मित्रांनो, जर आज तुम्हाला कोणी विचारलं की लोकमान्य टिळक कोण होते? तर तुम्ही साहजिकच सांगाल की ते स्वातंत्र्यसैनिक होते, 'स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे' अशी गर्जना करणारे महान नेते होते. पण तुम्हाला माहित आहे का, की टिळकांचा अभ्यास आणि त्यांचं 'व्हिजन' हे फक्त भारतापुरतं मर्यादित नव्हतं, तर ते एका ग्लोबल आणि आंतरराष्ट्रीय लेव्हलचे विचारवंत होते! ही गोष्ट आहे त्यांच्या लंडनमधल्या प्रवासाची. तिथे एका मोठ्या सभेत काही ब्रिटिश पत्रकारांनी आणि विचारवंतांनी टिळकांना मुद्दाम डिवचण्यासाठी एक अवघड प्रश्न विचारला. ते म्हणाले, 'मिस्टर टिळक, तुम्ही भारतात फक्त राजकारण करता. पण जगात जे कामगारांचे आणि मजुरांचे प्रश्न आहेत, त्या 'लेबर मुव्हमेंट' बद्दल तुमचं काय मत आहे?' त्यांना वाटलं होतं की हा भारतीय माणूस यावर काय बोलणार! पण लोकमान्यांनी अत्यंत खणखणीत इंग्रजीत आणि जबरदस्त आत्मविश्वासाने जे उत्तर दिलं, ते ऐकून त्या गोऱ्या साहेबांची बोलतीच बंद झाली. टिळक अत्यंत करारी आवाजात म्हणाले, 'अरे मित्रांनो, जर माझा जन्म या इंग्लंडमध्ये झाला असता, तर मी नक्कीच इथल्या फॅक्टरीमध्ये राबणाऱ्या कामगारांचा एक मोठा 'लेबर लीडर' झालो असतो! मी त्यांच्यासाठी दिवसाला पंधरा ते वीस रुपये पगाराची मागणी करून इथल्या सरकारला सळो की पळो करून सोडलं असतं. पण दुर्दैवाने माझा जन्म हिंदुस्थानात झाला आहे. आणि माझ्या देशामध्ये तुमचा ब्रिटिश कामगार आणि आमचा मजूर यांची तुलनाच होऊ शकत नाही. कारण माझा संपूर्ण देशच तुम्ही इंग्रजांनी लुटून कंगाल केला आहे! माझ्या देशात कामगारच काय, पण संपूर्ण जनताच गुलामीत आणि गरिबीत खितपत पडली आहे. त्यामुळे तिथे आधी मला स्वराज्य मिळवावे लागेल, आणि मगच मी कामगारांच्या हक्कांबद्दल लढू शकेन!' काय भयंकर भारी आणि लॉजिकल उत्तर होतं हे! त्यांनी एकाच फटक्यात ब्रिटिशांना त्यांची जागा दाखवून दिली आणि हेही सिद्ध केलं की ते फक्त एक लोकल राजकारणी नव्हते, तर जगातल्या अर्थशास्त्राचा आणि कामगार चळवळीचा खोलवर अभ्यास असलेला एक अतिशय प्रगल्भ आणि 'स्मार्ट' माणूस होता. स्वतःच्या देशाची परिस्थिती आणि जागतिक राजकारण यांची सांगड घालण्याची ही बुद्धिमत्ता खरोखरच थक्क करणारी होती...