M-HVAC

گپی با پیشکسوتان | مهندس حمزه‌لو – قسمت دوم

«من هرگز با مهندس ویگن قرارداد کتبی نداشتم؛ وقتی حرفی می‌زد، حرفش سند بود.»

این جمله مهندس حمزه‌لو، شاید بهتر از هر توصیف دیگری شخصیت مهندس ویگن فیلیپوسیان، بنیان‌گذار شرکت تهویه، را نشان دهد.

در قسمت دوم گفت‌وگویم با مهندس حمزه‌لو، دوست داشتم کمی از تاریخ شرکت تهویه فاصله بگیریم و بیشتر با انسانی آشنا شویم که پشت شکل‌گیری و توسعه آن قرار داشت.

مهندسی از خانواده‌ای ارمنی که در قزوین بزرگ شد، در انگلستان تحصیل کرد و بعدها با دانش فنی، پشتکار و شناخت فرصت‌های بازار، کسب‌وکاری خانوادگی را در صنعت تهویه مطبوع ایران شکل داد.

از نحوه انتخاب AirTemp آمریکا و انتقال دانش ساخت تجهیزات گرفته تا خاطرات طراحی و ساخت تجهیزات اختصاصی برای پروژه‌هایی مانند شهرک غرب، اکباتان و آتی‌ساز، مهندس حمزه‌لو از نزدیک‌ترین تجربه‌های کاری خود با مهندس ویگن می‌گوید.

اما برای من، شاید جذاب‌ترین بخش این گفت‌وگو فراتر از چیلرها، فن‌کویل‌ها و موفقیت‌های تجاری باشد؛ روایت مدیری که کنار کارگرانش می‌نشست، در سختی‌ها همراهشان بود و توانسته بود چنان اعتمادی میان همکاران و مشتریانش ایجاد کند که گاهی نیازی به قرارداد کتبی احساس نمی‌شد.

و در پایان، خاطره‌ای شنیدنی از مهندس ویگن و جمله‌ای که درباره هویتش می‌گفت:

«ما یک ایرانی ارمنی‌زبانیم.»

این قسمت از «گپی با پیشکسوتان»، برای من روایت مهندسی است که نشان می‌دهد در کنار دانش و توانایی فنی، اخلاق حرفه‌ای و اعتماد چه نقش مهمی در ساختن یک کسب‌وکار ماندگار دارند.

در ادامه مسیر «قنات، یخچال و شهرهای هیدرولیکی»، این بار به سراغ شوادان‌های دزفول و شوشتر رفتم؛ فضاهایی در دل زمین که با تکیه بر جرم حرارتی خاک، تهویه طبیعی، داریزه و گاهی ارتباط زیرزمینی از طریق تال، شرایطی بسیار متفاوت از گرمای شدید بیرون ایجاد می‌کردند.

در این اپیزود، شوادان را از زاویه مهندسی تأسیسات و آسایش حرارتی بررسی می‌کنم: از دما و رطوبت گرفته تا سرعت هوا، MRT، سرمایش تبخیری و نقش خودِ انسان در سازگاری با محیط.

شاید قرار نباشد امروز دوباره همان شوادان را بسازیم، اما می‌توانیم از شیوه فکر کردن سازندگانش یاد بگیریم؛ کمتر جنگیدن با طبیعت و بیشتر هماهنگ شدن با زیست‌بوم.

پترا در سال ۱۹۸۷ در اردن کارش را شروع کرد و به‌تدریج محصولات تهویه مطبوع خود را به بازارهای منطقه و آمریکا رساند. در این قسمت، مسیر رشد پترا را از زاویه‌ای بررسی می‌کنیم که برای صنعت تأسیسات ایران هم آشناست: ساخت محصول، ایجاد امکان آزمون، دریافت گواهی‌های بین‌المللی و رساندن دستگاه به دست مشتری در بازارهای دیگر.

این قسمت در ادامهٔ «گپ با پیشکسوتان صنعت تأسیسات» است. با نگاهی به تجربهٔ پترا و شرکت‌هایی مانند ساراول و تهویه، می‌پرسیم ارتباط با نهادهای استاندارد، دسترسی به بازار و تسهیل صادرات چه سهمی در دوام و رشد یک کارخانه دارند.

اگر در این شرکت‌ها کار کرده‌اید یا سند و تجربه‌ای دربارهٔ این مسیر دارید، خوشحال می‌شوم روایت شما را هم بشنوم.

اگر قسمت اول بیشتر درباره مسیر حرفه‌ای و بستری بود که مهندس منصف در آن فعالیت کرد، قسمت دوم وارد روش فکر کردن و روش کار کردن او می‌شود.

با ادامه گفت‌وگو با مهندس محمود رضایی، درباره منابع و رفرنس‌های مورد استفاده در تدوین نشریه ۱۲۸ و مباحث ۱۴ و ۱۶ مقررات ملی ساختمان، فرآیند تهیه پیش‌نویس‌ها، گردش مدارک بین اعضای کمیته، نظرخواهی عمومی و تفاوت میان «حکم» در مقررات و توضیح و آموزش در User Guide صحبت می‌کنیم.

در کنار آن، از شیوه QA و کنترل طراحی، کمیته‌های فنی و lesson learned، پرورش نیروهای متخصص و نگاه منصف به حفظ دانش فنی می‌شنویم؛ نگاهی که در یک جمله خلاصه می‌شد: دانسته‌ها نباید با آدم‌ها از بین بروند؛ باید نوشته و ساختاربندی شوند تا بعد از آنها هم باقی بمانند.

از بیمارستان کاشان به‌عنوان یکی از نقاط عطف این مسیر تا پروژه‌های بزرگ‌تر بعدی، این قسمت داستان تبدیل تجربه پروژه به سیستم، استاندارد و حافظه فنی یک صنعت است.

مردی با مداد و پاک‌کن؛ مهندسی که پیش از آن‌که بسیاری از همکارانش او را از نزدیک بشناسند، دقت و نظم فکری‌اش را از روی نقشه‌ها، محاسبات و مدارک فنی‌اش شناخته بودند.

در قسمت اول ویژه‌نامه مهندس حشمت‌الله منصف، به بخشی از مسیر بیش از شش دهه فعالیت حرفه‌ای او در صنعت تأسیسات ایران می‌پردازیم؛ از تجربه‌های اولیه در شرکت‌هایی مانند جنرال مکانیک و کوانتا، تا حضور مؤثر در شرکت خانه‌سازی ایران و شکل‌گیری بستری که طراحی، اجرا، آموزش، مستندسازی و انتقال تجربه را کنار هم قرار داد.

با روایت مهندس محمود رضایی و خاطرات جمعی از همکاران مهندس منصف، از پروژه سرخس و کیفیت مدارکی می‌شنویم که نخستین تصویر منصف را در ذهن رضایی ساخت؛ از آرشیو فنی و کمیته‌های درس‌آموخته در خانه‌سازی، از تجربه بیمارستان‌سازی در مقیاسی بزرگ، و از فرهنگی که هدفش فقط تمام‌کردن یک پروژه نبود، بلکه ساختن دانشی بود که بتواند در پروژه بعدی و برای نسل بعد دوباره استفاده شود.

این قسمت آغاز روایت مهندسی است که مستندسازی برایش یک کار اداری نبود؛ بخشی از خود مهندسی بود.

گفت‌وگو با مهندس رفیعی درباره توسعه محصول، تست و بومی‌سازی

چون دقیقاً همان چیزی است که در فایل دیده می‌شود: استفاده از کاتالوگ به‌عنوان نقطه شروع، بعد طراحی جزئیات، ساخت نمونه، تست و اصلاح تا رسیدن به محصول خود شرکت

در این قسمت از «گپ با پیشکسوتان صنعت تأسیسات» با مهندس نقوی‌پور، از مدیران باسابقه ساراول، درباره فرهنگی صحبت می‌کنیم که سال‌ها با عبارت «با افتخار ساخت ایران» شناخته می‌شد.

گفت‌وگو از مسیر شکل‌گیری ساراول و تأکید مهندس دهش بر تولید داخلی شروع می‌شود؛ رویکردی که برخلاف بعضی شرکت‌های هم‌دوره، بیشتر بر توسعه توان فنی داخل شرکت و حل مسئله متکی بود تا گرفتن لایسنس از یک برند خارجی.

مهندس نقوی‌پور از نقش مهندس زرگریان، فضای رشد برای مهندسان جوان، یادگیری از دل پروژه و تجربه، و دورانی می‌گوید که ساراول در سال‌های جنگ به یکی از مراکز حل مسائل فنی پیچیده تبدیل شده بود؛ جایی که قطعات و تجهیزاتی را می‌آوردند که ساخت یا تعمیرشان برای دیگران دشوار بود.

این اپیزود روایتی است از تولید داخل، اعتماد به توان مهندسی، فرهنگ حل مسئله و فراز و فرود یکی از مهم‌ترین شرکت‌های صنعت تأسیسات ایران.

در این اپیزود M-HVAC، ابتدا برای مخاطبی که با مقررات ساختمانی انگلستان آشنا نیست، از Part L و Part O، airtightness، تست 50 Pa، نقش پنجره، نویز، کیفیت هوای بیرون و محدودیت‌های امنیتی شروع می‌کنیم.

بعد می‌رویم سراغ مهم‌ترین تغییرات نسخه 2026:
Criterion B و تغییر از ۳۲ ساعت به ۴ شب، ceiling fan، weather files، سه‌مرحله‌ای شدن assessment، Home Office، Criterion D، window opening و zero infiltration برای ساختمان‌های نوساز.

اما سؤال اصلی اپیزود فقط این نیست که «چه چیزهایی عوض شده؟»

این تغییرها چه چیزی درباره نحوه فکر کردن قانون‌گذار، تجربه مهندسان و فاصله بین مدل و ساختمان واقعی به ما می‌گویند؟

در این قسمت از «گپ با پیشکسوتان صنعت تأسیسات» با آقای عبداللهی، از مجریان و پیمانکاران شعله خاور در دهه ۱۳۵۰، گفت‌وگو می‌کنیم.

از ساختار بزرگ طراحی، نظارت و اجرا در شعله خاور تا نحوه تربیت مهندسان و پیمانکاران، تخصص‌گرایی در اجرا و ارتباط نزدیک بین دفتر طراحی و سایت.

اما شاید مهم‌ترین بخش این گفت‌وگو، فرهنگی باشد که بارها با واژه‌هایی مثل صداقت، کیفیت، اعتماد و رابطه برد-برد توصیف می‌شود؛ فرهنگی که به گفته آقای عبداللهی تا سال‌ها بعد باعث می‌شد جمله «شعله‌خاوری هستی؟ خیالم راحت است» معنای خاصی داشته باشد.

در این اپیزود همچنین درباره ساختار پیمانکاران تخصصی، نحوه واگذاری پروژه‌ها و نقش اسکندر ارجمند در شکل‌گیری این فرهنگ صحبت می‌کنیم

در اولین قسمت از مجموعه گپ با پیشکسوتان صنعت تأسیسات، پای صحبت مهندس علیرضا حمزه‌لو می‌نشینیم؛ از نسل مهندسانی که سال‌ها در قلب صنعت تأسیسات ایران حضور داشته‌اند.این گفت‌وگو ما را به سال‌های آغاز شکل‌گیری تأسیسات مدرن در ایران می‌برد؛ از نخستین سیستم‌های گرمایش مرکزی و شکل‌گیری شرکت‌هایی مثل ایرمک و کولاک ایرمک، تا ورود دانش فنی، نمایندگی برندهای خارجی و شروع تولید داخل.

در این قسمت درباره نقش مهندسانی مثل گریگوریان، هوپه و ویگن فیلپوسیان، مسیر انتقال تجربه از پروژه به صنعت، و شکل‌گیری نسل اول شرکت‌های تأسیساتی صحبت می‌شود.این مجموعه قرار است روایت‌ها و تجربه‌های پیشکسوتان را کنار هم بگذارد تا تصویر کامل‌تری از مسیر رشد، بومی‌سازی و فراز و فرود صنعت تأسیسات ایران شکل بگیرد.