بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِاَلَّذ۪ينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ اِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ ا۪يمَانًاوَ قَالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُŞu mektub فَقُولَا لَهُ قَوْلاً لَيِّنًا sırrına mazhar olmuş, şiddetli yazılmamış.Çoklar tarafından sarîhan ve ma‘nen gelen bir suâle cevabdır. Şu cevabı vermek benim için hoş değil, arzu etmiyorum. Her şeyimi Cenâb-ı Hakk’ın tevekkülüne bağlamıştım. Fakat ben ken­di hâlimde ve âlemimde rahat bırakılmadığım ve yüzümü dünyaya çevirdikleri için, Yeni Said değil, bilmecbûriye Eski Said lisânıyla, şahsım için değil, belki dostlarımı ve Sözlerimi ehl-i dünyânın evhâm ve eziyetinden kurtarmak için, hakîkat-i hâli hem dostlarıma, hem ehl-i dünyâya ve ehl-i hükme beyân etmek için “Beş Nokta”yı beyân ediyorum.Birinci Nokta: Denilmiş: “Ne için siyâsetten çekildin, hiç yanaşmıyorsun?” Elcevab: Dokuz-on sene evveldeki Eski Said, bir mikdar siyâsete girdi. Belki siyâset vâsıtasıyla dine ve ilme hizmet edeceğim diye beyhûde yoruldu. Ve gördü ki, o yol meşkûk ve müşkilâtlı ve bana nisbeten fuzûliyâne, hem en lüzûmlu hizmete mâni‘ ve hatarlı bir yoldur. Çoğu yalancılık ve bilmeyerek ecnebî parmağına âlet olmak ihtimâli var.Hem siyâsete giren ya muvâfık olur veya muhâlif olur. Eğer muvâfık olsa, madem me’mur ve meb‘ûs değilim. O halde siyâsetçilik bana fuzûlî ve mâlâya‘nî bir şeydir. Bana ihtiyaç yok ki, beyhûde karışayım.Eğer muhâlif siyâsete girsem, ya fikirle veya kuvvetle karışacağım. Eğer fikirle olsa, bana ihtiyaç yok. Çünki mesâil tavazzuh etmiş. Herkes benim gibi bilir. Beyhûde çene çalmak ma‘nâsızdır. Eğer kuvvet ile ve hâdise çıkarmak ile muhâlefet etsem, husûlü meşkûk bir maksad için binler günaha girmek ihtimâli var. Birinin yüzünden çoklar belâya düşer. Hem on ihtimâlden bir-iki ihtimâle binâen günahlara girmek, ma‘sûmları günaha atmak, vicdanım kabul etmiyor diye, Eski Said sigara ile beraber gazeteleri ve siyâseti ve sohbet-i dünyeviye-i siyâsiyeyi terk etti.Buna kat‘î şâhid, o vakitten beri, sekiz senedir bir tek gazete ne okudum ve ne dinledim. Okuduğumu ve dinlediğimi, biri çıksın, söylesin. Halbuki sekiz sene evvel, günde belki sekiz gazete Eski Said okuyordu. Hem beş senedir bütün dikkat ile benim hâlime nezâret ediliyor. Siyâsetvârî bir tereşşuh gören, söylesin. Halbuki benim gibi asabî ve اِنَّمَا الْح۪يلَةُ ف۪ي تَرْكِ الْحِيَلِ düstûruyla, en büyük hileyi hilesizlikte bulan pervâsız, alâkasız bir insanın, değil sekiz sene, sekiz gün bir fikri gizli kalmaz. Siyâsete iştihâsı ve arzusu olsaydı, tedkîkāta, taharriyâta lüzûm bırakmayarak top güllesi gibi sadâ verecekti. İkinci Nokta: Yeni Said ne için bu kadar şiddetle siyâsetten tecennüb ediyor? Elcevab: Milyarlar seneden ziyâde olan hayat-ı ebediyeye çalışmasını ve kazanmasını, meşkûk bir-iki sene hayat-ı dünyeviyeye lüzûmsuz, fuzûlî bir sûrette karışma ile fedâ etmemek için; hem en mühim, en lüzûmlu, en saf ve en hakîkatli olan hizmet-i îman ve Kur’ân için şiddetle siyâsetten kaçıyor. Çünki diyor: Ben ihtiyâr oluyorum. Bundan sonra kaç sene yaşayacağımı bilmiyorum. Öyle ise bana en mühim iş, hayat-ı ebediyeye çalışmak lâzım geliyor. Hayat-ı ebediyeyi kazanmakta en birinci vâsıta ve saadet-i ebediyenin anahtarı îmândır. Ona çalışmak lâzım geliyor.Fakat ilim i‘tibâriyle insanlara dahi bir menfaat dokundurmak için şer‘an hizmete mükellef olduğumdan, hizmet etmek isterim. Lâkin o hizmet, ya hayat-ı ictimâiye ve dünyeviyeye âit olacak. O ise elimden gelmez. Hem fırtınalı bir zamanda sağlam hizmet edilmez. Onun için o ciheti bırakıp, en mühim, en lüzûmlu, en selâmetli olan îmâna hizmet cihetini tercîh ettim. Kendi nefsime kazandığım hakāik-i îmâniyeyi ve nefsimde tecrübe ettiğim ma‘nevî ilaçları, sâir insanların eline geçmek için, o kapıyı açık bırakıyorum. Belki Cenâb-ı Hakk bu hizmeti kabul eder ve eski günahıma keffâret yapar.Bu hizmete karşı şeytân-ı racîmden başka hiç kimse­nin, mü’min olsun, kâfir olsun, sıddîk olsun, zındık olsun, karşı gelmeye hakkı yoktur.

Beşinci suâlinizin meâli: Kıyâmetin hâdisâtından ervâh-ı bâkiye müteessir olacaklar mı? Elcevab: Derecâtlarına göre müteessir olacaklar. Melâi­kelerin tecelliyât-ı kahriyede kendilerine göre müteessir oldukları gibi müteessir olurlar. Nasıl ki bir insan, sıcak bir yerde iken, hâriçte kar ve tipi içinde titreyenleri görse, akıl ve vicdan i‘tibâriyle müteessir olur. Öyle de, zîşuûr olan ervâh-ı bâkiye, kâinâtla alâkadâr oldukları için, kâinâtın hâdisât-ı azîmesinden derecelerine göre müteessir olmalarını; ehl-i azâb ise elemkârâne, ehl-i saadet ise hayretkârâne, istiğrâbkârâne, belki bir cihette istibşârkârâne teessürâtları bulunmasını işârât-ı Kur’âniye gösteriyor. Zîrâ Kur’ân-ı Hakîm, her zaman kıyâmetin acâibini tehdîd sûretinde zikrediyor. “Göreceksiniz!” diyor. Halbuki cism-i insanî ile onu görenlerkıyâmete yetişenlerdir. Demek, kabirde cesedleri çürüyen ervâhların da, o tehdîd-i Kur’ânîden hisseleri var.Altıncı suâlinizin meâli: كُلُّ شَئٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ Bu âyetin âhirete, cennete, cehenneme ve ehillerine şumûlü var mı, yok mu?Elcevab: Şu mes’ele, pek çok ehl-i tahkîk ve ehl-i keşif ve ehl-i velâyetin medâr-ı bahsi olmuş. Şu mes’eledesöz onlarındır. Hem de şu âyetin çok genişliği ve çok merâtibi var.Ehl-i tahkîkin bir kısm-ı ekseri demişler ki: “Âlem-i bekāya şumûlü yok.” Diğer kısmı ise: “Ânî olarak onlar da az bir zamanda bir nevi‘ helâkete mazhar olurlar. O kadar az bir zamanda oluyor ki, fenâya gidip gelmiş hissetmeyecekler.” Ama bazı müfrit fikirli ehl-i keşfin hükmettikleri fenâ-yı mutlak ise, hakîkat değildir. Çünki Zât-ı Akdes-i İlâhî, madem sermedî ve dâimîdir. Elbette sıfâtı ve esmâsı dahi sermedî ve dâimîdirler. Madem sıfâtı ve esmâsı dâimî ve serme­­dîdirler. Elbette onların aynaları ve cilveleri ve nakışları ve mazharları olan âlem-i bekādaki bâkıyât ve ehl-i bekā, fenâ-yı mutlaka bizzarûre gidemez.Kur’ân-ı Hakîm’in feyzinden şimdilik “İki Nokta” hatıra gelmiş, icmâlen yazacağız. Birincisi: Cenâb-ı Hakk öyle bir Kadîr-i Mutlak’dır ki, adem ve vücûd, kudretine ve irâdesine nisbeten iki menzil gibi, gayet kolay bir sûrette oraya gönderir ve getirir. İsterse bir günde, isterse bir anda oradan çevirir. Hem adem-i mutlak zaten yoktur. Çünki bir ilm-i muhît var. Hem dâire-i ilm-i İlâhînin hârici yok ki bir şey ona atılsın. Dâire-i ilim içinde bulunan adem ise, adem-i hâricîdir. Ve vücûd-u ilmîye perde olmuş bir ünvandır. Hatta bu mevcûdât-ı ilmiyeye bazı ehl-i tahkîk ‘a‘yân-ı sâbite’ ta‘bîr etmişler. Öyle ise, fenâya gitmek, muvakkaten hâricî libâsını çıkarıp, vücûd-u ma‘nevîye ve ilmîye girmektir. Yani hâlik ve fânî olanlar, vücûd-u hâricîyi bırakıp, mâhiyetleri bir vücûd-u ma‘nevî giyer. Dâire-i kudretten çıkıp, dâire-i ilme girer. İkincisi: Çok Sözler’de îzâh ettiğimiz gibi, her şey ma‘nâ-yı ismîyle ve kendine bakan vecihte hiçtir. Kendi zâtında müstakil ve bizâtihî sâbit bir vücûdu yok. Ve yalnız kendi başıyla kāim bir hakîkati yok. Fakat Cenâb-ı Hakk’a bakan vecihte ise, yani ma‘nâ-yı harfîyle olsa, hiç değil. Çünki onda cilvesi görünen esmâ-yı bâkiye var. Ma‘dûm değil. Çünki sermedî bir vücûdun gölgesini taşıyor. Hakîkati vardır, sâbittir, hem yüksektir. Çünki mazhar olduğu bâkî bir ismin sâbit bir nevi‘ gölgesidir.Hem كُلُّ شَئٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ insanın elini mâsivâdan kesmek için bir kılıçtır ki, o da Cenâb-ı Hakk’ın hesabına olmayan fânî dünyada, fânî şeylere karşı alâkaları kesmek için, hükmü, dünyadaki fâniyâta bakar. Demek Allah hesabına olsa, ma‘nâ-yı harfîyle olsa, livechillâh olsa, mâsivâya girmez ki, كُلُّ شَئٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ kılıcıyla başı kesilsin.Elhâsıl: Eğer Allah için olsa, Allah’ı bulsa, gayr kalmaz ki başı kesilsin. Eğer Allah’ı bulmazsa ve hesabıyla bakmazsa, her şey gayrdır. كُلُّ شَئٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ kılıcını isti‘mâl etmeli, perdeyi yırtmalı. Tâ onu bulmalı.اَلْبَاق۪ي هُوَ الْبَاق۪يSaid

Dördüncü suâlinizin meâli: Âhirzamanda Hazret-i Îsâ Aleyhisselâm Deccâl’ı öldürdükten sonra, insanlar ekseriyetle dîn-i hakka girerler. Halbuki rivâyetlerde gelmiştir ki: “Yer­yüzünde Allah Allah diyenler bulundukça, kıyâmet kopmaz.” Böyle umumiyetle îmâna geldikten sonra nasıl umumiyetle küfre giderler?Elcevab: Hadîs-i sahîhte rivâyet edilen, Hazret-i Îsâ Aleyhisselâm’ın geleceğini ve şerîat-ı İslâmiye ile amel edeceğini, Deccâl’ı öldüreceğini, îmânı zaîf olanlar istib‘âd ediyorlar. Onun hakîkati îzâh edilse, hiç istib‘âd yeri kalmaz. Şöyle ki: O hadîsin ve Süfyân ve Mehdî hakkındaki hadîslerin ifade ettikleri ma‘nâ budur ki: Âhirzamanda dinsizliğin iki cereyânı kuvvet bulacak. Birisi, nifâk perdesi altında risâlet-i Ahmediyeyi (asm) inkâr edecekSüfyân nâmında müdhiş bir şahıs, ehl-i nifâkın başına geçecek. Şerîat-ı İslâmiyenin tahrîbine çalışacaktır. Ona karşı Âl-i Beyt-i Nebevî’nin silsile-i nûrânîsine bağlanan ehl-i velâyet ve ehl-i kemâlin başına geçecek Âl-i Beyt’ten Muhammed Mehdî isminde bir zât-ı nûrânî, o Süfyân’ın şahs-ı ma‘nevîsi olan cereyân-ı münâfıkāneyi öldürüp dağıtacaktır.İkinci cereyân ise, tabîiyyûn, maddiyyûn felsefesinden tevellüd eden bir cereyân-ı Nemrûdâne, gittikçe âhirzamanda felsefe-i maddiye vâsıtasıyla intişâr ederek kuvvet bulup, ulûhiyeti inkâr edecek bir dereceye gelir. Nasıl bir padişahı tanımayan ve ordudaki zâbitân ve efrad onun askerleri olduğunu kabul etmeyen vahşi bir adam, herkese, her askere bir nevi‘ padişahlık ve bir gûnâ hâkimiyet verir. Öyle de, Allah’ı inkâr eden o cereyân efradları, birer küçük Nemrûd hükmünde nefislerine birer rubûbiyet verir. Ve on­ların başına geçen en büyükleri, ispirtizma ve manyetizmanın hâdisâtı nev‘inden müdhiş hârikalara mazhar olan Deccâl ise, daha ileri gidip, cebbârâne sûrî hükûmetini bir nevi‘ rubûbiyet tasavvur edip ulûhiyetini i‘lân eder. Bir sineğe mağlûb olan ve bir sineğin kanadını bile îcâd edemeyen âciz bir insanın ulûhiyet da‘vâ etmesi, ne derece ahmakçasına bir maskaralık olduğu ma‘lûmdur.İşte böyle bir sırada, o cereyân pek kuvvetli göründüğü bir zamanda, Hazret-i Îsâ Aleyhisselâm’ın şahsiyet-i ma‘neviyesinden ibâret olan hakîkî Îsevîlik dini zuhûr edecek. Yani rahmet-i İlâhiyenin semâsından nüzûl edecek. Hâl-i hâzır Hristiyanlık dini, o hakîkate karşı tasaffî edecek. Hurâfâttan ve tahrîfâttan sıyrılacak. Hakāik-i İslâmiye ile birleşecek. Ma‘nen Hristiyanlık, bir nevi‘ İslâmiyet’e inkılâb edecektir. Ve Kur’ân’a iktidâ ederek, o Îsevîlik şahs-ı ma‘nevîsi tâbi‘ ve İslâmiyet metbû‘ makamında kalacak. Dîn-i hak bu iltihâk neticesinde azîm bir kuvvet bulacaktır.Dinsizlik cereyânına karşı ayrı ayrı iken mağlûb olan Îsevîlik ve İslâmiyet, ittihâd neticesinde dinsizlik cereyânına galebe edip dağıtacak isti‘dâdında iken, âlem-i semâvâtta cism-i beşerîsiyle bulunan şahs-ı Îsâ Aleyhisselâm, o dîn-i hak cereyânının başına geçeceğini, bir Muhbir-i Sâdık, bir Kadîr-i Küll-i Şey’in va‘dine istinâd ederek haber vermiştir. Madem haber vermiş, haktır. Madem Kādir-i Küll-i Şey’ va‘d etmiş, elbette yapacaktır. Evet, her vakit semâvâttan melâikeleri yere gönderen ve bazı vakitte insan sûretine vaz‘ eden, Hazret-i Cibrîl’in (as) Dıhye (ra) sûretine girmesi gibi ve rûhânîleri âlem-i ervâhtan gönderip beşer sûretine temessül ettiren, hatta ölmüş evliyâların çoklarının ervâhlarını cesed-i misâliyle dünyaya gönderen bir Hakîm-i Zülcelâl, Hazret-i Îsâ Aleyhisselâm’ı Îsâ dinine âit en mühim bir hüsn-ü hâtimesi için, değil semâ-yı dünyâda cesediyle bulunan ve hayatta olan Hazret-i Îsâ, (as) belki âlem-i âhiretin en uzak köşesine gitse idi ve hakîkaten ölse idi, yine şöyle bir netice-i azîme için ona yeniden cesed giydirip dünyaya göndermek, o Hakîm’in hikmetinden uzak değil. Belki onun hikmeti öyle iktizâ ettiği için va‘d etmiş. Ve va‘d ettiği için elbette gönderecek.Hazret-i Îsâ Aleyhisselâm geldiği vakit, herkes onun hakîkî Îsâ olduğunu bilmek lâzım değildir. Onun mukarreb ve havâssı, nûr-u îmân ile onu tanırlar.

Eğer desen: “Hilâfet-i İslâmiye noktasında İmâm-ı Alî’nin (ra) fevkalâde iktidarı, hârikulâde zekâsı ve yüksek liyâkatiyle beraber, seleflerine nisbeten muvaffakiyetsizliği nedendir?”Elcevab: O mübârek zât, siyâset ve saltanattan ziyâde, daha çok mühim başka vazîfelere lâyık idi. Eğer tam muvaffakiyet-i siyâsiye ve tamam saltanat olsa idi, şâh-ı velâyet ünvân-ı mâ‘nidârını bihakkın kazanamayacaktı. Halbuki zâhirî ve siyâsî hilâfetin pek çok fevkınde ma‘nevî bir saltanat kazandı. Ve üstâd-ı küll hükmüne geçti. Hatta kıyâmete kadar saltanat-ı ma‘nevîsi bâkî kaldı.Ama Hazret-i İmam-ı Alî’nin (ra) Vak‘a-i Sıffîn’de Hazret-i Muâviye’nin (ra) tarafdârları ile muhârebesi ise, hilâfet ve saltanatın muhârebesidir. Yani Hazret-i İmâm-ı Alî, (ra) ahkâm-ı dîni ve hakāik-i İslâmiyeyi ve âhireti esas tutup, saltanatın bir kısım kanunlarını ve siyâsetin merhametsiz mukteziyâtlarını onlara fedâ ediyordu. Hazret-i Muâviye (ra) ve tarafdârları ise, hayat-ı ictimâiye-i İslâmiyeyi saltanat siyâsetleriyle takviye etmek için azîmeti bırakıp ruhsatı iltizâm ettiler. Siyâset âleminde kendilerini mecbûr zannedip ruhsatı tercîh ettiler. Hataya düştüler. Ama Hazret-i Hasan (ra) ve Hüseyin’in (ra) Emevîler’e karşı mü­câdeleleri ise, din ve milliyet muhârebesi idi. Yani Emevîler, devlet-i İslâmiyeyi Arab milliyeti üzerine istinâd ettirip, râbıta-i İslâmiyeti râbıta-i milliyetten geri bıraktıklarından, iki cihetle zarar verdiler. Birisi, milel-i sâireyi rencide ederek tevhîş ettiler. Diğeri, unsuriyet ve milliyet esasları adâleti ve hakkı ta‘kîb etmediğinden zulmeder, adâlet üzerine gitmez. Çünki unsuriyetperver bir hâkim, millettaşını tercîh eder. Adâlet edemez. اَلْأِسْلَامِيَّةُ جَبَّتِ الْعَصَبِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةَ لَا فَرْقَ بَيْنَ عَبْدٍ حَبَشِيٍّ وَسَيِّدٍ قُرَيْشِيٍّ اِذَٓا اَسْلَمَا fermân-ı kat‘îsi ile, râbıta-i dîniye yerine râbıta-i milliye ikāme edilmez. Edilse adâlet edilmez. Hakkāniyet gider. İşte Hazret-i Hüseyin, râbıta-i dîniyeyi esas tutup, muhik olarak onlara karşı mücâdele etmiş. Tâ makam-ı şehâdeti ihrâz etmiş.Eğer denilse: “Bu kadar haklı ve hakîkatli olduğu halde neden muvaffak olmadı? Hem neden kader-i İlâhî ve rahmet-i İlâhiye onların fecî‘ bir âkıbete uğramasına müsâade etmiş?” Elcevab: Hazret-i Hüseyin’in yakın tarafdârları değil, fakat cemâatine iltihâk eden sâir milletlerde, yaralanmış gurûr-u millîleri cihetiyle, Arab milletine karşı bir fikr-i intikam bulunması, Hazret-i Hüseyin ve tarafdârlarının sâfî ve parlak mesleklerine halel verip, mağlûbiyetlerine sebeb olmuş. Ama kader nokta-i nazarında fecî‘ âkıbetin hikmeti ise, Hasan ve Hüseyin ve onların hânedânları ve nesilleri, ma‘nevî bir saltanata nâmzed idiler. Dünya saltanatı ile ma‘nevî saltanatın cem‘i gayet müşkildir. Onun için onları dünyadan küstürdü. Dünyanın çirkin yüzünü gösterdi. Tâ kalben dünyaya karşı alâkaları kalmasın. Onların elleri muvakkat ve sûrî bir saltanattan çekildi. Fakat parlak ve dâimî bir saltanat-ı ma‘neviyeye ta‘yîn edildiler. Âdî vâliler yerine, evliyâ aktâblarına merci‘ oldular.Üçüncü suâliniz: “O mübârek zâtların başına gelen o fecî‘ gaddarâne muâmelenin hikmeti nedir?” diyorsunuz. Elcevab: Sâbıkan beyân ettiğimiz gibi, Hazret-i Hüseyin’in muârızları olan Emevîler saltanatında, merhametsiz gadre sebebiyet verecek “Üç Esas” vardı. Birisi: Merhametsiz siyâsetin bir düstûru olan, hükûmetin selâmeti ve âsâyişin devamı için eşhâs fedâ edilir. İkincisi: Onların saltanatı unsuriyet ve milliyete istinâd ettiği için, milliyetin gaddarâne bir düstûru olan, milletin selâmeti için her şey fedâ edilir. Üçüncüsü: Emevîler’in Hâşimîler’e karşı an‘anesindeki rekābet damarı, Yezîd gibi bazılarda bulunduğu için, şefkatsiz bir gadre kābiliyet göstermişti.Dördüncü bir sebeb de, Hazret-i Hüseyin’in tarafdâr­larında bulunuyordu ki, Emevîlerin Arab milliyetini esas tutup sâir milletlerin efradına ‘memâlik’ ta‘bîr ederek köle nazarıyla bakmaları ve gurûr-u millîlerini kırmaları yüzünden, milel-i sâire Hazret-i Hüseyin’in

Adalati mahza ve adaleti izafi nedir?Cemel vakasının mahiyyeti nedir?iki ordu içindeki sahabelere ne hüküm verilmeli?AyrıcaHZ. ÖMER dönemindeki olayların sebepleri nelerdi? Av. Ali KURT(24)   • (24) 15.Mektup/2 | Hz Ömer (ra)'ın eliyle ...  Said Nursinin siyasete karşı DURUŞU? Kader nasıl adalet eder? Av. Ali KURT (22)   • (22) 13.Mektup/2 | Biz kaderin mahkumuyuz....  Şeytanlar ve Şer Olan Şeyler Ne İçin Yaratıldı? Ne Maslahatları Var? Av. Ali KURT(20)   • (20) 12.Mektup/2 | Şeytanların ve şerlerin...  İkinci suâlinizin meâli: Hazret-i Alî (ra) zamanında başlayan muhârebelerin mâhiyeti nedir? Muhâriblere ve o harbde ölen ve öldürenlere ne nâm verebiliriz?Elcevab: Cemel Vak‘ası denilen Hazret-i Alî ile Hazret-i Talha ve Hazret-i Zübeyr ve Âişe-i Sıddîka radıyallâhü teâlâ aleyhim ecmaîn arasında olan muhârebe, adâlet-i mahza ile adâlet-i izâfiyenin mücâdelesidir. Şöyle ki: Hazret-i Alî (ra) adâlet-i mahzayı esas edip Şeyhayn zamanındaki gibi, o esas üzerine gitmek için ictihâd etmiş. Muârızları ise, Şeyhayn zamanındaki safvet-i İslâmiye adâlet-i mahzaya müsâid idi. Fakat mürûr-u zamanla İslâmiyetler’i zaîf muhtelif akvâm hayat-ı ictimâiye-i İslâmiyeye girdikleri için, adâlet-i mahzanın tatbîkātı çok müşkil olduğundan, ehvenüşşerri ihtiyâr denilen adâlet-i nisbiye esası üzerine ictihâd ettiler. Münâkaşa-i ictihâdiye siyâsete girdiği için muhârebeyi intâc etmiştir. Madem sırf lillâh için ve İslâmiyet’in menâfii için ictihâd edilmiş. Ve ictihâddan muhârebe tevellüd etmiş. Elbette hem kātil, hem maktûl, ikisi de ehl-i cennettir. İkisi de ehl-i sevâbdır, diyebiliriz. Her ne kadar Hazret-i Alî’nin (ra) ictihâdı musîb; ve mukābilindekilerin hata ise de, yine azaba müstehak değiller. Çünki ictihâd eden hakkı bulsa, iki sevab var. Bulmazsa, bir nevi‘ ibâdet olan ictihâd sevabı olarak bir sevab alır. Hatasından ma‘zurdur. Bizde gayet meşhur ve sözü huccet bir zât-ı muhakkik Kürdce demiş ki: ژِشَرِّ صَحَابَانْ مَكَه قَالُ و ق۪يلْ لَوْرَا جَنَّت۪ينَ قَاتِلُ هَمْ قَت۪يلْ Yani Sahâbelerin muhârebesinde kîl u kāl etme. Çünki hem kātil ve hem maktûl, ikisi de ehl-i cennettirler.Adâlet-i mahza ile adâlet-i izâfiyenin îzâhı şudur ki: اَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ ... فَكَاَنَّمَاقَتَلَ النَّاسَ جَم۪يعًا ilâ âhirihî âyetin ma‘nâ-yı işârîsiyle, bir ma‘sûmun hakkı, bütün halk için dahi ibtâl edilmez. Bir ferd dahi umumun selâmeti için fedâ edilmez. Cenâb-ı Hakk’ın nazar-ı merhametinde hak haktır. Küçüğüne büyüğüne bakılmaz.Küçük, büyük için ibtâl edilmez. Bir cemâatin selâmeti için, bir ferdin rızâsı bulunmadan, hayatı ve hakkı fedâ edilmez. Hamiyet nâmına rızâsı ile olsa, o başka mes’eledir.Adâlet-i izâfiye ise, küllün selâmeti için cüz’ü fedâ eder. Cemâat için ferdin hakkını nazara almaz. ‘Ehvenüşşer’ diye bir nevi‘ adâlet-i izâfiyeyi yapmaya çalışır. Fakat adâlet-i mahza kābil-i tatbîk ise, adâlet-i izâfiyeye gidilmez. Gidilse zulümdür.İşte İmâm-ı Alî radıyallâhü anh, adâlet-i mahzayı Şeyhayn zamanındaki gibi kābil-i tatbîktir deyip, hilâfet-i İslâmiyeyi o esas üzerine bina ediyordu. Mukābilleri ve muârızları ise, kābil-i tatbîk değil, çok müşkilâtı var diye, adâlet-i izâfiye üzerine ictihâd etmişler. Tarihin gösterdiği sâir esbâb ise, hakîkî sebeb değiller, bahanelerdir.

24 Mektubat 1. Kısım 15. Mektup 1. sual 2. makam. Sayfa 41-42. (Hayrat Neşriyat Osmanlıca Orijinal Nüsha) Hz. ömer katillerini kerameten göremezmiydi?Halifeler, bazı olayları biliyorlarmıydı? Neden engellemediler?İfsad hareketlerinin önü nasıl alınırdı?Hulefa-i raşidin yanındaki katillerini neden göremedi? AYRICA Sahablerin veliliği nasıldır? keramet göstermişler mi?Av. Ali KURT(23)   • (23) 15.Mektup/1 | Sahabeler nazar-ı velây...  İslamda MİRAS nasıldır, miras taksimindeki hikmetler nelerdir? Av. Ali KURT(18)   • (18) 11.Mektup 3-4 Mebhas | İslamî miras t...  İslamsız İman ve İmansız Müslüman olur mu? Av. Ali KURT(15)   • (15) 9.Mektup/2 | Kur'ân ahkâmına taraftar...  İkinci Makam: O hâdisâta sebebiyet veren ve fesâdı çeviren birkaç Yahûdî’den ibâret değildir ki, onları keşfetmekle fesâdın önü alınsın. Çünki pek çok muhtelif milletlerin İslâmiyet’e girmeleriyle, birbirine zıd ve muhâlif çok cereyânlar ve efkâr karıştı. Bâhusus, bazıların gurûr-u millîleri Hazret-i Ömer’in (ra) darbeleriyle dehşetli yaralandığından, seciyeten intikama fırsat beklerlerdi. Çünki onların hem eski dini ibtâl edilmiş. Hem medâr-ı şerefi olan eski hükûmeti ve saltanatı tahrîb edilmiş. İntikamını bilerek veya bilmeyerek hâkimiyet-i İslâmiyeden almaya hissen tarafdâr bir sûret almış. Onun için “Yahûdî gibi zeki ve dessâs bir kısım münâfıklar, o hâlet-i ictimâiyeden istifâde ettiler” denilmiş. Demek o hâdisâtın önünü almak, o vakitteki hayat-ı ictimâiyeyi ve muhtelif efkârı ıslah ile olurdu. Yoksa bir-iki müfsidin keşfedilmesiyle olmazdı.Eğer denilse: Hazret-i Ömer’in (ra) minber üstünde, bir aylık mesâfede bulunan Sâriye nâmındaki bir kumandanınaيَا سَارِيَةُ اَلْجَبَلَ اَلْجَبَلَ deyip, Sâriye’ye işittirip, sevkü’l-ceyş noktasından zaferine sebebiyet veren kerâmetkârâne kumandası ne derece keskin nazarlı olduğunu gösterdiği halde, neden yanındaki kātili Fîrûz’u o keskin nazar-ı velâyetiyle görmedi? Elcevab: Hazret-i Ya‘kūb Aleyhisselâm’ın verdiği cevab ile cevab veririz. (Hâşiye) Yani Hazret-i Ya‘kūb’dan (as) sorulmuş ki: “Ne için Mısır’dan gelen gömleğinin kokusunu işittin de, yakınında bulunan Ken‘ân Kuyusu’ndaki Yusuf’u görmedin?” Cevâben demiş ki: “Bizim hâlimiz şimşekler gibidir. Bazen görünür, bazen saklanır. Bazı vakit olur ki, en yüksek mevki‘de oturup, her tarafı görüyoruz gibi oluruz. Bazı vakitte de ayağımızın üstünü göremiyoruz.” Elhâsıl: İnsan her ne kadar fâil-i muhtâr ise de, fakat وَمَا تَشَٓاؤُنَ اِلَّٓا اَنْ يَشَٓاءَ اللّٰهُ sırrınca, meşîet-i İlâhiye asıldır. Kader hâkimdir. Meşîet-i İlâhiye meşîet-i insaniyeyi geri verir. Hâşiye: اِذَا جَٓاءَ الْقَدَرُ عَمِيَ الْبَصَرُ hükmünü icrâ eder. Kader söylese, iktidâr-ı beşer konuşmaz, ihtiyâr-ı cüz’î susar.

(23)Mektubat 1. Kısım 15. Mektup 1. sual 1. makam. Sayfa 39-40. (Hayrat Neşriyat Osmanlıca Orijinal Nüsha) Sahabelerle evliyalar arasındaki fark nedir?akrebiyet ve kurbiyet-i ilahi nedir?keramet göstermenin yolu nedir, sahabeler bu yolu kullanmışlarmı?sahabeler keramet gösterirlermiydi?sahabeler hakikate nasıl eriştiler?cenabı hakkın sahabeler yakınlığı nasıl sonuçlandı?AYRICAİslamda MİRAS nasıldır, miras taksimindeki hikmetler nelerdir? Av. Ali KURT(18)   • (18) 11.Mektup 3-4 Mebhas | İslamî miras t...  Şeytanlar ve Şer Olan Şeyler Ne İçin Yaratıldı? Ne Maslahatları Var? Av. Ali KURT(20)   • (20) 12.Mektup/2 | Şeytanların ve şerlerin...  ON BEŞİNCİ MEKTUBبِاسْمِه۪ وَاِنْ مِنْ شَئٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪Azîz kardeşim! Senin “Birinci Suâlin” ki, “Sahâbeler nazar-ı velâyetle müfsidleri neden keşfedemediler? Tâ Hulefâ-yı Râşidîn’in üçünün şehâdetine netice verdi. Halbu­ki küçük Sahâbelere, büyük velilerden daha büyük deniliyor.” Elcevab: Bunda “İki Makam” var.Birinci Makam: Dakîk bir sırr-ı velâyetin beyânıyla suâl halle­dilir. Şöyle ki: Sahâbelerin velâyeti, ‘velâyet-i kübrâ’ denilen, verâset-i nübüvvetten gelen, berzah tarîkine uğramayarak doğ­rudan doğruya zâhirden hakîkate geçip akrebiyet-i İlâhiyenin inkişâfına bakan bir velâyettir ki, o velâyet yolu gayet kısa olduğu halde, gayet yüksektir. Hârikaları az, fakat meziyâtı çoktur. KeşifPerdeli hakîkati görme ve kerâmât orada az görünür. Hem evliyânın kerâmetleri ise, ekserîsi ihtiyârî değil. Ummadığı yerden ikrâm-ı İlâhî olarak bir hârika ondan zuhûr eder. Bu keşif ve kerâmetlerin ekserîsi de, seyr ü sülûk zamanında tarîkat berzahından geçtik­leri vakit, âdî beşeriyetten bir derece tecerrüd ettiklerinden, hilâf-ı âdet hâlâta mazhar olurlar. Sahâbeler ise, sohbet-i nübüvvetin in‘ikâsıyla ve incizâbıyla ve iksîriyle tarîkatteki seyr-i sülûk dâire-i azîminin tayyına mecbûr değildirler. Bir kademde ve bir sohbette, zâhirden hakîkate geçebilirler. Meselâ, nasıl ki dün geceki Leyle-i Kadr’e ulaşmak için iki yol var. Biri, bir sene gezip dolaşıp, tâ o geceye gelmektir. Bu kurbiyeti kazanmak için bir sene mesâfeyi tayyetmek lâzım gelir. Şu ise ehl-i sülûkün mesleğidir ki, ehl-i tarîkatin çoğu bununla gider. İkincisi, zamanla mukayyed olan cisim maddî gılâfından sıyrılıp tecerrüdle ruhen yükselip, dün geceki Leyle-i Kadr’i öbür gün leyle-i ıyd ile beraber, bugünkü gibi hazır görmektir. Çünki ruh, zaman ile mukayyed değil. Hissiyât-ı insaniye ruh derecesine çıktığı vakit, o hazır zaman genişlenir. Başkalarına nisbeten mâzî ve müstakbel olan vakitler, ona nisbeten hazır hükmündedir.İşte bu temsîle göre, dün geceki Leyle-i Kadr’e geçmek için, mertebe-i rûha çıkıp mâzîyi hazır derecesinde görmektir. Şu sırr-ı gāmızın esası akrebiyet-i İlâhiyenin inkişâfıdır. Meselâ, güneş bize yakındır. Çünki ziyâsı, harâreti ve misâli aynamızda ve elimizdedir. Fakat biz ondan uzağız. Eğer biz nûrâniyet noktasında onun akrebiyetini hissetsek, aynamızdaki misâlî olan timsâline münâsebetimizi anlasak, o vâsıta ile onu tanısak, ziyâsı, harâreti, hey’eti ne olduğunu bilsek, onun akrebiyeti bize inkişâf eder. Ve yakınımızda onu tanıyıp münâsebetdâr oluruz. Eğer biz bu‘diyetimiz nokta-i nazarından ona yakınlaşmak ve tanımak istesek, pek çok seyr-i fikrîye ve sülûk-ü aklîye mecbûr oluruz ki, kavânîn-i fenniye ile fikren semâvâta çıkıp semâdaki güneşi tasavvur ederek, sonra mâhiyetindeki ziyâ ve harâreti ve ziyâsındaki elvân-ı seb‘ayı, uzun uzadıya tedkîkāt-ı fenniye ile anladıktan sonra, birinci adamın kendi aynasında az bir tefekkür ile elde ettiği kurbiyet-i ma‘neviyeyi ancak elde edebiliriz.İşte şu temsîl gibi, nübüvvet ve verâset-i nübüvvetteki velâyet, sırr-ı akrebiyetin inkişâfına bakar. Velâyet-i sâire ise, ekseri kurbiyet esası üzerine gider. Bir çok merâtibde seyr ü sülûke mecbûr olur.

22 Mektubat 1. Kısım 13. Mektup 2. sual Sayfa 36-37-38-39. (Hayrat Neşriyat Osmanlıca Orijinal Nüsha)Bediüzzaman İmamlık vesikası için neden başvurmadı?Kader nasıl adalet eder?Bediüzzmanaın Siyasete karşı duruşu nasıldır?AYRICABediüzzaman KİMDİR? Olaylara NASIL bakar? Av. Ali KURT(21)   • (21) 13.Mektup/1 | Hz Üstadın esaret zinda...  Cehennem-i Kübra, Cehennem-i Suğra Ve Dünya Av. Ali KURT (4)   • (4) 1.Mektup 3.Sual/2 | Cehennem-i suğra (...  İslamda MİRAS nasıldır, miras taksimindeki hikmetler nelerdir? Av. Ali KURT(18)   • (18) 11.Mektup 3-4 Mebhas | İslamî miras t...  İkinci Suâliniz: Neden vesîka almak için mürâcaat etmiyorsun? Elcevab: Şu mes’elede ben kaderin mahkûmuyum. Ehl-i dünyânın mahkûmu değilim. Kadere mürâcaat ediyorum. Ne vakit izin verirse, rızkımı buradan ne vakit keserse, o vakit giderim. Şu ma‘nânın hakîkati şudur ki, başa gelen her işte iki sebeb var: Biri zâhirî, diğeri hakîkî. Ehl-i dünyâ zâhirî bir sebeb oldu, beni buraya getirdi. Kader-i İlâhî ise sebeb-i hakîkîdir. Beni bu inzivâya mahkûm etti. Sebeb-i zâhirî zulmetti. Sebeb-i hakîkî ise adâlet etti. Zâhirîsi şöyle düşündü: “Şu adam ziyâdesiyle ilme ve dine hizmet eder. Belki dünyamıza karışır” ihtimâliyle beni nefyedip, üç cihetle katmerli bir zulüm etti. Kader-i İlâhî ise, benim için gördü ki, hakkıyla ve ihlâsla ilme ve dine hizmet edemiyorum. Beni bu nefye mahkûm etti. Onların bu katmerli zulmünü muzâaf bir rahmete çevirdi. Madem ki nefyimde kader hâkimdir. Ve o kader âdildir. Ona mürâcaat ederim. Zâhirî sebeb ise, zaten bahane nev‘inden bir şeyleri var. Demek onlara mürâcaat ma‘nâsızdır. Eğer onların elinde bir hak veya kuvvetli bir esbâb bulunsa idi, o vakit onlara karşı da mürâcaat olunurdu. Başlarını yesin, dünyalarını tamamen bıraktığım ve ayaklarına dolaşsın, siyâsetlerini büsbütün terk ettiğim halde, düşündükleri bahaneler, evhâmlar, elbette asılsız olduğundan, onlara mürâcaatla o evhâmlara bir hakîkat vermek istemiyorum. Eğer uçları ecnebî elinde olan dünya siyâsetine karışmak için bir iştihâm olsaydı, değil sekiz sene, belki sekiz saat kalmayacak, tereşşuh edecekti. Kendini gösterecekti. Halbuki sekiz senedir bir tek gazete okumak arzum olmadı ve okumadım. Dört senedir burada taht-ı nezârette bulunuyorum. Hiçbir tereşşuh görünmedi. Demek Kur’ân-ı Hakîm’in hizmetinin bütün siyâsetlerin fevkınde bir ulviyeti var ki, çoğu yalancılıktan ibâret olan dünya siyâsetine tenezzüle meydan vermiyor.Adem-i mürâcaatımın ikinci sebebi şudur ki: Haksızlığı hak zanneden adamlara karşı hak da‘vâ etmek, bir nevi‘ haksızlıktır. Bu nevi‘ haksızlığı irtikâb etmek istemem. bir hakîkat vermek istemiyorum. Eğer uçları ecnebî elinde olan dünya siyâsetine karışmak için bir iştihâm olsaydı, değil sekiz sene, belki sekiz saat kalmayacak, tereşşuh edecekti. Kendini gösterecekti. Halbuki sekiz senedir bir tek gazete okumak arzum olmadı ve okumadım. Dört senedir burada taht-ı nezârette bulunuyorum. Hiçbir tereşşuh görünmedi. Demek Kur’ân-ı Hakîm’in hizmetinin bütün siyâsetlerin fevkınde bir ulviyeti var ki, çoğu yalancılıktan ibâret olan dünya siyâsetine tenezzüle meydan vermiyor.Adem-i mürâcaatımın ikinci sebebi şudur ki: Haksızlığı hak zanneden adamlara karşı hak da‘vâ etmek, bir nevi‘ haksızlıktır. Bu nevi‘ haksızlığı irtikâb etmek istemem.Üçüncü Suâliniz: Dünyanın siyâsetine karşı ne için bu kadar lâkaydsın? Bu kadar safahât-ı âleme karşı tavrını hiç bozmuyorsun. Bu safahâtı hoş mu görüyorsun? Veyahud korkuyor musun ki sükût ediyorsun?Elcevab: Kur’ân-ı Hakîm’in hizmeti, beni şiddetli bir sûrette siyâset âleminden men‘ etti. Hatta düşünmesini de bana unutturdu. Yoksa bütün sergüzeşt-i hayatım şâhiddir ki, hak gördüğüm meslekte gitmeye karşı, korku elimi tutup men‘ edememiş ve edemiyor. Hem neden korkum olacak? Dünya ile, ecelimden başka bir alâkam yok. Çoluk çocuğumu düşüneceğim yok. Malımı düşüneceğim yok. Hânedânımın şerefini düşüneceğim yok.

21 Mektubat 1. Kısım 13. Mektup, birinci sual Sayfa 35-36. (Hayrat Neşriyat Osmanlıca Orijinal Nüsha)Bediüzzaman kimdir?Bulunduğu dönemde siyasi yapıya aldığı tavır nasıldır?Hali ve istirahatini nasıl değerlendiriyor? AYRICAHz. Ademin Cennetten ihracı insanlar için merhamet mi? zulüm mü? Av. Ali KURT(19)   • (19) 12.Mektup/1 | Hz Âdem’in cennetten çı...  Şeytanlar ve Şer Olan Şeyler Ne İçin Yaratıldı? Ne Maslahatları Var? Av. Ali KURT(20)   • (20) 12.Mektup/2 | Şeytanların ve şerlerin...  Bediüzzaman Neden Hediye Almazdı. Av. Ali KURT(6)   • (6) 2.Mektup | Bediüzzaman Hazretleri nede...  ON ÜÇÜNCÜ MEKTUBبِاسْمِه۪ وَاِنْ مِنْ شَئٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪اَلسَّلَامُ عَلٰي مَنِ اتَّبَعَ الْهُدٰي وَالْمَلَامُ عَلٰي مَنِ اتَّبَعَ الْهَوٰيAzîz kardeşlerim, Hâl ve istirâhatimi ve vesîka için adem-i mürâcaatımı ve hâl-i âlem siyâsetine karşı lâkaydlığımı pek çok soruyorsunuz. Şu suâlleriniz çok tekerrür ettiğinden, hem ma‘nen de benden sorulduğundan, şu “Üç Suâle” Yeni Said değil, belki Eski Said lisânıyla cevab vermeye mecbûr oldum.Birinci Suâliniz: İstirahatin nasıl? Hâlin nedir? Elcevab: Cenâb-ı Erhamü’r-râhimîn’e yüz bin şükür ediyorum ki, ehl-i dünyânın bana ettiği envâ‘-ı zulmü, envâ‘-ı rahmete çevirdi. Şöyle ki: Siyâseti terk ve dünyadan tecerrüd ederek bir dağın mağarasında âhireti düşünmekte iken, ehl-i dünyâ zulmen beni oradan çıkarıp nefyettiler. Hâlik-ı Rahîm ve Hakîm, o nefyi bana bir rahmete çevirdi. Emniyetsiz ve ihlâsı bozacak esbâba ma‘rûz o dağdaki inzivâyı, emniyetli, ihlâslı, Barla Dağları’ndaki halvete çevirdi. Rusya’da esârette iken niyet ettim ve niyâz ettim ki, âhir ömrümde bir mağaraya çekileyim. Erhamü’r-râhimîn bana Barla’yı, o mağara yaptı. Mağara fâidesini verdi. Fakat sıkıntılı mağara zahmetini zaîf vücûduma yüklemedi. Yalnız Barla’da, iki-üç adamda bir vehhâmlık vardı. O vehhâmlık sebebiyle bana eziyet verildi. Hatta o dostlarım, güya istirâhatimi düşünüyorlar. Halbuki o vehhâmlık sebebiyle hem kalbime, hem Kur’ân’ın hizmetine zarar verdiler.Hem ehl-i dünyâ bütün menfîlere vesîka verdiği ve cânîleri hapisten çıkarıp affettikleri halde, bana zulüm olarak vermediler. Benim Rabb-i Rahîmim, beni Kur’ân’ın hizmetinde ziyâde istihdâm etmek ve Sözler nâmıyla envâr-ı Kur’âniyeyi bana fazla yazdırmak için, dağdağasız bir sûrette beni şu gurbette bırakıp, bir büyük merhamete çevirdi. Hem ehl-i dünyâ dünyalarına karışabilecek bütün nüfûzlu ve kuvvetli rüesâları ve şeyhleri, kasabalarda ve şehirlerde bırakıp akrabalarıyla beraber herkesle görüşmeye izin verdikleri halde, beni zulmen tecrîd etti. Bir köye gönderdi. Hiç akraba ve hemşehrilerimi, bir-iki tanesi müstesnâ olmak üzere, yanıma gelmeye izin vermedi. Benim Hâlik-ı Rahîmim, o tecrîdi benim hakkımda bir azîm rahmete çevirdi. Zihnimi sâfî bırakıp, gıll u gıştan âzâde olarak Kur’ân-ı Hakîm’in feyzini, olduğu gibi almaya vesîle etti. Hem ehl-i dünyâ bidâyette iki sene zar­fında iki âdî mektub yazdığımı çok gördü. Hatta şimdi bile on veya yirmi günde veya bir ayda bir-iki misafirin sırf âhiret için yanıma gelmesini hoş görmediler. Bana zulmettiler. Benim Rabb-i Rahîmim ve Hâlik-ı Hakîmim, o zulmü bana mer­hamete çevirdi ki, doksan sene ma‘nevî bir ömrü kazandıracak şu şuhûr-u selâsede, beni bir halvet-i mergūbeye ve bir uzlet-i makbûleye koymaya çevirdi. اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰي كُلِّ حَالٍ İşte, hâl ve istirâhatim böyle.

(20)Mektubat 1. Kısım 12. Mektup Sayfa 33-34. (Hayrat Neşriyat Osmanlıca Orijinal Nüsha)Şeytanların yaratılışı şer mi, hayır mı?Şer olan şeyler ne için yaratıldı?Cehenneme girmemizin sebebi şeytandan mıdır?Ayrıcaİslamsız İman ve İmansız Müslüman olur mu? Av. Ali KURT(15)   • (15) 9.Mektup/2 | Kur'ân ahkâmına taraftar...  Gurbet ve Hüznün Müthiş Devası Av. Ali KURT (11)   • (11) 6.Mektup | Şu dünya gurbetinde hissiy...  Peygamberimizin Hz. Zeynep ile Evliliği ve Çok Evliliğindeki Hikmetler Av. Ali KURT (12)   • (12) 7.Mektup | Efendimiz (asm)'ın çok evl...  İkinci Suâliniz: Şeytanların halkı ve îcâdı ne içindir? Cenâb-ı Hakk şeytanı ve şerleri halketmiş, hikmeti nedir? Şerrin halkı şerdir. Kabîhin halkı kabîhtir.Elcevab: Hâşâ, halk-ı şer şer değil, belki kesb-i şer şerdir. Çünki halk ve îcâd, bütün netâice bakar. Kesb, hususî bir mübâşeret olduğu için, hususî netâice bakar. Meselâ yağmurun gelmesinin binlerle neticeleri var. Bütünü de güzeldir. Sû’-i ihtiyârıyla bazıları yağmurdan zarar görse, “Yağmurun îcâdı rahmet değildir” diyemez. “Yağmurun halkı şerdir” diye hükmedemez, belki sû’-i ihtiyârıyla ve kesbiyle, onun hakkında şer oldu. Hem ateşin halkında çok fâideler var. Bütünü de hayırdır. Fakat bazılar sû’-i kesbiyle, sû’-i isti‘mâl ile ateşten zarar görse, “Ateşin halkı şerdir” diyemez. Çünki ateş yalnız onu yakmak için yaratılmamış. Belki o kendi sû’-i ihtiyârıyla, yemeğini pişiren ateşe elini soktu. Ve o hizmetkârını kendine düşman etti. Elhâsıl: Hayr-ı kesîr için şerr-i kalîl kabul edilir. Eğer şerr-i kalîl olmamak için hayr-ı kesîri intâc eden bir şer terk edilse, o vakit şerr-i kesîr irtikâb edilmiş olur.Meselâ, cihada asker sevk etmekte, elbette bazı cüz’î ve maddî ve bedenî zarar ve şer olur. Fakat o cihadda hayr-ı kesîr var ki, İslâm, küffârın istîlâsından kurtulur. Eğer o şerr-i kalîl için cihad terk edilse, o vakit hayr-ı kesîr gittikten sonra şerr-i kesîr gelir. O ayn-ı zulüm­dür. Hem meselâ, kangren olmuş ve kesilmesi lâzım gelen bir parmağın kesilmesi hayırdır, iyidir. Halbuki zâhiren bir şerdir. Parmak kesilmezse, el kesilir. Şerr-i kesîr olur. İşte kâinâttaki şerlerin, zararların, beliyyelerin ve şeytanların ve muzırların halk ve îcâdları şer ve çirkin değildir. Çünki çok netâic-i mühimme için halk olunmuşlardır.Meselâ, melâikelere şeytanlar musallat olmadıkları için, terakkıyâtları yoktur. Makamları sâbittir, tebeddül etmez. Kezâ hayvanâtın dahi şeytanlar musallat olmadıkları için, mertebeleri sâbittir, nâkıstır. Âlem-i insaniyette ise, merâtib-i terakkıyât ve tedenniyât nihâyetsizdir. Nemrûdlar­dan, firavunlardan tut, tâ sıddîkîn-i evliyâ ve enbiyâya kadar gayet uzun bir mesâfe-i terakkî var. İşte kömür gibi olan ervâh-ı sâfileyi, elmas gibi olan ervâh-ı âliyeden temyîz ve tefrîk için, şeytanların hilkatiyle ve sırr-ı teklîf ve ba‘s-i enbiyâ ile bir meydân-ı imtihân ve tecrübe ve cihad ve müsâbaka açılmış. Eğer mücâhede ve müsâbaka olmasa idi, ma‘den-i insaniyetteki elmas ve kömür hükmünde olan isti‘dâdlar beraber kalacaktı. A‘lâ-yı illiyyîndeki Ebû Bekri’s-Sıddîk’ın (ra) ruhu, esfel-i sâfilîndeki Ebû Cehîl’in ruhuyla bir seviyede kalacaktı. Demek şeyâtîn ve şerlerin yaratılması, büyük ve küllî neticeye baktığı için, îcâdları şer değil, çirkin değil. Belki sû’-i isti‘mâlâttan ve kesb denilen mübâşeret-i hususiyeden gelen şerler, çirkinlikler kesb-i insana âittir. Îcâd-ı İlâhîye âit değildir.Eğer suâl etseniz ki: Bi‘set-i enbiyâ ile beraber şeytanların vücûdundan ekser insanlar kâfir oluyor, küfre gidiyor, zarar görüyor. اَلْحُكْمُ لِلْاَكْثَرْ kaidesince, ekser ondan şer görse, o vakit halk-ı şer şerdir. Hatta bi‘set-i enbiyâ dahi rahmet değil denilebilir.