Bu bölümde Defne ve Ergen, 1. Sezondan beri sorguladıkları en temel sorulardan birine daha da derinlemesine bakıyorlar: Mekke'nin hafızası ne kadar geriye gider?

1. yüzyılda, Hicri 250 yılı civarında, Mekke'de bir adam yaşadı: Ebü'l-Velîd Muhammed b. Abdullah el-Ezrakî . O, bugün dünya tarihinde bir şehre adanmış ilk kitap olarak kabul edilen Ahbâru Mekke ve mâ câe fîhâ mine'l-âsâr'ı (Mekke'nin Tarihi ve Orada Bulunan Eserler) yazdı .

El-Ezrakî, Mekke'yi sadece bir şehir olarak değil, bir hafıza mekanı olarak ele aldı. Onun eseri, siyasi bir tarih değil; şehrin topografyasını, Kabe'nin yapısını, Hacerü'l-Esved'in hikayesini, Zemzem Kuyusu'nu, Safa ile Merve'yi, Mescid-i Haram'a yapılan ilaveleri ve hac ibadetinin tüm işaretlerini detaylıca anlatan bir kutsal coğrafya rehberidir .

Bu bölümde sorduğumuz sorular:

• El-Ezrakî kimdir? Dedesi Ahmed b. Muhammed el-Ezrakî'nin rivayetleri onun eserini nasıl şekillendirdi? 

• Ahbâru Mekke neden "dünyadaki ilk şehir tarihi" olarak kabul ediliyor? 

• El-Ezrakî, Kabe'nin tarihini anlatırken nereden başlıyor? Meleklerin tavafından Hz. Adem'in inşasına... 

• Oryantalistler, el-Ezrakî'nin Kabe'nin iç direklerinde Meryem ve İsa (a.s) resmi olduğuna dair naklini neden sık sık gündeme getiriyor? 

• El-Ezrakî'nin anlattığı Mekke ile bugünkü Mekke'nin haritaları arasında paralellikler ve farklılıklar neler?

• Onun eseri, "şehirlerin anası"nın hafızasını ölçmek için neden eşsiz bir kaynak?

El-Ezrakî'nin Metodu:

El-Ezrakî, eserini yazarken sadece kendi gözlemlerine değil, güçlü bir rivayet zincirine (isnad) dayandı. Dedesi Ahmed b. Muhammed el-Ezrakî'den (ö. 222/837) ve diğer tanınmış şahıslardan naklettiği rivayetler, eserin omurgasını oluşturur. O, bir şehir tarihçisi olmasının yanı sıra, aynı zamanda bir hafıza taşıyıcısıydı .

Onun eseri, İslam öncesi Mekke tarihi, Kabe'nin farklı dönemlerdeki inşaları (Amalika, Cürhümîler, Kureyş), Abdullah b. Zübeyr ve Haccâc dönemindeki onarımlar hakkında birinci derecede kaynaktır . Bu yönüyle, Ahbâru Mekke, bugünkü Mekke'nin arkeolojik ve tarihi gerçekliğini anlamak için vazgeçilmez bir anahtardır.

Kabe'nin İçindeki Sûretler Meselesi:

El-Ezrakî'nin eserinde yer alan ve zaman zaman tartışmalara konu olan bir rivayet, Kabe'nin iç direklerinde Hz. Meryem ve Hz. İsa'nın resimlerinin bulunduğu yönündedir . Bu bilgi, oryantalistler tarafından İslam'daki put yasağını sorgulamak için kullanılmış olsa da, aslında Hz. Peygamber'in Kabe'yi fethetmeden önceki dönemin putperest Araplarının Kabe'yi tahrif ettiğini göstermesi açısından büyük önem taşır. Bu rivayet, Kabe'nin aslında farklı inançların izlerini taşıyan, katmanlı bir kutsal mekan olduğunu gösterir.

Bu bölümde ele aldığımız kaynaklar:

• Ebü'l-Velîd el-Ezrakî, Ahbâru Mekke ve mâ câe fîhâ mine'l-âsâr (Kabe ve Mekke Tarihi, çev. Y. Vehbi Yavuz) 

• Ömer Lekesiz, "Dünyadaki ilk şehir tarihi: Ahbâru Mekke" (Yeni Şafak, 2022) 

• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ahbâru Mekke" ve "Ezrakî" maddeleri 

• Murat Öktem, Ezraki'nin Ahbaru Mekke isimli eserindeki rivayetlerin incelenmesi (Ankara Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi, 2018) 

Bir şehrin, bir mabedin, bir hafızanın peşinde. El-Ezrakî'nin gözünden Mekke'nin kutsal coğrafyasını sorgulamaya hazır mısınız?

Acaba?

2. Sezon, her Çarşamba saat 20:00'de.

"Bu programda paylaşılan bilgiler, kesin doğru olarak değil, araştırmaya teşvik ve tefekküre davet amacıyla sunulmaktadır. Dinleyicilerimizi kendi araştırmalarını yapmaya, güvenilir kaynaklara başvurmaya ve en önemlisi Kur'an ve Ehlibeyt öğretileriyle her bilgiyi süzgeçten geçirmeye davet ediyoruz."