
• Kleine stappen werken: studenten leren AI in te zetten én leren er kritisch op te reflecteren
• Studenten hebben altijd manieren gezocht om het zichzelf makkelijker te maken — AI is een nieuwe werkelijkheid, geen nieuw probleem
• De kernvraag blijft: wat wil je écht dat studenten leren, en hoe maak je dat zichtbaar?

Toetsen als startpunt

• Een diploma is geen eindpunt, maar een startbewijs voor verdere ontwikkeling
• Als toetsing de zin in leren wegneemt — al in het funderend onderwijs — gaat er iets fundamenteel mis
• Formatief handelen en verbinding met de vervolgstap maken toetsing weer tot onderdeel van een inspirerend leerproces
• De kwaliteit van toetsing is zichtbaar in klein, dagelijks gedrag — niet in beleidsplannen

Bekijk deze aflevering met ondertiteling op Youtube: https://youtu.be/udlong0eOhM

Boek van Josh Goodrich bestellen? https://telos.vrijeboeken.com/book/9789083555898-responsief-coachen.html

Interesse in het Steplab-platform en de bijbehorende opleiding(en)? https://toetsrevolutie.nl/ons-aanbod/steplab-samenwerking/

Veel scholen investeren in professionalisering van leraren via studiedagen, workshops of trainingen. Toch blijft de vraag: verandert het onderwijs in de klas daardoor echt?

In deze aflevering van de LLEARN Podcast gaat René Kneyber samen met Sacha van Looveren in gesprek met Josh Goodrich, CEO van Steplab en auteur van het boek Responsive Coaching, en Rachel Sewell, director of implementation

Samen bespreken ze hoe instructional coaching een krachtig alternatief kan zijn voor traditionele vormen van professional development. In plaats van losse trainingen werken leraren via korte, herhaalde coachcycli aan concrete verbeteringen in hun lessen.

Deze aanpak wordt in veel scholen in het Verenigd Koninkrijk al toegepast en wint internationaal snel terrein.

Wat is instructional coaching?

Instructional coaching is een vorm van professionele ontwikkeling voor leraren waarbij twee leraren samenwerken aan verbetering van de lespraktijk.

Het proces bestaat uit een terugkerende coachcyclus:

1. Een coach observeert een les

2. Coach en leraar bespreken wat er gebeurde

3. Ze bepalen één concrete verbeterstap

4. De leraar past die stap toe in de volgende les

5. De coach observeert opnieuw en geeft feedback

Door deze cyclus wekelijks of tweewekelijks te herhalen, ontwikkelen leraren stap voor stap nieuwe gewoontes in hun lespraktijk.

Wat is responsief coachen?

In het boek Responsive Coaching beschrijft Josh Goodrich een aanpak waarin de coach flexibel inspeelt op wat een leraar nodig heeft.

De coach kijkt bijvoorbeeld naar:

• bewustzijn – ziet de leraar wat er gebeurt in de klas?

• inzicht– hoe begrijpt de leraar het probleem?

• doelen – waar wil de leraar naartoe werken?

• concrete stappen – wat is de eerstvolgende verbetering?

• gewoontes – hoe wordt nieuw gedrag onderdeel van de routine?

Afhankelijk van de situatie kan coaching directief zijn (bijvoorbeeld bij een duidelijke verbeterstap) of juist reflectief.

Waarom werkt instructional coaching beter dan traditionele professionalisering?

Volgens Goodrich en Sewell zijn er vier redenen waarom coaching vaak effectiever is dan workshops of studiedagen:

1. Kleine stappen Leraren werken telkens aan één concrete verbetering.

2. Directe toepassing in de klas Nieuwe strategieën worden meteen uitgeprobeerd.

3. Frequente feedback Feedback volgt snel na observatie.

4. Nieuwe routines ontstaan door herhaling Door de coachcycli ontwikkelen leraren duurzame gewoontes.

Veelgemaakte fouten bij het invoeren van instructional coaching

Veel scholen die met coaching beginnen lopen tegen dezelfde problemen aan:

• te snel willen opschalen

• coaching bovenop bestaande taken stapelen

• onvoldoende tijd vrijmaken

• coaches onvoldoende trainen

Een belangrijke les uit scholen in Engeland: vervang bestaande vergadertijd door coachingtijd.

De rol van het Steplab-platform

Het Steplab-platform ondersteunt instructional coaching door evidence-informed didactiek te vertalen naar concrete stappen.

Het platform bevat onder andere:

• honderden granulaire didactische technieken

• videovoorbeelden van effectieve lessen

• studiemodules voor leraren en coaches

• dashboards waarmee schoolleiders coaching kunnen volgen

• tools om coachingcycli te plannen en feedback vast te leggen

Dit maakt coaching ook uitvoerbaar voor beginnende coaches.

Cultuurverandering in scholen

Instructional coaching draait uiteindelijk om het bouwen van een professionele leercultuur.

In sommige scholen coachen leraren elkaar regelmatig en wordt onderwijs voortdurend besproken. Hierdoor ontstaat een cultuur waarin lesgeven centraal staat in professionele gesprekken.

Belangrijkste inzicht uit de aflevering

Instructional coaching hoeft niet perfect te zijn om effect te hebben.

Als leraren elke week een kleine stap verbeteren, kan dat op de lange termijn enorme impact hebben op de kwaliteit van onderwijs.

Meer informatie

• proeflicentie Steplab-platform: https://toetsrevolutie.nl/ons-aanbod/steplab-samenwerking/

• masterclasses instructional coaching: https://toetsrevolutie.nl/event/cursusdag-de-basis-van-instructional-coaching-3/

• Programma's voor schoolontwikkeling met coaching: https://toetsrevolutie.nl/ons-aanbod/opleiding-instructional-coaching/

Leerlingen zijn druk bezig met een videoproject, maken TikTok-filmpjes en werken enthousiast samen.

Dat voelt als goed onderwijs. Maar… leren ze ook echt?

In aflevering 63 van de LLEARN Podcast is emeritus hoogleraar Paul Kirschner te gast. Aanleiding is zijn nieuwe boek Onderwijsillusies, waarin hij laat zien hoe gemakkelijk we ons in het onderwijs laten misleiden door wat we zien gebeuren in de klas.

Samen met René Kneyber ontrafelt Kirschner hardnekkige illusies, zoals:

• het idee dat actieve leerlingen automatisch lerende leerlingen zijn

• waarom stilte in de klas soms meer zegt dan drukte

• het verschil tussen presteren tijdens de les en duurzaam leren

• waarom projectwerk, ontdekken en samenwerken vaak overschat worden

• en hoe oefening, variatie en herhaald ophalen uit het geheugen wél leiden tot blijvend leren

Daarnaast gaat het gesprek over de rol van schoolleiders en beleidsmakers: waarom juist zij extra vatbaar zijn voor onderwijsillusies, en waarom kennis over leren cruciaal is voor goede beslissingen.

Een aflevering die uitnodigt om achter het gordijn te kijken van wat er in de klas gebeurt — en kritisch te kijken naar wat écht bijdraagt aan leren.

🎧 Aflevering 63 van de LLEARN Podcast – nu te beluisteren via je favoriete podcastplatform.

Het boek Onderwijsillusies is hier te bestellen: https://telos.vrijeboeken.com/book/9789083555874-onderwijsillusies.html

Deze aflevering met Nederlandse ondertiteling luisteren? Dat kan op Youtube: https://youtu.be/sI4NSR-FjnI

In deze aflevering van de LLearn Podcast spreken we met Jim Knight, de grondlegger van Instructional Coaching. Al meer dan twintig jaar onderzoekt en ontwikkelt hij manieren waarop leraren zich professioneel kunnen ontwikkelen zónder top-down verandermanagement.

We gaan met Jim Knight in gesprek over de kern van instructional coaching:

• waarom keuzevrijheid en eigenaarschap cruciaal zijn voor professionele groei

• hoe coaching leraren helpt hun impact op leerlingen te vergroten

• wat het verschil is tussen coaching, begeleiding en beoordeling

• en waarom duurzame schoolverbetering begint bij respect voor het vakmanschap van de leraar

Daarnaast bespreken we hoe instructional coaching er in de praktijk uitziet: van observaties en feedback tot het werken met doelen, data en kleine, haalbare verbeterstappen in de klas.

Deze aflevering is een must-listen voor leraren, schoolleiders en onderwijsadviseurs die zoeken naar een krachtige, mensgerichte manier om samen aan beter onderwijs te werken.

Ook de opleiding volgen van Jim Knight in september 2025? Kijk hier voor meer informatie: https://toetsrevolutie.nl/event/the-european-instructional-coaching-intensive-with-jim-knight/

Interesse in de vertaling van zijn boek? Meld je dan hier aan:

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdAWVcJLBS0mVOA4M8bAdfVNPjjBWrQs3DWAhpugZ730kiKWg/viewform?usp=header

In deze aflevering van de LLearn Podcast duiken we in een van de meest ambitieuze en veelbesproken initiatieven binnen het Nederlandse onderwijs: NEON, een nieuw platform waarmee leraren hun eigen methodes kunnen samenstellen. Is het een briljante vernieuwing, of een té groot plan?

René Kneyber gaat hierover in gesprek met Per-Ivar Kloen, docent biologie en mede-initiatiefnemer van Neon, en podcasthost van De Laatste Les

Wat is Neon?

Neon is geen traditionele uitgeverij, maar een coöperatie van leraren en schoolbesturen, gecombineerd met een stichting die een digitale editor ontwikkelt. Het doel:

• publieksgefinancierd lesmateriaal produceren

• dat materiaal gratis beschikbaar maken in het publieke domein

• en leraren ondersteunen om zelf regie te nemen over curriculum en methode.

Wat maakt Neon anders?

Volgens Per -var zijn er drie grote verschillen met bestaande uitgeverijen:

• Geen winstoogmerk, waardoor inhoud en kwaliteit centraal kunnen staan.

• Auteurs blijven in dienst om doorlopend te verbeteren, ontwerpen en actualiseren.

• Volledige flexibiliteit: leraren kunnen hoofdstukken verschuiven, opdrachten aanpassen, eigen materiaal toevoegen en zelfs eigen varianten van onderwerpen ontwerpen.

Van methode naar curriculumontwerp

Neon denkt radicaal anders over lesmateriaal: niet als lineaire boeken, maar als een flexibel, digitaal opgebouwd curriculum. Dat betekent:

• kruislijnen zoals digitale geletterdheid, burgerschap en zelfregulerend leren lopen door alle vakken heen

• materiaal is aanpasbaar, regenereerbaar (denk aan varianten van opdrachten) en continu verbeterbaar

• leraren kunnen eigen ontwerpen uploaden, die via kwaliteitskaders weer beschikbaar kunnen worden voor collega's in heel Nederland.

Ambitie & realiteit

Het project is groot — onderwijs van basisonderwijs tot en met voortgezet onderwijs — en roept zowel enthousiasme als kritiek op. Per-Ivar is realistisch: sommige dingen zullen mislukken, maar dankzij iteratief werken, gebruikersfeedback en samenwerking met vakexperts ontstaat een systeem dat steeds beter wordt.

WIl je meedoen aan NEON?

Leraren kunnen:

• lid worden van het NEON-leerteam

• deelnemen aan klankbordgroepen

• expertise inbrengen (ook als gepensioneerde vakexpert)

• of zelfs solliciteren als auteur binnen het Neon-team.

Neon wil niets minder dan een nieuw carrièrepad openen voor inhoudelijk gedreven leraren — en het vakmanschap van de docent zichtbaar maken.

Bekijk hier de vacatures: https://www.neon.nl/vacatures