Birçok kişi ChatGPT, Gemini, Grok gibi çeşitli yapay zeka destekli büyük dil modellerinin (LLM) çevirmenlik mesleğinin sonunu getireceğini düşünüyor. Bu modeller bağlamı doğru analiz edip ona göre bir çıkarım yapabiliyor, yüzlerce dil arasında karmaşık cümle yapılarıyla başa çıkabiliyor, saniyeler içinde tutarlı metinler oluşturabiliyor; haliyle insanların çevirmenliğin sonunun geldiğini düşünmesi normal. Ancak bu manzarayı daha önce Google Translate çıktığında da görmüştük. Artık insana ihtiyaç duyulmayacağı yönünde söylentiler vardı. Bu söylentiler gerçeğe dönüşmedi, aksine Google Translate, DeepL gibi çeviri motorları çevirmenler tarafından bir araç olarak görülmeye başlandı. Bu tarz çeviri motorları bir metni saniyeler içerisinde hedef dile aktarsa da bağlamı analiz edemiyor ve hatalı bir çıktı üretmeye meyilli oluyor. Bugün de benzer bir süreç yaşanıyor: LLM’ler daha güçlü ama kusursuz değil. Özellikle kültürel incelikleri, deyimleri, ironiyi ya da duygusal tonları aktarmakta hala yetersiz kalıyorlar.

LLM’ler çok dillilik, hız ve maliyet bakımından avantajlı. Bir çevirmenin saatlerce uğraşacağı metni saniyeler içerisinde hedef dile aktarabiliyorlar. Farklı diller arasında geçiş yapmak bir o kadar kolay. Bu açıdan adeta bir insan polygot gibi, ama en büyük farkı kültürel bağlamda zayıf kalması. Çeviri yapmak sadece kelimelerin hedef dildeki karşılığını yazmak değildir, aynı zamanda ironileri, deyimleri, kültürel ayrıntıları doğru bağlamda aktarabilmektir. Mesela Korecede “밥 먹었어?/밥 먹었어요?” (bap meogeosseo?/bap meogeosseoyo?) gibi ifadelerle “Yemek yedin mi?” demek, resmi olmayan, arkadaşça bir selamlaşma biçimi olarak kullanılıyor, yani Türkçedeki “Nasılsın?” gibi gündelik bir giriş cümlesi. O yüzden direkt “Yemek yedin mi?” diye çevirmek doğru olmaz. İşte bu noktada LLM’ler eksik kalıyor, çünkü onların kültürel belleği yok.

Peki bu noktadan sonra ne olur? Muhtemelen makine çevirileriyle yaşananlar tekrarlanacak. LLM’ler çevirinin kabasını yapacak, çevirmenler ince ayarlarıyla oynayacaklar. Böylece çevirinin maaliyeti ve yapım süresi azalacak. Çevirmen adayları için LLM’leri rakip değil, güçlü bir araç olarak görmek daha faydalı olabilir. Fakat çevirmenlerin yükü azaldığı için çevirmen istihdamının gittikçe azalacağını bilmek de gerekiyor. Kurumlar da yapay zekayı tamamen bağımsız bir çözüm değil, uzman çevirmenlerle işbirliği içinde verimli bir destek aracı olarak konumlandırmalı. Aksi halde LLM’lerin yapacağı küçük bir hata, onlar için milyonlara mal olabilir.

Peki sizce, yapay zeka bir gün kültürel incelikleri de öğrenip insan çevirmenleri tamamen gereksiz kılabilir mi?