En nia magazino, temas pri la manuskripto de Voynich, la plej mistera libro en la mondo, kiu dum jarcentoj defias la plej saĝajn mensojn de la homaro.

Imagu libron, kiu ŝajnas veni el tute alia dimensio. Ĝi estas plena de nekonataj skribaĵoj, strangaj desegnaĵoj de plantoj, kiuj ne ekzistas sur la tero, kaj bizaraj diagramoj de nudaj figuroj en komplikaj tubaroj. Ĉi tiu objekto ne estas fikcio de moderna romanisto. Ĝi estas reala, historia dokumento konata kiel la manuskripto de Voynich. Hodiaŭ ni esploros ĉi tiun enigmon, kiu restas nesolvita malgraŭ la klopodoj de la plej spertaj kodorompistoj kaj lingvistoj de la mondo.

La manuskripto de Voynich estas mezgranda volumo, proksimume dudek tri komo kvin oble dek ses komo du centimetroj. Ĝi konsistas el ĉirkaŭ du cent kvardek paĝoj de altkvalita veleno, kvankam la origina nombro de folioj verŝajne estis pli granda. En la jaro du mil naŭ, sciencistoj de la Universitato de Arizono faris radiokarbonan datadon kaj trovis, ke la veleno estis produktita inter la jaroj mil kvar cent kvar kaj mil kvar cent tridek ok. Ĉi tio metas la kreadon de la libro en la fruan dekkvinan jarcenton, dum la eŭropa renesanco.

Kio faras ĉi tiun libron tiel unika, estas la teksto. Ĝi estas skribita en tute nekonata alfabeto, kiun esploristoj nomas la voyniĉesa lingvo. Ĝi enhavas inter dudek kaj kvardek malsamajn signojn, skribitajn glate de maldekstre dekstren. Kiam oni analizas la strukturon de la vortoj, ili sekvas lingvistikajn regulojn. Ili havas ripetiĝantajn silabojn kaj statistikajn distribuojn similajn al naturaj lingvoj, sed neniu ĝis nun sukcesis traduki eĉ unu solan frazon.

La enhavo de la manuskripto estas kutime dividita en ses sekciojn surbaze de la ilustraĵoj. La unua kaj plej vasta estas la herba sekcio. Ĝi enhavas desegnaĵojn de proksimume cent dek tri plantoj. Tamen, jen la unua granda mistero: la plej multaj el tiuj plantoj ne estas identigeblaj. Ili ŝajnas esti fantastaj komponaĵoj de radikoj de unu specio, folioj de alia, kaj floroj, kiuj tute ne ekzistas en la naturo.

Sekvas la astronomia sekcio, plena de cirkloformaj diagramoj. Oni povas vidi sunojn, lunojn kaj stelojn. Estas klare videblaj la simboloj de la zodiako, ekzemple la fiŝoj por Fiŝoj aŭ la pafisto por Sagitario. Unu el la plej impresaj partoj estas la biologia aŭ balneologia sekcio. Ĉi tie la ilustraĵoj iĝas vere strangaj. Oni vidas dekojn da malgrandaj, nudaj inaj figuroj, kiuj banas sin en verdaj likvaĵoj interne de kompleksaj retoj de tuboj kaj ujoj. Kelkaj el tiuj tuboj ŝajnas simili al homaj organoj aŭ al la sangocirkula sistemo.

La ceteraj partoj inkluzivas kosmologian sekcion kun abstraktaj diagramoj kaj arkitekturaj elementoj kiel kasteloj, farmacian sekcion kun desegnaĵoj de radikoj kaj apotekaj vazoj, kaj fine receptan sekcion, kiu konsistas el densaj blokoj de teksto markitaj per malgrandaj steloj. La tuta verko estas farita per eleganta kaligrafio kaj nekutima paletro de inkoj, kio sugestas, ke ĝi estis tre multekosta kaj grava projekto por sia tempo.

Kvankam ni scias, kiam la veleno estis kreita, la dokumentita historio de la posedantoj de la manuskripto komenciĝas nur en la deksepa jarcento. La unua konfirmita posedanto estis la Imperiestro Rudolfo la dua, kiu regis de mil kvin cent sepdek ses ĝis mil ses cent dek du. Rudolfo estis fama pro sia obsedo pri alĥemio, astrologio kaj raraj objektoj. Onidire, li aĉetis la libron por la tiama grandega sumo de ses cent oraj dukatoj, kredante ke ĝi estas la verko de la dektria-jarcenta filozofo Roger Bacon.

Post la morto de Rudolfo, la manuskripto pasis al Jakub Horčický z Tepence, kiu estis la kortega apotekisto de la imperiestro. Lia subskribo estas ankoraŭ videbla sur la unua paĝo, kvankam nur sub ultraviola lumo. Poste, en la jaro mil ses cent tridek naŭ, la manuskripto aperas en la manoj de Georg Baresch, alĥemiisto en Prago. Baresch estis tiel mistifikita de la libro, ke li skribis al Athanasius Kircher, fama jezuita klerulo en Romo, kiu estis konata pro siaj provoj deĉifri egiptajn hieroglifojn. Baresch priskribis la libron kiel plenan de nekonataj karakteroj kaj petis helpon, sed Kircher ne povis tuj solvi la enigmon.

Kiam Baresch mortis, lia amiko Jan Marek Marci, rektoro de la Universitato de Karolo en Prago, heredis la volumon. En mil ses cent sesdek kvin aŭ mil ses cent sesdek ses, Marci fine sendis la tutan manuskripton al Kircher en Romon. Kun la libro li sendis leteron, kiu estas ankoraŭ hodiaŭ bindita en la volumo. En tiu letero, Marci mencias la ligon al Rudolfo la dua kaj la teorion pri Roger Bacon. Post tio, la manuskripto malaperis el la publika historio dum pli ol du jarcentoj, restante kaŝita en la biblioteko de la jezuita kolegio en Romo.

La moderna historio de la libro komenciĝas en mil naŭ cent dek du. Wilfrid Voynich, pola kaj litova komercisto de malnovaj libroj, vizitis la Vilao Mondragone proksime de Romo. La jezuitoj bezonis monon por riparoj kaj decidis sekrete vendi parton de sia kolekto. Voynich aĉetis tridek manuskriptojn, kaj inter ili estis la stranga kodo, kiu nun portas lian nomon. Li pasigis la reston de sia vivo provante deĉifri ĝin, konvinkita ke ĝi enhavas perditajn sciencajn sekretojn.

Post la morto de Voynich en mil naŭ cent tridek, lia vidvino Ethel heredis la libron. Post ŝia morto, ĝi pasis al amikino kaj fine, en mil naŭ cent sesdek unu, la antikvaĵisto Hans Kraus aĉetis ĝin por dudek kvar mil kvin cent dolaroj. Kraus provis vendi ĝin por cent sesdek mil dolaroj, sed neniu institucio volis aĉeti tiel riskaspecan objekton. Fine, en mil naŭ cent sesdek naŭ, Kraus donacis la manuskripton al la Biblioteko Beinecke de la Universitato Yale. Tie ĝi ricevis la katalogan nomon mo so kvar cent ok. Dank' al ĉi tiu donaco, la manuskripto fariĝis publike alirebla por studado, kio komencis novan epokon de intensa esplorado.

Dum la lastaj cent jaroj, la manuskripto de Voynich fariĝis la "Sankta Gralo" de kriptografio. Dum la Dua Monda Milito, iuj el la plej bonaj kodorompistoj de la mondo direktis sian atenton al ĝi. La plej fama el ili estis William Friedman, la viro kiu rompis la japanan kodo-sistemon konatan kiel "Purpuro". Friedman kaj lia edzino Elizebeth, kiu ankaŭ estis genia kriptanalizisto, studis la manuskripton dum jardekoj.

Friedman uzis sciencan kaj statistikan aliron. Li analizis la oftecon de la karakteroj kaj la strukturon de la vortoj. Lia konkludo estis surprizaj: li opiniis, ke la manuskripto ne estas simpla kodo, kie unu litero anstataŭigas alian. Anstataŭe, li kredis, ke ĝi povus esti tre frua ekzemplo de konstruita lingvo, simila al filozofia lingvo kie ĉiu parto de vorto reprezentas specifan kategorion de ideoj. Tamen, eĉ Friedman devis konfesi malvenkon. Li ne povis legi eĉ unu vorton.

Hodiaŭ ekzistas tri ĉefaj teorioj pri la naturo de la manuskripto. La unua estas, ke ĝi estas vera lingvo, eble perdita dialekto aŭ fonetika skribo de konata lingvo kiel la latina aŭ la hebrea, tiel forte kodita ke ĝi restas nelegebla. La dua teorio estas, ke temas pri tre kompleksa cifro, eble uzanta plurajn alfabetojn samtempe por konfuzi la leganton.

La tria teorio, kiun multaj esploristoj nun subtenas, estas ke la manuskripto estas kompleksa trompo, aŭ kiel oni diras en la angla, "hoax". Laŭ ĉi tiu hipotezo, iu en la dekkvina jarcento kreis la libron por vendi ĝin al riĉa kolektanto kiel Rudolfo la dua, pretendante ke ĝi enhavas sekretan scion. La fakto, ke la teksto havas lingvistikajn ecojn, povus esti rezulto de iu meĥanika metodo por generi hazardajn sed kredebleaspektantajn vortojn. Tamen, kontraŭuloj de ĉi tiu teorio argumentas, ke la laboro necesa por krei tiel detalan kaj longan libron nur por trompo estus tro granda por tiu epoko.

Kial do la manuskripto de Voynich ankoraŭ gravas hodiaŭ? Ĝi ne estas nur kuriozaĵo. Ĝi reprezentas la limojn de la homa kapablo kompreni informojn. En la epoko de komputiloj kaj artefarita inteligento, ni kutimiĝis al la ideo, ke ĉiu kodo povas esti rompita se ni havas sufiĉe da kalkulpovo. Sed la manuskripto de Voynich silentas. Ĝi estas memorigilo pri la profundo de la historio kaj pri la ebleco, ke iuj sekretoj de niaj prapatroj povus esti perditaj por ĉiam.

Hodiaŭ, danke al la cifereca skanado fare de Yale, iu ajn persono kun interreta konekto povas rigardi la paĝojn de la manuskripto. Miloj da entuziasmuloj tra la tuta mondo pasigas siajn noktojn analizante la kurbojn de la literoj kaj la strangajn radikojn de la plantoj. Ĉiu kelka jaro, iu anoncas ke li fine "solvis" la enigmon, sed ĝis nun, neniu el tiuj solvoj rezistis sciencan kritikon. La manuskripto restas tiel mistera kiel en la tago, kiam Wilfrid Voynich trovis ĝin en la itala vilao. Ĝi estas spegulo, en kiu ĉiu generacio vidas siajn proprajn obsedojn kaj esperojn pri la malkovro de perdita vero.

Ni esperas, ke ĉi tiu rigardo al la plej enigmo de la historio vekis vian kunecon pri la misteroj, kiuj ankoraŭ atendas nin en la polvoplenaj arkivoj de la mondo. Dankon pro via aŭskultado de nia hodiaŭa programo pri la sekretoj de la pasinteco.