Prof. Mustafa Kara ile yapılan rüportajı istifadenize sunuyoruz: “Bir ülkede tıp fakültesi seksen yıl kapalı olursa kimlerin doktor olacağını düşünmek lazım. Şu an şeyhler de öyle. Hasbelkader tekkeye uğrayanlar şeyhliklerini ilan ediyor. Bunu denetleyecek bir kurum da yok 1925’te tekkeler kapandı. 1930 Menemen, bunun tuzu biberi oluyor. Hiçbir ses, hiçbir yayın, hiçbir kitap yok. Tekke kültürünü almış olan insanlar hayatta. Bir fonksiyon icra edemiyorlar ama en azından hayattalar. Çok sıkıntılı bir hayata düşüyor bir kısmı, o günlerde derviş olmak en büyük suç. Alim, arif insanlar bir gecede en menfur insan oluyor. 1940’lı yıllarda bile Osmanlı döneminde yetişen insanlar hayatta. Ama 70-80’li yıllardan sonra bir tasavvufi eğitimden geçmemiş insanlar, Abdurrahman Çelebi misâli şeyh olmuş. Bugün ana problem bu. Bunu ben şöyle formüle ediyorum; “Adı şeyh olanların yüzde doksanı şeyh değildir.” Şeyh olmak için bir şeyhin yanında yetişeceksin. Şeyhin seni bu işle görevlendirmiş olacak. Şu anda şeyh olanların büyük kısmı böyle bir terbiyeden geçmemiş. Bitirenlere de şeyhi böyle bir yetki vermemiş. Filanca şeyh efendiyi hasbelkader görmüş. Bir zamanlar hasbelkader onun tekkesine uğramış. O şeyh efendi ölünce “Halife benim” diyor. “Sen halife değilsin” diyen resmi bir makâm da olmadığı için problem büyüyor. Şu anda dünyayı kasıp kavuran şey kapitalizm, materyalizm ve sekülarizm. Öyle bir hal aldı ki dindarları da alt üst ediyor, dervişleri de. Bir tasavvufi lider holding başkanı olur mu? Hiç bu işe bulaşmaması gereken bir sistem, maddeye paraya boğuluyor. Peşinden şan ve şöhret ve diğer şehvetler geliyor. Öze dönüş tabii ki mümkün. Allâh (c.c.)’un sözü, Resûlullâh (s.a.v.)’in sözü elimizde. Gayret etmek lazım. İnsanların böyle bir hayatı hedeflemesi lazım. Basit, sade, tabii bir hayat tercih etmesi lazım...” (Tasavvuf Tarihi Uzmanı Prof. Mustafa Kara ile Yapılan Röportaj, Yenişafak Gazetesi)

Hz. Ali (r.a.)’den rivâyet edilen hadiste Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Ümmetim on beş şeyi yapmaya başlayınca onların başına büyük belâ gelecektir.” Yanında bulunanlar, “Bunlar nelerdir Ey Allâh’ın Resûlü?” diye sordular. Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Ganimet yani servetin fakirlere uğramadan sadece zengin ve mevki sahibi kimseler arasında dolaşan bir metâ haline geldiği zaman, Emanet ganimet, (malı gibi yağmalanıp helâl) kılındığı zaman, zekât vermek ibâdet olmaktan çıkıp bir angarya ve cezâ telâkki edildiği zaman, kişi eşine itaat edip, annesinin haklarını çiğnediğinde, babasından uzaklaşıp dostlarına iyilik ettiğinde, topluma, onların en alçağı baş lider olduğu zaman, camilerde Allâh rızası gözetmeyen husumet, alışveriş, eğlence ve dünyevi konularda sesler yükseldiği zaman, ipek haram bilinmeyip, erkekler tarafından giyildiği zaman, şarap ve diğer alkollü içkiler içildiği zaman, kişiye zorbalığı ve şerrinden korkulduğu için) zararı dokunmasın diye ikramda bulunulduğu zaman, şarkıcı kadınlar ve çalgı aletleri edinildiği zaman, bu ümmetin sonradan gelen nesilleri, önceden gelip geçenlere çeşitli bahanelerle hakâret ettiği zaman. İşte bunlar yapıldığı vakit artık kızıl bir rüzgârı, yere batmayı veya şekil değiştirmeyi veya gökten taş yağmasını bekleyiniz.”Aynı konuda Ebû Hureyre (r.a.)’den rivâyet edilen hadis-i şerifte “Kabilenin başı fâsık, günâhkar bir kimse olur, toplumun lideri onların en rezili olur.” ifadesi vardır. Ayrıca, “çalgı aletleri ve şarkıcı kadınlar meydana çıkar.” ifadesi geçmektedir. Hadisin sonunda şöyle denmektedir: “Bunlar meydana geldiği zaman kızıl bir rüzgârı, depremi, yere batmayı, şekil değiştirilmesini ve taş yağmasını bekleyiniz. Alâmetler (kıyâmet alametleri) peşpeşe gelecektir. Tıpkı ipi çürüyen boncukların ipin kopması ile peşpeşe dağılıp dökülmesi gibi.” (İmâm Şatıbi, el-İ’tisam, c.2, s.104)

Kur’ân-ı Kerîm okuyan kimsenin kırâatten maksadı, kalbindeki yalnızlığı ve sıkıntıyı kaldırmak, dünya üzüntülerini gidermek, Mevlâ’ya kavuşma şevkinin hakkını yerine getirmek, kulluk ahkâmını bilmek ve hizmet âdabında kusur etmemek olmalıdır. Kur’ân-ı Kerîm’i yukarıdaki maksadlar ile okuyan ve onu önde tutup her şeyde ona uyana, Kur’ân-ı Kerîm şefaatçi olur. Bu vecîbelere riâyet etmekten kaçınan ve Kur’ân-ı Kerîmi önder tanımayan kimseyi de Cehennem’e götürür. Kur’ân-ı Kerîm gençlikte öğrenilmelidir. Geceleri Kur’ân-ı Kerîm ile kâim olunmalıdır. Ashâb-ı Kiram (r.a.e.)’in geceleri Kur’ân-ı Kerîm ile ihyâ ettikleri meşhurdur. Hasan bin Alî (r.a.) Kur’ân’ı vird, vazife olarak okurdu. Hz. Hasan (r.a.) gecenin evvelinde, Hz. Hüseyin (r.a.) gecenin sonunda okurdu. Kur’ân-ı kerim okuyan kimsenin, güzel ahlâkı ve beğenilir işleri ile başkalarından ayrılması da sünnetlerdendir. Kendisine hiddetlenenlere karşı kızmamalı, kıskanç olmamalı ve câhillere karşı olgun davranmalıdır. Resûlullâh (s.a.v.)’in ahlâkı Kur’ân-ı Kerîm idi. Kur’ân-ı Kerîm’in razı olması ile razı olur, onun gadâblanması ile gadâblanırdı. Nitekim “Hâlisa” kitabında bildirildiği gibi, Hz. Âişe (r.anhâ)’dan Resûlullâh (s.a.v.)’in ahlâkı sorulduğunda, “O (s.a.v.)’in ahlâkı Kur’ândır” buyurdu. Kârî, ya’nî Kur’ân-ı Kerîm’i ezberleyen kimse, Ashâb-ı Kirâm arasında rengi sarı, bedeni zaîf, herkesin güldüğünde ağlaması çok, insanlar neşeli iken onun kalbi hüzünlü, herkes kibirli iken o huşû içinde ve iftar edenler arasında oruçlu olması ile tanınırdı. Hz. Osman (r.a.) çok okuduğu için iki Mushaf eskitmişti. Ahmed bin Hanbel (r.âleyh) buyurdu ki, “Rü’yâda yâ Rabbî! Sana en efdâl olan âmel hangisidir” diye sordum. “Kelâmım olan Kur’ân-ı Kerîm’i okumaktır” buyurdu. “Mânasını anlayarak mı yoksa anlamadan mı” diye sordum. “İster anlasın, ister anlamasın, fark etmez” buyurdu. (Ebûbekir b Muhammed, Şir’atü’l İslâm, s.61-63)

Dâvûd (a.s.)’a, Peygamberimiz (s.a.v.) ve ümmeti hakkında şöyle vahyedilmiştir: “Ey Dâvud! Senden sonra, sâdık ve seyyid bir peygamber gelecektir ki, onun ismi Ahmed ve Muhammed (s.a.v.)’dir. Ben, ona, hiçbir zaman kızmam ve o da beni, hiçbir zaman kızdırmaz. Ben onun bütün geçmiş ve gelecek kusurlarını bağışlamışımdır. O (s.a.v.)’in ümmeti de, râhmete ermiştir. Nafilelerden peygamberlere verdiklerimin mislini onlara da vermişimdir. Nebilere ve Resûllere farz kıldığım şeyleri onlara da farz kılmışımdır. Kıyâmet günü onlar bana gelecekler, onların nurları peygamberlerin nurları gibidir. Ey Dâvud! Ben, Muhammed (s.a.v.)’i, ve O (s.a.v.)’in ümmetini, kendilerine verip başkalarına vermediğim altı hasletle ki bunlar; yanılma ve unutmalarından dolayı sorumlu tutmamak; kasıtsız olarak işledikleri günâhlarından dolayı benden mağfiret diledikleri zaman bağışlamak; gönüllerinden koparak ahiretleri için gönderdikleri şeylere hemen dünyada kat kat karşılık vermek, ahirette de onlar için katımda kat kat sevâp biriktirmek suretiyle, bütün ümmetlere üstün kıldım.Onlar; kendilerine verdiğim belâ ve musibetlere katlanır: “Bizler, Allâh (c.c.)’un kullarıyız ve O (c.c.)’a dönücüleriz!” derler. Onlar bana duâ ederlerse, yâ acilen veya kendilerinden kötülüğü kaldırmak ya da kendileri için ahirette sevâp biriktirmek suretiyle duâlarına icabet ederim. Ey Dâvud! Muhammed (s.a.v.)’in ümmetinden, kim, “Allâh (c.c.)’dan başka ilâh yoktur, O (c.c.), birdir, O (c.c.)’un şerîki yoktur!” diye şehâdet ve tasdîk ederek bana gelirse, o, katımda, Cennetim’de ağırlanır, ikrâmımı görür. Kim de, Muhammed (s.a.v.)’i yalanlar veya O (s.a.v.)’in tarafımdan getirip tebliğ ettiklerini yalanlar ve kitabımla alay eder olduğu halde bana gelirse, kabrinde onun üzerine azâp yağdırır dururum. Melekler de, onun yüzüne ve arkasına vurur, sonra da kendisini Cehennem’in en dibine sokarlar...” (M. Asım Köksâl, Peygamberler Tarihi, c.2, s.200-201)

Peygamber (s.a.v.) Efendimiz’in bizlere emir ve vasiyetlerinden biri, zekât toplayarak fakirlere yardımcı olmamız hakkındadır. Birçok kimse bu ahdi ihlâl etmekteler. “Bu çalışmamızın bizlere ne faydası vardır, bizler için yorgunluktan başka bir şey değildir, zekâtlarını ister versinler ister vermesinler, fakirler için niye kendimizi yorup zekât toplayalım” derler. Bu gibilere Hâkk Teâlâ’nın buyruğunu hatırlatalım: “Onların mallarından sadaka al ki, bununla kendilerini temizlemiş, mallarını da bereketlendirmiş olasın” (Tevbe s. 103) Yani onların kendiliğinden vermelerini beklemeden zekâtlarını iste demektir. Çünkü nefisler mala düşkündür, onu severler, pek az insan mal yönünden nefsine hâkimdir, onu umursamaz, mala kıymet vermezler. Bunlardan biri de Şeyh Ebû Bekir el-Hadidi (k.s.) idi. Bu zat halktan zekâtı ısrarla toplar, fakir ve miskinlere dağıtırdı. Birçok kimse davranışından ötürü bu zata “halk seni sevmiyor, senden nefret ediyor” dediği zaman şu cevâbı verirdi: “Dünyada benden nefret ederler ama âhiret gününde âmellerinin ecir ve sevâbını görünce beni seveceklerdir”. Günün birinde Şeyh Efdalüddin (r.âleyh), adamın, birine şöyle öğütte bulunmuştu: “Halkın, hakkında kötü konuşacaklarından korkarak sakın bu zekât toplama işini bırakma.” Şeyh Aliyü’l-Havvâs (r.âleyh) de şunu ilâve etti: “Seni kötüleseler de, ileride bundan vazgeçerler.” Şu hadis rivâyet edilmiştir: “Allâh (c.c.) için zekât memurluğu yapan, Allâh (c.c.) uğrunda savaşıp ailesine sağ olarak dönen gazilere benzer”. Taberânî’nin bir rivâyeti şöyledir: “Fakirlere verilmek üzere zekât ve sadakaları toplayanlar, bu zekât hakkını alıp hak edenlere verirse, bunlar evine sağ olarak dönen mücahid gazilere benzerler.” (İmâm Ahmed) Diğer bir hadis-i şerifte: “En hayırlı kazânç doğru çalışan zekât memurunun kazâncıdır.” (İmâm Ahmed) buyurulmuştur. (İmâm Şarani, Büyük Ahidler, s.167-169)

(Bu iki duâ akşamla yatsı arasında 3’er defa okunmalı ve okuyuştan önce Yâsîn-i Şerîf okunmalıdır.) Bi’smi’llâhi’r- rahmâni’r- râhîm “Allâhümme yâ ze’l-menni velâ yümennü ‘aleyhi. Yâ ze’l-celâli ve’l-İkrâm. Yâ ze’t-tavli ve’lin‘âm. Lâ- ilâhe illâ ente zahra’l-lâci’îne ve câre’l-müste’cirîne ve emâne’l-hâifîne. Allâhümme in-künte ketebtenî ‘ındeke fî ümmi’l-kitâbi şakıyyen ev mahrûmen ev matrûden ev mukatteren ‘aleyye fî’r-rızkı fe’mhu’llâhümme bi fazlike şekâvetî ve hırmânî ve tardî ve ıktâre rızkî ve esbitnî ‘ındeke fî ümmi’l-kitâbi sa‘îden ve merzûkan ve müveffekan li’l-hayrâti fe-inneke kulte ve kavlüke’l-hakku fî kitâbike’l-münzeli ‘alâ lisâni nebiyyike’l-mürselîn. Yemhu’llâhu mâ-yeşâü’ ve yüsbitü ve ‘ındehu ümmü’l-kitâbi ilâhî bi’t-tecelliyyi’l-‘azami fî leyleti’n-nısfi min şa‘bâne’l- mükerremi’lletî fî-hâ yüfraku küllü emrin hakîmin. Ve yübremü en-tekşife ‘annâ mine’l-belâi’ mâ-na‘lemü vemâ lâ-na‘lemü vemâ ente bihî a‘lemü inneke ente’l-e‘azzü’l- ekram. Ve sallâ’llâhu ‘alâ seyyidinâ Muhammedin ve ‘alâ âlihî ve ashâbihî ve evlâdihî ve ezvâcihî ve sellem.” Bi’smi’llâhi’r- rahmâni’r- rahîm “İlâhî cû‘düke dellenî ‘aleyk. Ve ihsânüke evsalenî ileyk. Ve keremüke karrebenî ledeyk. Eşkû ileyk mâ-lâ yahfâ ‘aleyk. Ve es’elüke mâ-lâ ye’süru ‘aleyk. Îza-‘ılmüke bi-hâlî yekfî ‘an süâlî. Yâ müferrice kürebe’l-mekrûbîn. Ferric annî mâ-ene fîh. Lâ ilâhe illâ ente sübhâneke innî küntü mine’z-zâlimîn. Festecibnâ leh. Ve necceynâhü mine’l-ğammi ve kezâlike nünci’l- mü’minîn. Allâhümme yâ ze’l-menni velâ- yümennü ‘aleyh.” Bu salavât 100 def’a okunacaktır. “Allâhümme salli ‘alâ rûh-i seyyidinâ Muhammedin fi’l-ervâh. Ve salli ‘alâ cesed-i seyyidinâ Muhammedin fi’l-ecsâd. Ve salli ‘alâ kabr-i seyyidinâ Muhammedin fi’l- kubûr.” HADÎS-İ ŞERİF: “Allâhü Te‘âlâ bu gece ümmetime, Benî Kelb kabîlesinin koyunlarının tüyleri adedince rahmet eder.” (Müslim) (Ömer Muhammed Öztürk, İbâdet Takvimi ve Duâlar, s.59-64)

Bu gecede yüz rekat namâz kılınır. Bu durumda namâzın, her iki rek‘atında bir selâm verilir. Her rek‘atta Fâtiha’dan sonra 10 (on) İhlâs-ı Şerîf okunur. İsteğe göre bu namâz on rek‘at da kılınabilir. (O zamân her rek‘atta Fâtiha’dan sonra 100 (yüz) İhlâs-ı Şerîf okunur ve 10 (on) rek‘atın sonunda bir kere selâm verilerek namâz tamâmlanır.) Bu şekilde kılmak, bütün müstehâb namâzlarda rivâyet edilmiştir. Selef (r.a.), bu namâzı kılar ve buna “Hayır Namâzı” derlerdi. Hattâ bu namâzı, bir araya toplanıp cemâatle de kılarlardı. (Hanefî mezhebinde terâvihten başka hiçbir nafile namâz cemâatle kılınmaz.) Hasan-ı Basrî (r.a.)’in bu namâz için şöyle dediği rivâyet olunur: “Allâh Resûlü (s.a.v.)’in sahâbîlerinden otuz kişi bana dediler ki: “Bu gecede bu namâzı kılan bir kimseye, Cenâb-ı Hâkk yetmiş defa nazar eder ve her bir nazar ile onun yetmiş ihtiyâcını giderir. Bu ihtiyâcların en azı da affedilmektir.” (İmâm-ı Gazâlî (r.âleyh), İhyâu Ulûmi’d-dîn, c.1, s.555) BERÂT GECESİNDE NE YAPMALIYIZ? Berât’ın 15. gününü mutlakâ oruçlu geçirmeliyiz. Hz. Alî (k.v.)’den “Şa’bân’ın on beşinci günü oruç tutun, gecesinde kâim olun.” meâlinde İbn-i Mâce bir hadîs rivâyet etmiştir. (İmâm-ı Gazâlî (r.âleyh), İhyâu Ulûmi’d-dîn, c.1, s.556) Akşam namâzını edâdan sonra, üç defa Yasîn-i Şerîf okunur. Her Yâsîn’den sonra bir defa Berât Duâları okunur. Bu Berât Duâları; ilk okuyuşta Cenâb-ı Hakk’tan hayırlı ve uzun ömür talebi ile kazâ ve belâlardan korunmak; ikincisinde bol ve helâl rızık temennîsi; üçüncüsünde, son nefesinde hüsn-i hâtime (îmânla) ile bu dünyâdan göçmeye niyet edilir. (Ömer Muhammed Öztürk, İbâdet Takvimi ve Duâlar, s.62)

Berât gecesini ibâdetle ihyâ etmek, mendup ve müstehabdır. Berât gecesini ihyâ edene, cennet vacip olur. Berât gecesi bütün bir yılın günâhına keffarettir. Berât gecesinde Yüce Allâh hayrı yağmur gibi yağdırır. Duâların geri çevrilmeyeceği beş geceden birisidir. Peygamberimiz (s.a.v.): “Şaban ayının yarısı olduğunda, gecesini namazla, gündüzünü de oruçla geçiriniz” buyurmuştur. İbâdetle ihyâ, gecenin çok kısımında veya bir saatinde olsun ibâdetle, Kur’an-ı Kerîm veya hadis-i şerif okumak veya dinlemekle, tesbih çekmek, duâ etmek ve salavât getirmekle meşgul olmaktır. Yüce Allâh, Berât gecesinde mü’min kullarına rahmet nazarıyle bakar, bağışlanmak isteyenleri bağışlar, rızık dileyenleri rızıklandırır, dertlere uğrayanlara şifalar ihsân eder. Fakat bu gece, müşriklerin, kindarların, akrabaları ile ilişkilerini kesenlerin, sahip olduğu dünyalıkla gururlananların, ana ve babalarına asi olanların, içki düşkünlerinin yüzlerine bakmaz. Nebî (s.a.v.) Berât gecesinde uzun uzun ibâdet eder, secdeye kapanınca uzun müddet secdede kalır ve; “Allâh’ım azâbından afvına, gazâbından rızana sığınıyor, senden yine sana sığınıyorum. Senin şanın yücedir. Sana yaptığım senâyı, senin kendine yaptığın senâya denk bulmuyorum. Ben sana yaraşır bir surette hâmd etmekten acizim” diyerek niyazlarda bulunurdu. Hz. Aişe (r.anhâ) o zamana kadar hiç işitmediği bu duâdan söz açınca, Peygamberimiz (s.a.v.): “Ey Âişe! Demek onların farkında oldun” buyurdu. Hz. Âişe (r.anhâ): “Evet Yâ Resûlallâh” deyince Peygamberimiz (s.a.v.): “Siz bunları hem öğreniniz, hem de öğretiniz. Çünkü bunları secdede zikretmemi, bana Cebrail (a.s.) (Allâh (c.c.)’den alarak) emretti” buyurdu. Atâ bin Yesâr (r.âleyh)’den yapılan rivayette: “Şa’ban’ın on beşinci gecesinde de bir senelik işler takdîr olunur, ayrılır, ta’yîn olunur. Bir kimse evinden ayrılıp yolculuğa çıkar. Halbuki onun da adı yaşayanlar defterinden, ölüler defterine geçirilmiştir” diye beyân olunmuştur. (M. Asım Köksal, Sohbetlerim, s.361-362)

Sürgündeki hanedan üyeleri maişetlerini temin edebilmek için çalışmak mecburiyetinde kaldılar. Ancak bir meslek ve kariyerleri yoktu. Bu insanlar, herhangi bir iş yapmak için yetiştirilmemişti. Şehzâdeler askerdi ki bu da ecnebi bir memlekette hiçbir kıymet ifade etmiyordu. Sermayeleri bulunmadığı için iş kuramayan hanedan ferdlerinin resmî vazife almalarına da diplomatik münâsebetlerin bozulabileceği tehdidi ile Ankara mâni oldu. Çoğu haymatlos (vatansız) olduğu için, birkaç lisân bildikleri halde, tahsilleri olsa bile, her mesleği icra etmeleri kanunen mümkün değildi. Memuriyete girmelerini, zenginlerle evlenmelerini Ankara engellemeye çalışıyordu. İsmin ve askerlik diplomasının işe yaramadığı gurbette, para getirecek tek şey, bir enstrüman çalmaktı. Nice şehzâdeler, kafelerde çingene çalgıcılar gibi çalgıcılık yaparak ekmek parası temin etmeye çalıştılar. Kantarcılık, hamallık, taksi şoförlüğü, mezarlık bekçiliği, müzede biletçilik, seyyar satıcılık, bulaşıkçılık yaparak maişetini çıkarmaya çalışan hanedan efrâdı çoktur. Elinde avcundakini satıp tüketen Ayşe Sultan, “Allâh, sabredenlerle beraberdir” meâlindeki “İnnallâhe maassâbirîn” âyet-i kerimesini eliyle beze işler, oğlu bunları geceleri sokaklarda ve metroda satardı. Yaşlılar bunu da yapamadılar. Gençler, olur olmaz evliliklere razı oldu. Gece pazarlardaki çürük meyve ve sebzeleri toplayan hanedan ferdleri vardı. Bunu herkesten saklarlar; kimsenin kendilerine acımasını istemezlerdi. Nitekim “kaplan sırtı için en tahammül edilmez yük, merhâmettir.” Çocuklar, ayağı büyüdükçe ayakkabılarının ucu kesilerek idare ederdi. Şehzâde Ahmed Nuri Efendi, bir parkta açlıktan ölmüş olarak bulundu. Şehzâde Abdürrahim Efendi, sefâlete dayanamayarak intihâr etti. Mediha Sultan’ın belediye yardımı ile geçinen torunu Hadice Sâmi de bu sıkıntılar sebebiyle pencereden atlamak suretiyle hayatına son verdi. Nâciye Sultan hatıralarında der ki: “Yabancı başka hanedanlar, sürgün ihtimâlini düşünerek, memleket dışında ihtiyaçlarını sağlayacak tedbirleri almış olabilirlerdi. Biz ise, hâriçte ihtiyat parası bulundurmayı hiçbir zaman aklımızdan geçirmemiştik...” (Prof Ekrem Buğra Ekinci, Sürgündeki Hanedan)

Osmanlı Hanedan üyeleri hudut hârici edildikleri zaman, ellerine tek gidişe mahsus pasaport ve 1000 İngiliz lirası tutarında para verilmişti. Eli açık, hayır hasenâta düşkün ve muayyen bir hayat seviyesinde yaşamaya alışmış insanlar için bu paranın ancak çok az bir zaman idare edeceği aşikârdı. Götürebildikleri mücevherler ve yükte hafif pahada ağır eşya satıldıktan sonra, acı hakikât bütün çıplaklığı ile ortaya çıktı. Sürgünün birkaç ay süreceğini sanmışlardı. Şimdi ne yapacaklardı? Hicaz Meliki Şerif Hüseyin, 11 Mart 1924’te bir beyannâme neşretti: “Osmanlı ailesinin İslâmiyete ve müslümanlara yaptığı hizmetler inkâr edilemez; kahramanlıkları küçük görülemez. Bu aile hakkında verilen son (sürgün) kararı müslümanların yüreklerini dağlamış, kalblerini kırmıştır. Bu sebeple, ailenin ihtiyaçlarını karşılamayı ve maişet sıkıntısı çekmelerine mâni olmayı, İslâm kardeşliğinin bir icâbı görüyoruz. Ecri büyük olan bu işe iştirâk etmek isteyen mertlik erbâbının, Mekke-i Mükerreme’de bulunan vekillerimize arzularını bildirmeleri lâzım gelir.” Ancak İngilizler, Ankara’yı küstürmemek adına, hanedanın para sahibi olmasını istememiştir. Yardım için kendilerine müracaat edenleri de “bütçede yeri olmadığı” gerekçesiyle geri çevirmiştir. Haydarabad Nizâmı, hanedanın hâlini öğrenince, esaslı bir yardım etmek istemiş; İngilizleri razı edebilmek için de, Halife’nin meteliksiz ve açlıktan ölmek üzere olduğunu vurgulamıştır. Bu devre ait ve mevzuya dair İngiliz raporları, ailenin sefâletine karşı hissiz, hatta küçümseyici mahiyettedir. Yardım için İngiliz ve Fransız hükümetine, Hindistan racâlarına şehzadelerin yazdığı mektuplar, okuyanın içini parçalar. Böylece sürgünün ilk seneleri inanılmaz sefâlet içinde geçti. Sultan Vahîdeddin’in tabutuna alacaklılar haciz koydular. Borçları, Şerif Faysal ve Abdullah ödedi. Bazısı ümitlerini Sultan Hamid’in yurt dışındaki efsanevî mirasına bağlamıştı. Hatta birkaç şirket, bu işi takip etmek için hanedan efradına üç beş kuruş avans bile verdi. Ama bu iş de, Londra-Ankara konsorsiyumu tarafından engellendi. (Prof Ekrem Buğra Ekinci, Sürgündeki Hanedan)