Mannlegi þátturinn

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var tónlistarmaðurinn Þórir Baldursson. Þórir á langan glæstan feril, bæði hér á landi og erlendis þar sem hann hefur unnið með þekktasta tónlistarfólki landsins og heimsþekktum nöfnum eins og Donnu Summer, Giorgio Moroder, Elton John og Grace Jones. Hann er auðvitað einn þriðji af Savanna tríóinu sem naut strax mikilla vinsælda á sjöunda áratugnum. Við litum yfir ferilinn og ferðuðumst aftur í tímann með Þóri í þættinum frá tónleikum sem hann heldur núna 16.október í Austurbæjarbíói sem kallast Tónlistarheimur í meir en hálfa öld.

Matarspjallið með Sigurlaugu Margréti var svo auðvitað á sínum stað, þar var kakósúparædd í dag og ekki voru allir sammála um ágæti hennar svo kíktum við aðeins í Eldhúsbókina góðu.

Tónlist í þættinum:

Brúðarskórnir / Savanna tríóið (Þórir Baldursson, texti Davíð Stefánsson)

C'est Magnifique / (La Bionda - Baldursson og Mazzoli)

Í töfrandi heimi / Kjalar Martinsson Kollmar (Þórir Baldursson, texti Kristján Hreinsson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Stríð og Friður í Reykjavík er heimildarmynd í þremur hlutum um leiðtogafund Reagan og Gorbachev í Reykjavík árið 1986. Íslensk stjórnvöld höfðu aðeins tólf daga til stefnu þegar ljóst varð að Reykjavík ætti að hýsa fundinn og Reykjavík umbreyttist á örfáum dögum. Árni Þór Jónsson leikstjóri myndarinnar fór með okkur í tímaferðalag fjörutíu ár aftur í tímann og við rifjuðum upp þennan merkilega tíma og viðburð og allt havaríið í kringum hann.

Síðasti dagurinn eftir Matthildi Yrsu Sigurðardóttur, Þórunni Rakel Gylfadóttur og Diddu Flygenring hlaut á dögunum Sólfaxa – íslensku barnabókaverðlaunin árið 2026. Matthildur Yrsa var ellefu ára þegar náttúruhamfarirnar í Grindavík, heimabæ hennar, hófust. Í bókinni segir hún sögu sína í samstarfi við verðlaunahöfundinn Þórunni Rakel Gylfadóttur, lýsir síðasta deginum í Grindavík, tilraunum til að lifa eðlilegu lífi þrátt fyrir jörðin skylfi undir fótum hennar, fyrirvaralausum flótta fjölskyldunnar og afleiðingum þess að vera rifin upp með rótum á viðkvæmum aldri og þurfa að fóta sig í nýjum aðstæðum. Við ræddum við Matthildi, móður hennar Valgerður Jennýjardóttur og Þórunni Rakel í dag.

Tónlist í þættinum:

Ammæli / Sykurmolarnir (Sykurmolarnir)

Moscow Moscow / Strax (Jakob Frímann Magnússon)

Perfidia / Linda Ronstadt (Alberto Dominiques)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við fræddumst í dag um Stafræna heilsu, miðstöð sem var stofnuð í upphafi árs og hefur það hlutverk að skapa heilbrigðiskerfi framtíðarinnar. Guðmundur Jóhannsson samskiptastjóri Stafrænnar heilsu sagði okkur í dag frá þeim markmiðum sem eru þar í gangi og horfa með okkur lengra fram í tímann á það hver þróunin er í heilbrigðistækni, til dæmis eitthvað sem kallast stafrænir tvíburar, skammtatölvur og nanó-örflögur og flutning Heilsuveru yfir á Ísland.is sem mun gerast á næstunni.

Svo heyrðum við af Lykkjum í leyfi á Húsavík, en það verður prjónaviðburður haldinn þar 16.-18. október, svokölluð prjónahelgi, Lykkjur í leyfi.Þarna sameinast prjón, ferðalag, matur, kvöldvökur og samvera. Nanna Einarsdóttir og Thelma Steimann standa að helginni og sögðu okkur betur frá henni í þættinum.

Svo var það vísindaspjallið með Eddu Olgudóttur. Í dag sagði hún okkur frá rannsókn um efnið Úralíþín A sem getur mögulega verið notað til að meðhöndla erfið tilfelli hjartabilunar. En efnið Úralíþín A finnst til dæmis í granataeplum og bláberjum. Edda útskýrði þetta betur fyrir okkur í vísindaspjalli dagsins.

Tónlist í þættinum:

Vals nr.1 / Magnús Eiríksson (Magnús Eiríksson)

Sous le ciel de Paris (Under Paris Himmel) / Sören Brix (Hubert Giraud)

Love is Blue / Paul Mauriat and his orchestra (André Popp, Pierre Cour & Brian Blackburn)

Stranger on the shore / Acker Bilk (Robert Mellin & Bilk Acker)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Á föstudaginn verður Mannauðsdagurinn 2026 haldinn í Hörpu og þar sem rúmlega þúsund ráðstefnugestir munu koma saman. Í síbreytilegum heimi fyrirtækjareksturs og vinnustaða gegnir fólk sem starfar við mannauðsmál mikilvægu hlutverki og þeirra aðkoma að mótun menningar vinnustaðarins og því að hlúa að mannauðnum. Adriana K. Pétursdóttir formaður Mannauðs og Unnur Ýr Konráðsdóttir, varaformaður Mannauðs, sem standa að Mannauðsdeginum komu í þáttinn og sögðu okkur betur frá.

„Bókabíó“ fór fram á kvikmyndahátíðinni RIFF í gærkvöldi en þá var sýnd verðlaunakvikmyndin Pride & Prejudice (Hroki og hleypidómar) frá árinu 2005 sem byggð er á sígildri sögu Jane Austen. Einnig var boðið uppá spjall með þeim Kristínu Lindu Jónsdóttur, formanni Jane Austen klúbbsins á Íslandi, og Silju Aðalsteinsdóttur, rithöfundi en Silja er helsti þýðandi verka Jane Austen á Íslandi. Silja og Kristín Linda komu til okkar í dag.

Svo var það veðurspjallið með Einari Sveinbjörnssyni. Í dag talaði hann við okkur um El Nino og helstu áhrifin af honum, undarlega hegðun fellibyljarins Polo og svo veðrið hér á landi næstu daga.

Tónlist í þættinum:

Byrjaðu í dag að elska / Geirfuglarnir (Rokkmúsirnar)

Litlu hlutirnir / Hildur Jónsdóttir (Hildur Jónsdóttir)

Theme From a Summer Place /Percy Faith Orchestra (Max Steiner)

Gæfa eða gjörvileiki / Spilverk þjóðanna (Spilverk þjóðanna)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við héldum áfram yfirreið okkar yfir það sem er að gerast á fjölum leik- og sviðlistahúsanna í vetur. Í þetta sinn var það Íslenski dansflokkurinn, en Lovísa Ósk Gunnarsdóttir er listdansstjóri þar á bæ. Hún sagði okkur frá dansflokknum og dansvetrinum framundan.

Svo fengum við gullmola af safni RÚV. Í þetta sinn var brotið sem við fengum að heyra frá árinu 1995, úr þætti Þorsteins J. Vilhjálmssonar „Sumar í Héraði“ þar sem hann hafði farið um sveitina með upptökutæki og rætt við fólk í Dölunum. Þar heyrðum við samtal þriggja kvenna sem eru allar um nírætt þar sem þær sitja og hnýta heklubönd og karpa um allskonar ótengda hluti, peninga, kleinubakstur og skaphöfn hvorrar annarrar. Þetta voru þær Steinunn Gunnarsdóttir Grænumýrartungu í Hrútafirði, Margrét Oddsdóttir Jörfa í Haukadal og Gísla Sigríður Kristjánsdóttir frá Teigi í Hvammssveit.

Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Gísli Hvanndal íslenskukennari og meðlimur í leshringnum Austurlandahraðlestri. Við fengum að vita hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Gísli talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Svanvængjuð þrá e. Valdimar Tómasson

Næsta stríð e. Ásgeir H. Ingólfsson

Bók vikunnar e. Snæbjörn Arngrímsson

Íslensk óhamingja e. Bragi Páll Sigurðarson

bækur Steinars Braga og þjóðsagan Djákninn á Myrká

Tónlist í þættinum:

Komdu með / Ríó Tríó (Gunnar Þórðarsson, texti Jónas Friðrik Guðnason)

Svantes lykkelige dag / Povl Dissing (Benny Andersen)

Nótt / Friðrik Ómar Hjörleifsson (Gunnar Þórðarsson, texti Þorsteinn Erlingsson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var leikarinn og leikstjórinn Björn Thors. Um síðustu helgi var leikritið Nýtt eldhús eftir máli, eftir Friðgeir Einarsson, í leikstjórn Björns frumsýnt í Kassanum í Þjóðleikhúsinu. Við ferðuðumst með Birni aftur í tímann, til námsáranna í Hamrahlíðinni og Hlíðaskóla þar sem kviknaði fyrst á leiklistarperunni í höfði Björns og svo fórum við enn aftar með honum, þangað sem rætur hans liggja í eyjunum í Breiðafirði. Forfeður og formæður, nútíminn, fortíðin og framtíðin með Birni Thors föstudagsgesti í dag.

Svo var auðvitað matarspjallið með Sigurlaugu Margréti á sínum stað. Hún var engu að síður stödd í Feneyjum, líklegast á gondóla, hvaðan hún fræddi okkur um matarmenningu staðarins.

Tónlist í þættinum:

Lífið yrði dans / HLH flokkurinn (erl.lag, texti Laddi, Þórhallur Sigurðsson)

Raddir efans / Prins póló (Svavar Pétur Eysteinsson)

Bambolero / Gipsy Kings

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Elín Ósk Óskarsdóttir heldur upp á 40 ára söngafmæli sitt með tónleikum í Salnum í Kópavogi 4.október nk. Elín Ósk hóf tónlistarnám sitt við Tónlistarskóla Rangæinga 11 ára gömul. Hún stundaði svo nám við Söngskólann í Reykjavík frá 1979-1984 og lauk þaðan einsöngvaraprófi. Aðalkennari hennar var hin ástsæla söngkona Þuríður Pálsdóttir og henni við hlið var Jórunn Viðar tónskáld sem sá um undirleikin. Elín Ósk stundaði framhaldsnám á Ítalíu frá 1984-1986 hjá Pier Miranda Ferraro tenór og prófessor í Mílanó. Eftir tveggja ára nám á Ítalíu var Elín kölluð heim til Íslands til að syngja titilhlutverkið í óperunni Tosca í uppfærslu Þjóðleikhússins árið 1986 aðeins 25 ára og var það jafnframt hennar fyrsta hlutverk á sviði. Elín Ósk fór yfir ferilinn með okkur og sagði til dæmis frá því þegar hún missti röddina og ekki fannst orsök þess fyrr en hún loksins fór til kvensjúkdómalæknis sem gat greint hvað var að hrjá hana.

Jónatan Garðarsson hélt svo áfram að fræða okkur um okkar frábæra tónlistarfólk. Í dag var komið að Björgvini Halldórssyni, Bo. Björgvin var auðvitað magnaður söngvari, en líka góður lagahöfundur og stjórnaði upptökum á fjölda hljómplatna fyrir aðra. Hann varð gríðarleg stjarna mjög ungur og hélt áfram allan ferilinn að syngja sig inn í hjörtu þjóðarinnar. Við komum ekki að tómum kofanum hjá Jónatani þegar kemur að Björgvini, frekar en fyrri daginn.

Tónlist í þættinum:

Ég fann þig / Björgvin Halldórsson (bandarískt þjóðlag, texti Jón Sigurðsson)

Vissi d'arte / Elín Ósk Óskarsdóttir og Sinfóníuhljómsveit Íslands (Giacomo Puccini, texti Luigi Illica og Giuseppe Giacosa)

Þó líði ár og öld / Björgvin Halldórsson (Bob Calili, Michael Brown & Tony Sansone, texti Kristmann Vilhjálmsson (duln.f. Hrafn Gunnlaugsson))

Skýið / Björgvin Halldórsson (Björgvin Halldórsson, texti Vilhjálmur Vilhjálmsson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Þann 24. september 1966 var Menntaskólinn við Hamrahlíð settur í fyrsta skipti og árið 1972 var hann fyrsti skólinn til að taka upp áfangakerfi. 60 ára afmæli skólans verður fagnað svo um munar næsta laugardag með dagskrá frá morgni til kvölds. Ofursveit skólans mun koma fram, Hamraskáld að fornu og nýju lesa úr verkum sínum, boðið verður uppá gönguleiðsögn um skólann og margt fleira. Tveir fyrrverandi nemendur og nú meðlimir í Ofursveit MH, Jakob Frímann Magnússon og Karl Sigurðsson Baggalútur komu í þáttinn í dag.

Pabba Reif er heitið á nýju dansverki sem frumsýnt verður eftir áramót í Tjarnarbíói. Aðstandendur sýningarinnar auglýsa nú eftir þáttakendum fyrir verkið, en leitað er eftir feðrum og ungmennum, sem munu svo dansa saman í sýningunni. Í kynningartexta segir að í verkinu munu feður fá tækifæri til að tengjast ungmennum sínum í gegnum dans og tónlist. Anna Kolfinna Kuran sagði okkur betur frá þessu verkefni og opnum danstíma á sunnudaginn í Dansverkstæðinu á Hjarðarhaga á sunnudaginn, en hún er danshöfundur verksins.

Svo var það vísindaspjallið með Eddu Olgudóttur. Í dag sagði hún okkur frá rannsókn sem bendir til þess að heilinn hafi tvo mismunandi uppruna í fósturþroska. Þessi vitneskja auðveldar vísindahópum sem eru að rannsaka sjúkdóma í heilastofninum, en heilastofninn á líklega uppruna sinn í öðrum stofnfrumum en t.a.m. framheilinn. Edda útskýrði þetta betur í þættinum.

Tónlist í þættinum:

Við arineld / Erla Stefánsdóttir (Magnús Eiríksson, texti Kristján frá Djúpalæk)

10 dropar af sól / Baggalútur (Bragi Valdimar Skúlason)

Eldur / Gissur Páll (Sveinn M Sveinsson, texti Steinn Steinarr)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Á laugardaginn var haldinn hátíðlegur í fimmta sinn Lífræni dagurinn og í þetta sinn í Kringlunni. Þar gat fólk kynnst lífrænni ræktun og framleiðslu og ekki síst hitt fólkið sem stendur á bak við íslenska lífræna matinn. Anna María Björnsdóttir var hjá okkur í dag og fór með okkur yfir stöðuna á lífrænum landbúnaði á Íslandi og hvernig framtíðin lítur út.

Heimildarmyndin Fuglar (og menn) var frumsýnd í síðustu viku. Í henni er fylgst með hjónunum Ólafi Aðalsteinssyni og Jóhönnu Ólafsdóttur sem hafa í rúma tvo áratugi helgað sumur sín verndun og uppbyggingu æðarvarps í Loðmundafirði á Austfjörðum. Myndin sýnir á afar fallegan og hispurslausan hátt samband manns og náttúru, en Ólafur hefur til dæmis byggt sex þúsund fuglakofa í firðinum fyrir kollurnar enda koma sífellt fleiri fuglar þangað á hverju ári. Ingvar Þórðarson, einn leikstjóra og framleiðandi myndarinnar, kom í þáttinn ásamt Pálma Benediktssyni, en hann er tengdasonur Ólafs og Jóhönnu og kemur sjálfur fram í myndinni.

Að lokum kynntum við okkur málþingið Mikilvægi hvala í vistkerfi sjávar sem verður haldið á miðvikudaginn í Loftskeytasöðinni. Þar verður varpað ljósi á hlutverk hvala í vistkerfinu og tengsl þeirra við líffræðilega fjölbreytni, hringrás næringarefna, frumframleiðni, kolefnisbindingu og heilbrigði hafsins. María Theodóra Ólafsdóttir forstöðumaður Loftskeytastöðvarinnar og Valgerður Árnadóttir formaður Hvalavina sögðu okkur frá því sem þar fer fram í þætti dagsins.

Tónlist í þættinum:

Ég elska þig í akkorði / Ragnar Bjarnason og hljómsveit Svavars Gests (Neil Sedaka, texti Ómar Ragnarsson)

Rogastans /Brek (Jóhann Helgi Benediktsson, Harpa Þorvaldsdóttir, Sigmar Þór Mattíasson, Guðmundur Atli Pétursson, texti Jóhann Helgi Benediktsson)

Rock’n roll öll mín bestu ár / Brimkló (K. Johnson, texti Þorsteinn Eggertsson)

Breaking up is hard to do / Neil Sedaka (Neil Sedaka & Greenfield)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við héldum áfram yfirferð okkur um leiksvið landsins, hvað verður á fjölum þeirra þennan leikvetur. Nú var komið að Leikfélagi Akureyrar, Bergur Þór Ingólfsson leikhússtjóri kom til okkar og fór með okkur yfir það sem er framundan hjá þeim, meðal annars 120 ára afmælissýning samkomuhússins, þar sem LA hefur verið til húsa og óteljandi sýningar hafa verið settar upp í og margt fleira.

Við kynntumst svo fyrirtæki sem heitir Hoobla, en það er vettvangur þar sem fyrirtæki, stofnanir og sveitarfélög hafa aðgang að neti sérfræðinga, stjórnenda og ráðgjafa til að ráða í tímabundin verkefni, sem sagt eins konar umboðsskrifstofa fyrir fagfólk sem kýs að vinna í því sem hefur verið kallað gigg vinnumarkaðurinn eða hagkerfið. Hoobla er fimm ára um þessar mundir og stofnandi þess, Harpa Magnúsdóttir sagði okkur aðeins betur frá því.

Og lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Sigrún Tinna Sveinsdóttir, sem var í beinu sambandi frá Nýju Delí á Indlandi, en hún vinnur fyrir utanríkisþjónustuna þar. Við fengum hana til að segja okkur frá því hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina. Shuka Saptati, Seventy Tales of the Parrot, höfundur óþekktur

Saga af svartri geit e. Perumal Murugan

Shattered Lands: Five partitions and the making of modern Asia e. Sam Dalrymple

Ráðuneyti æðstu hamingju e. Arundhati Roy

A Fine Balance e. Rohinton Mistry

Tónlist í þættinum:

Jambalaya / Carpenters (Hank Williams)

Ég labbaði í bæinn / Vilhjálmur Vilhjálmsson (Jóhann Helgason, texti Vilhjálmur Vilhjálmsson)

Entre Amigos / Stan Getz og Big band Bossa Nova (Gary Mcfarland)