De onsterfelijke Hydra? Gewoon een poliep in de sloot..

In ons hele land komen onsterfelijke wezens voor die we kennen als de gewone en de groene zoetwaterpoliep. In elk geval zijn deze een enkele centimeter grote neteldieren in staat tot een onbeperkte mogelijkheid zich te vernieuwen. Een belangrijke erfelijke factor daarbij is het eiwit FoxO. Dat eiwit grijpt ook aan op de aflezing van genen bij veel andere dieren, de mens inbegrepen. En beïnvloedt daarmee onder meer onze levensduur. De zoetwaterpoliepen van het geslacht Hydra zijn al vanaf de 18e eeuw bekend om hun extreem grote regeneratievermogen. Delen, en zelf enkele cellen van een Hydra zijn in staat weer uit te groeien tot een complete poliep. Het is dus te begrijpen dat ze vernoemd zijn naar het Hydra monster uit de Griekse mythologie. Sloeg men dat veelkoppige monster een kop af kwamen er twee voor terug. Uiteindelijk lukte het Heracles, met ondersteuning van een vriend, zijn zwaard en vuur het monster te verslaan. De klasse van de Hydrozoa leeft ondertussen vrolijk voort, en doet dat al vele miljoenen jaren.

Volg de podcast en word gratis lid via mennoenerwin.nl voor meer natuur en wetenschap verhalen. abonneer je daar ook op de nieuwsbrief met 5 tips over Teken.

We hebben een kleine aanpassing gedaan:

Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.

Zaterdag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met 5 tips over het onderwerp zowel in het nederlands als het engels.

Zondag een engelse nieuwsbrief ENG over het onderwerp van de week.

Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten

.

Wilde eenden

Nou ja, zo wild is die eend nu ook weer niet. Het wilde zit hem in het verschil met witte gekweekte, tamme eenden. Die stammen af van de wilde eend, en kunnen daarmee ook weer kruisen. Het resultaat is dat wat de doorwinterde vogelkenner wat denigrerend soep-eend noemt. Wilde eenden zijn voor ons goede bekenden. Ze leven vaak dicht bij ons in de buurt.

Ook al blijven ze heel alert want het zijn slimme dieren. Hun badder en poetsgedrag is heel vermakelijk. De woerden hebben hoogst interessant versier en broedgedrag wat je van de kant goed kunt waarnemen. Wilde eenden, de mannetjes de langste tijd van het jaar prachtig gekleurd, zijn verreweg onze meest voorkomende eenden. Het lijkt heel wat, dik 200.000 broedparen, maar toch zijn de aantallen de laatste jaren met 30-40 % afgenomen. Waarom is nog steeds niet helemaal duidelijk, vooral jonge eendenkuikens hebben het moeilijk.

Volg de podcast en word gratis lid via mennoenerwin.nl voor meer natuur en wetenschap verhalen. abonneer je daar ook op de nieuwsbrief met 5 tips over Teken.

We hebben een kleine aanpassing gedaan:

Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.

Zaterdag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met 5 tips over het onderwerp zowel in het nederlands als het engels.

Zondag een engelse nieuwsbrief ENG over het onderwerp van de week.

Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten.

De wetenschappelijke publicatie: over de vele hordes die te nemen zijn

Alles staat en valt natuurlijk met goed onderzoek. Of het nu gaat om praktisch of theoretisch onderzoek, of een combinatie van beiden. Maar dan geldt het harde gezegde: onderzoek dat niet is gepubliceerd is niet gedaan.

Het opschrijven van het onderzoek is ingewikkeld omdat het aan veel eisen moet voldoen. Het moet duidelijk zijn wat de boodschap van het wetenschappelijke artikel is. Het moet interessant zijn voor een zo breed mogelijk wetenschappelijk publiek. En het moet voldoen aan de strenge toetsing door collega’s met verstand van zaken. Het moet dus niet alleen kwalitatief goed zijn maar ook aantrekkelijk opgeschreven. Wat levert het voor nieuwe inzichten op, die wetenschappelijk maar eventueel ook maatschappelijk van belang zijn? Het schrijven, indienen, beoordeeld krijgen en kritiek aanvaarden en verwerken kan een lange weg zijn op weg naar het einddoel: de wetenschappelijke publicatie.

Volg de podcast en word gratis lid via mennoenerwin.nl voor meer natuur en wetenschap verhalen. abonneer je daar ook op de nieuwsbrief met 5 tips over Teken.

We hebben een kleine aanpassing gedaan:

Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.

Zaterdag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met 5 tips over het onderwerp zowel in het nederlands als het engels.

Zondag een engelse nieuwsbrief ENG over het onderwerp van de week.

Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten.

In sneeuw en ijs: winterpaddenstoelen

In het bos zijn paddenstoelen ook te vinden als het een kille januari is, met vriesweer en gure buien. Van elfenbankjes tot judasoren, van gele trilzwam tot de berkenzwam en echte tonderzwam, vrijwel alles wat er nu te zien bevindt zich op dood hout of bomen die er niet te best aan toe zijn. Door een structuur met taaie schimmeldraden, door een harde korst met speciale suikers, door antivries-eiwitten in het vruchtlichaam of door een snelle (tijdelijke) verdroging zien ruim honderd paddenstoelsoorten kans een vorstresistentie op te bouwen. Daarvan zijn negentig soorten het hele jaar door te zien, Maar opvallen doen ze vooral nu, in het kale bos.

Volg de podcast en word gratis lid via mennoenerwin.nl voor meer natuur en wetenschap verhalen. abonneer je daar ook op de nieuwsbrief met 5 tips over Teken.

We hebben een kleine aanpassing gedaan:

Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.

Zaterdag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met 5 tips over het onderwerp zowel in het nederlands als het engels.

Zondag een engelse nieuwsbrief ENG over het onderwerp van de week.

Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten.

Afvallen: plannen in plaats van pillen

Overgewicht is een probleem geworden van heel veel mensen, en inmiddels ook van de hele maatschappij. Klassiek is januari de maand van de goede voornemens. Vooral minder eten, foute dingen nooit meer aanraken, maar alleen nog maar gezond eten. En natuurlijk heel veel sport en bewegen. En eigenlijk weet haast iedereen dat het weer niet gaat lukken. Gelukkig zijn er dan de nieuwe wonderpillen, Ozempic, Wegovy, Mounjaro en Zepbound, ze vliegen over de toonbank. Helaas vliegt ook het geld uit de portemonnee.

Bijwerkingen worden steeds duidelijker en bij wie ophoudt komen de kilo’s in no time weer terug. Hemel, wat dan wel? Het recept is niet zo ingewikkeld. Niet zo streng zijn met jezelf, heb wat meer geduld, wees eerlijk en bewust over wat je nu eet, geef groente, fruit en een beetje fantasie meer ruimte, en als allerbelangrijkste, plan je eten, voor de hele dag en de hele week. Die vijf punten brengen je verder, en binnen een jaar ben je gegarandeerd blijvend op een aangenaam gewicht uitgekomen

Volg de podcast en word gratis lid via mennoenerwin.nl voor meer natuur en wetenschap verhalen. abonneer je daar ook op de nieuwsbrief met 5 tips over Teken.

We hebben een kleine aanpassing gedaan:

Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.

Zaterdag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met 5 tips over het onderwerp zowel in het nederlands als het engels.

Zondag een engelse nieuwsbrief ENG over het onderwerp van de week.

Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten.

Weg met de natuur? Of we willen of niet, op aarde is samenleven de enige optie

Mensen hebben het woord natuur altijd op heel verschillende manieren gebruikt. Behalve in letterlijke zin zijn we ook figuurlijk nogal slordig met “de natuur” omgegaan. Ofwel zetten we ons af tegen de natuur of we benadrukken juist dat we als mens er deel van uitmaken. En in dat laatste geval komt de vraag op welke plaats de mens dan in de natuur inneemt. Staan we aan de top, boven alle andere soorten verheven? Staat de natuur ten onzen dienste?

De Zuid Franse filosoof Baptiste Morizot heeft hier uitgesproken ideeën over. Hij is niet blij met ons gebruik van het woord natuur. Het is volgens hem niet goed hoe we dat woord gebruiken. Dan weer zetten we ons af tegen de natuur. Dan weer omarmen, idealiseren en verheerlijken we de natuur. Zien het dierlijke als inferieure beestachtigheid dan wel als superieure zuiverheid en onschuld. Soorten worden bemind en boven alles vertroeteld of verdelgd en vermoord. En soms doet de mens die twee benaderingen ook nog alle twee tegelijk.

Mede omdat Morizot bij ecologisch veldwerk betrokken raakte vraagt hij zich af of praten over “de natuur” niet afleidt van waar het echt om draait: dat we met al die soorten op aarde samenleven en het zonder hen helemaal niet zouden redden.

Volg de podcast en word gratis lid via mennoenerwin.nl voor meer natuur en wetenschap verhalen. abonneer je daar ook op de nieuwsbrief met 5 tips over Teken.

We hebben een kleine aanpassing gedaan:

Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.

Zaterdag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met 5 tips over het onderwerp zowel in het nederlands als het engels.

Zondag een engelse nieuwsbrief ENG over het onderwerp van de week.

Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten.

Vleermuizen: op naar het voorjaar.

Midden in de winter lijkt een merkwaardige tijd om het over vleermuizen te hebben. Geen vleermuis bij ons te zien. Die zijn in winterslaap, op zolders, in kelders, in spouwmuren, bomen, mergelgroeven of in vleermuiskasten die aan de muur zijn opgehangen. Bij gebrek aan insecten om op te jagen houden ze hun lichaamstemperatuur laag tot in maart

.

Goede gelegenheid om ons te verdiepen in de silhouetten van de vijf het meest bij ons voorkomende soorten, hun batdetector signalen na te lezen en ons überhaupt te verdiepen in deze oude zoogdiergroep. Ruim 1400 soorten jagen op aarde niet alleen zoals bij ons op insecten, maar ook op fruit, vis, bloemen, vogels en reptielen. En ja, in Zuid Amerika zijn er drie soorten die van bloed leven, van runderen, van vogels en van mensen.

Volg de podcast en word gratis lid via mennoenerwin.nl voor meer natuur en wetenschap verhalen. abonneer je daar ook op de nieuwsbrief met 5 tips over Teken.

We hebben een kleine aanpassing gedaan:

Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.

Zaterdag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met 5 tips over het onderwerp zowel in het nederlands als het engels.

Zondag een engelse nieuwsbrief ENG over het onderwerp van de week.

Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten.

Een eiwit dat muizen en mensen ziek maakt, een koe met zebrastrepen en aangeschoten Duitse studenten: wetenschap in 2025

Prijstoekenningen in de wetenschap komen vaak als een verrassing voor de winnaars en voor hun omgeving. Vroeg in haar carrière ontdekte Mary Brunkow eind negentiger jaren een stukje erfelijk materiaal dat codeert voor een voor dier en mens heel belangrijk eiwit. In haar verdere loopbaan wees niets op een Nobelprijs. Maar die kreeg ze in 2025 alsnog en uiterst verdiend omdat ze door haar werk de grondslag legde voor ons snel groeiende inzicht in regulerende immuun cellen. En die zijn heel belangrijk om te komen tot behandeling van auto-immuun ziektes als reuma, diabetes 1, MS, psoriasis en , de ziekte van Crohn. Kenmerkend is daarbij dat lichaamseigen cellen ongelukkigerwijs door de eigen afweercellen worden aangevallen. Maar ook de behandeling van kankeraandoeningen kan profteren van onze nieuwe kennis van regulerende immuun cellen. De verrassende kant van wetenschap wordt elk jaar ook onderstreept door de uitreiking van de net niet helemaal, of toch wel serieus te nemen Ig-Nobelprijzen. We pikken uit de oogst van 2025 er twee uit, met zo je wil een Nederlands tintje. Japanners toonden aan dat bruine koeien voorzien van met zebrastrepen minder last hebben van insecten. Dat roept acuut de niet beantwoorde vraag op hoe het zit met onze zwart-wit gevlekte Holstein-Friese koeien. En wat moeten we met de vinding dat Duitse studenten beter Nederlands spreken als ze wat aangeschoten zijn?

Volg de podcast en word gratis lid via mennoenerwin.nl voor meer natuur en wetenschap verhalen. abonneer je daar ook op de nieuwsbrief met 5 tips over Teken.

We hebben een kleine aanpassing gedaan:

Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.

Zaterdag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met 5 tips over het onderwerp zowel in het nederlands als het engels.

Zondag een engelse nieuwsbrief ENG over het onderwerp van de week.

Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten.

Vliegensvlugge rendieren

Nee, natuurlijk kunnen rendieren niet vliegen. Door een Brits gedicht uit 1823 dachten en denken veel mensen van wel. Sinds een aantal jaren staan er in de kersttijd veel led-verlichte rendieren bewegingsloos in de voortuin. En dat doet ze ook geen recht, want rendieren kunnen de 80 kilometer per uur halen. Sommige ondersoorten leggen jaarlijks meer dan 5000 kilometer af.

Het zijn superspecialisten om de kou te doorstaan, levend van korstmossen onder de sneeuw. Zo’n twee miljoen jaar geleden splitsen rendieren zich af van andere hert-achtigen. Oorspronkelijk levend op hoge bergweiden komen er nu rondom de noordpool een tiental ondersoorten voor, levend in noordelijke bossen of in de open toendra. De aanpassingen aan het seizoen zijn opmerkelijk. In zomer en winter veranderen ze de samenstelling van hun ogen en hun hoeven en ze geven ze hun 24 uurs ritme op. Deze enige hertensoort waarin mannetje en vrouwtjesdieren een gewei dragen leven in kuddes tot wel 50000 stuks. Het is ook de enige hertensoort die gedomesticeerd en gehouden wordt vooral vanwege vlees en huid. En ook als trekdier. Maar vliegen….

Volg de podcast en word gratis lid via mennoenerwin.nl voor meer natuur en wetenschap verhalen. abonneer je daar ook op de nieuwsbrief met 5 tips over Teken.

We hebben een kleine aanpassing gedaan:

Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.

Zaterdag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met 5 tips over het onderwerp zowel in het nederlands als het engels.

Zondag een engelse nieuwsbrief ENG over het onderwerp van de week.

Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten.

Fossielen onderweg, in de stad en daarbuiten

In een beetje winkelstraat in Nederland loop je zo maar over de fossielen. De stoepen van winkels, trappen en gevels van monumentale gebouwen zijn vaak gemaakt van Belgisch hardsteen. En een grote kans dat je daar fossiele zeelelies en koralen in kan vinden. Of je kijkt aan tegen schelpdieren en al lang niet meer op aarde voorkomende armpotigen. Voor je het weet ga je 360 miljoen jaar terug in onze geschiedenis. Ook buiten de stad, vooral langs wegen of akkerranden, kun je fossielen tegenkomen. Zoals hout dat 50 miljoen jaar geleden deel van een boom was. Nederland is rijk aan fossielen. Die zijn afkomstig van soms verre landen, dankzij hier afstromende rivieren. Als je eenmaal weet welke fossielen je kunt vinden en hoe die er uit zien, vertelt Harry Huisman, dan krijg je daarvoor zonder al te veel moeite een zoekbeeld. Dan kom je op veel plekken sponzen en koralen tegen. En ook in vuursteen ingesloten resten van 100 miljoen jaar oude mosdiertjes of zee-egels.

Volg de podcast en word gratis lid via mennoenerwin.nl voor meer natuur en wetenschap verhalen. abonneer je daar ook op de nieuwsbrief met 5 tips over Teken.

We hebben een kleine aanpassing gedaan:

Woensdag → nieuwe podcast online die overal te beluisteren is op alle podcast spelers maar ook op substack.

Zaterdag een nieuwsbrief NL met een uitgebreider verhaal over het onderwerp van deze week met 5 tips over het onderwerp zowel in het nederlands als het engels.

Zondag een engelse nieuwsbrief ENG over het onderwerp van de week.

Je kan zelf kiezen wat je in de mailbox krijgt nederlands engels of alleen de podcast ga naar je settings van substack en zet daar uit wat je niet meer wil ontvangen. Je kan ook alles uitzetten.