Çoğu kişilerin hadis diye duydukları ya da öyle sandıkları bazı sözleri, bir bilenden sorarken genellikle söyledikleri söz, “Bu, Kütüb-i sitte’de var mı ?” ya da “Buhari

bunu nakletmiş mi?” veya “Müslim’in kitabında geçiyor

mu?” olmaktadır.

Böylesi bir soru, aslında, sahih hadislerin sadece

Kütüb-i Sitte veya Buhari ve Müslim’in kitaplarında bulunduğu, bunların dışındaki hadis külliyatına itimat edilemeyeceği kanaatinden kaynaklanmaktadır. Bu tıpkı, cahil

aydınların her şeyi Kur’an’da aramalarına benzemektedir.

Günümüzde kendisini bir şeyler biliyor sanan ve fakat din kültürü almamış, usûlünce İslâmî ilimler tahsil

etmemiş, bu alanda yeter bilgi seviyesine ulaşamamış

aydınlar, dini bir esas kendilerine hatırlatılınca çoğu kere;

“Bu, Kur’an’da var mı?” diye itiraz anlamına gelen suâller

sorarlar. Tabiatıyla her şeyi Kur’an’da aramak ne kadar

hatalı ise, hadis diye duyulan her sözü de mutlaka Buhari

ya da Müslim’in kitabında görmeye çalışmak veya Kütüb-i

Sitte’de olmasını beklemek en az birincisi kadar yanlıştır.

Çünkü her şeyin detaylı olarak Kur’an’da açık bir şekilde

olmadığı gerçektir. Eğer her mevzu, her mesele detaylı

tarzda Kur’an’da yer almış olsaydı, hadis ve sünnete gerek kalmazdı.

Aynı şekilde güvenilir bir hadisin de mutlaka Buhari ve

Müslim’de olmayacağı bilinmelidir. Nitekim bu müelliflerin

kendileri de sahih hadislerin hepsini kitaplarına almak için

yola çıkmış değillerdir. Aldıklarının sahih olmasına dikkat

etmişler ama bütün sahihleri bir kitapta toplamak gibi bir

çalışmaya girmemişlerdir. Nitekim Buhari ve Müslim’in

şartlarına uygun olduğu halde, kitaplarında bulunmayan

hadisleri Hâkim en-Neysâburî, Müstedrek adıyla bilinen 4

büyük ciltlik eserinde toplamıştır.

(www.mevlanatakvimi.com)

Peygamberimiz (s.a.v.), bir gün, “İnsanı helâka sürükleyen yedi şeyden çekininiz!” buyurmuştu. “Yâ Resûlullâh!

Nedir bu tehlikeli şeyler?” diye sordular. Peygamberimiz

(s.a.v.): 1. Allâh (c.c.)’ya şerik koşmak, 2. Sihir yapmak,

3. Allâh (c.c.)’ün öldürülmesini haram kıldığı nefsi haksız

yere öldürmek, 4. Ribâ (faiz) yemek, 5. Yetim malı yemek,

6. Savaş meydanında dönüp kaçmak, 7. Zinadan korunan,

böyle birşey hatırından bile geçmeyen müslümân kadınlarına zina isnad etmek!” (Buhârî) buyurdu.

Yine Peygamberimiz (s.a.v.)’in buyurduklarına göre: “Bir

şeye düğüm vurup efsun yapan kişi sihir yapmış; sihir

yapan da küfre sapmış, büyük bir günâh işlemiş olur.”

(Buhârî)

“Muhabbet vesaire için efsun yapmak, iplik okumak

veya nüsha yazmak suretiyle sihir yapmak, şirktir.” (Ebû

Dâvud)

“Kim bir sihirbaza veya kâhine veya yıldızlara bakıp

gaibden haber veren kimseye gider, ondan birşeyler sorar ve onun söylediklerini de doğrularsa, Peygamber’e

indirilmiş olanı inkâr etmiş olur.” (Heysemî)

“Sihre inanan kişi, cennet’e giremez!” (Ahmed b. Hanbel)

Sihirbazların ruhlarındaki özellik, diğer beşerî özellikler,

kendilerinde yaratılıştan mevcut olup, bunun fiil alanına çıkması ya riyâzâtla ya da şeytânlara itaat ve tapmakla olabilir.

Sihir, fâsık, dînle ilgisi kesilmiş kimselerde görülür. Böyle olan

kişilerde keramet zuhur etmez. Sihirbaz, yapmak istediği şeyi

oluşturuncaya kadar, her türlü sözden ve işten yararlanmaya

çalışır. Keramette ise, böyle şeylere gerek ve ihtiyaç duyulmaz. Keramet, ancak şeriata son derecede bağlı, dînce tehlikeli sayılan tutum ve davranışlardan son derecede çekingen

olan Allâh (c.c.) dostlarından, kendiliğinden zuhur eder. Mucizeye gelince; peygamberlerin, peygamberliklerini ispatlamak

üzere Allâh (c.c.)’ün izniyle gösterip inkârcılara meydan okudukları bir takım olağanüstü işlerdir ki, bu vasıflarıyla kerametten de ayrılırlar ve üstünlük taşırlar.

(M. Asım Köksâl, İslâm Tarihi, c.5, s.442-443)

Osmanlı evleri, nice kültür değerlerini içerisinde barındırıyordu. Acaba bugün bunlardan kaç tanesi yaşatılmaktadır.

Anadolu’da pek çok evin misafir odasına alınan bir yabancının ilk dikkatini çeken veya ihtiyacı olduğu bilgileri

kolaylıkla bulabildiği bir yazı hemen karşısına çıkardı.

“Ey misafir kıl namazı/Kıble bu caniptedir.

İşte ibrik işte leğen/İşte peşkir iptedir.”

Duvarda nefis bir hat yazısı. Eve gelen misafire neler hatırlatmıyor ki. Şayet unuttu isen veya kılmadın ise

namazı kaçırma, hemen edâ et. Hayatı ve yaşamayı namazda gören bir toplumun ruh halini ne güzel gösteriyor.

Misafirine kendinin söylemesi yakışık almayacağından

ince bir ifade ile hatırlatıyor.

Diğer taraftan ulaşımın zor olduğu, insanların birbirlerine özellikle evlerinde her zaman misafir oldukları bir

çağ. Kıbleyi mi soracaksın, yine bu yazının hemen yanında işlemeli bir havlu kıble yönünü işaret ediyor. İbrik ve

leğen ise aşağıda duruyor. Misafir hemen orada ibrikteki

su ile abdestini alıp, elini yüzünü peşkir yani havlu ile kurulayıp namazını edâ edebilecektir.

Öte yandan namazın önem ve ehemmiyetine işaret

eden daha nice levhalara, güzel hat yazılarına şahit olacaksınız.

“İnat etme git namaza

Rahmet olmaz bî-namaza

Akil isen kıl namazı çün saadet tacıdır

Sen namazı öyle bil ki müminin miracıdır

Müezzin banlasa kılsak namaz

Hz. Mevlâya etsek niyazı”

Aslında bu hat, yazılan yüzlerce nasihâti içinde barındıran bir kitap gibi idi.

(Ahmet Şimşirgil, Devr-i Gül Sohbetleri, s.150-151)

Herhangi bir kimse bize iyilikte bulunursa, o kişiye

teşekkür etmeyi unutmamalı, hiç olmazsa Resûlullah

(s.a.v.) Efendimiz’in yüce ahlâkına uyarak, edeben bir

hayır duâda bulunmalıyız.. Nitekim Hâkk Teâlâ, “Bana,

ana ve babana şükürde bulun” (Lokman s. 14) buyuruyor.

Yine Hâkk Teâlâ, “Ey Dâvud ailesi, Allâh’a şükür için

çalışın. Kullarımdan şükür edenler azdır” (Sebe s. 13)

buyururken, amelî şükrün ehemmiyetine işaret etmiştir.

Bu konuda çeşitli hadîs-i şerîfler rivayet edilmiştir:

Bir hadis-i şerifte “Allâh (c.c) adına sığınmak isteyeni sığındırın, Allâh (c.c) için isteyene veriniz, size

iyilik yapana aynıyla mukabelede bulununuz. Eğer

öyle bir şey bulamazsanız, aynıyla mukÂbelede bulunduğunuza kanâat getirinceye kadar kendisine

duâ ediniz.” (Nesâî) buyurulmuştur. Başka bir hadiste:

“Kendine bağış yapılan kimse bulduğunda aynıyla

mukâbelede bulunsun. Bulamazsa sahib-i fazîlet

kişiyi övsün. Öven teşekkür etmiştir. İyiliği gizleyen

de nankörlük etmiştir.” (İbn Hibbân)

Bir hadîste ise şöyle buyurulur: “İnsanlardan Hâkk

Teâlâ’ya en iyi şükredenler, halka hakkıyla teşekkürde bulunanlardır.” (İmâm Ahmed) Rivayet edilen bir

hadîste, “Halka teşekkür etmeyen, Allâh (c.c.)’a da

şükretmez” (Ebû Dâvud) buyurulmuştur.

Şu hadîsi rivayet edilmiştir: “Aza şükretmeyen,

çoğa da şükretmez. İnsanlara şükretmeyenler,

Allâh (c.c)’a da şükretmezler. Allâh (c.c)’un nimet

ve rızıklarından söz açmak ve konuşmak şükür;

bunları bilip de konuşmamak ise nankörlüktür.” (İbn

Ebi’d-Dünyâ)

(İmâm Şarani, Büyük Ahidler, s.210-214)

Resûlullâh (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Yakında sizden

biri çıkar ve şöyle der: “İşte Allâh (c.c.)’un kitabı. Onun

içerisinde bulunan helâlleri helâl kabul ederiz, onda

yer alan haramları da haram sayarız.” Haberiniz olsun!

Kime benden bir hadis ulaşır da onu yalanlarsa, bu haliyle o Allâh’ı, Resûlü’nü ve o hadisi kendisine ulaştıranı yalanlamış olur.” (Taberânî)

Mutarrif b. Abdillah b. eş-Şıhhîr (r.âleyh)’e: “Bize sadece Kur’ân’dan bahsedin” dendiği zaman şöyle demiştir:

“Vallâhi biz hadis rivâyeti ile Kur’ân’a bir alternatif getirme

arzusunda değiliz. Ancak bu halimizle biz, Kur’ân’ı bizden

daha iyi bilen birinin (Resûlullâh (s.a.v.)’i kastetmektedir)

olduğunu göstermek istiyoruz.”

Evzâî (r.âleyh), Hassan b. Atıyye (r.a.)’den şöyle dediğini nakleder: “Vahiy Resûlullâh (s.a.v.)’e inerdi. Onu tefsir

eden sünneti de ona Cibril getirirdi.”

Ebû’d-Derdâ (r.a.): “Sizin hakkınızda endişe ettiklerimden biri de âlimin sürçmesi ve münâfığın Kur’ân ile tartışmaya girmesidir” demiştir.

Bu mânâda daha başka sözler de vardır ki âlimler onları

sünneti bir tarafa iterek Kur’ân’ı tevil etme ve reye başvurma konusuna yormuşlardır. Âlimlerden birçoğu, Hz. Peygamber (s.a.v.)’in şu buyruğunu ve hadisleri bu mânâya

anlamışlardır: “Yüce Allâh ilmi, insanların arasından

bir çırpıda çekip çıkararak almaz. Aksine ilmi, âlimleri

alarak alır. Sonunda hiçbir âlim bırakmayınca insanlar

kendilerine câhil başlar edinirler, onlara sorular yöneltilir, onlar da bilgisizce fetvâ verirler. Böylece hem kendileri sapar, hem de başkalarını saptırırlar.” (Buhârî) Hakikaten bid’at sahiplerinin pek çoğu bu şekilde davranmışlar,

hadisleri bir tarafa atmışlar ve Kur’ân’ı yersiz bir şekilde

tevile yeltenmişler ve sonunda da hem kendileri sapmış,

hem de başkalarını saptırmışlardır.

(Şatıbi, el-Muvâfakât; İslâmi İlimler Metodolojisi, c.4, s.15-16)

İnsanların, günlük yaşantılarını sürdürürken veya

hayata dair planlar yaparken rızk endişesi taşımamaları

gerekir. Resûlullâh (s.a.v.) Efendimiz, “Aslandan

kaçar gibi rızkınızdan kaçsanız, o yine de gelir

sizi bulur.” buyurmuşlardır. Bu böyle iken Türkiye’de

maalesef “Ekmek aslanın ağzında”, “Ekmek aslanın

midesinde” gibi ifadeler kullanılmaktadır. Bunlar son

derece yanlış ifadelerdir. Her canlının rızkının ne

olduğu Cenâb-ı Hâkk tarafından tayin edilmiş ve Levh-i

Mahfuz’a yazılmıştır. Burada kişiye düşen kendisi için

tayin edilen bu rızka helâl yoldan mı haram yoldan

mı ulaşacağını belirlemektir. Bu konuda Hz. Ali (r.a.)

Efendimiz’in yaşadığı şu hadise son derece yerinde bir

misâl olacaktır:

Hz. Ali (r.a.) Efendimiz Kûfe’de bulunduğu sırada bir

câmiye gidiyor. Kapıda bekleyen bir kişiden kendisi namaz kılıp gelene kadar devesini tutmasını rica ediyor.

Namazını bitirip dışarı çıkarken deveyi emânet ettiği

kişiye bahşiş olarak vermek üzere iki dirhem hazırlıyor.

Dışarı çıkınca devenin yularının emânet ettiği kişi tarafından çalındığını görüyor. Orada bulunan başka birine

selâm veriyor ve iki dirhemi ona vererek o para ile çarşıdan bir yular almasını rica ediyor. O zât çarşıya giderek

iki dirheme bir yular satın alıp Hz. Ali (r.a.) Efendimiz’e

getiriyor. Hz. Ali (r.a.) Efendimiz bakıyor ki bu yular biraz

evvel devesinden çalınan yuların ta kendisi. Bunun üzerine yuları getiren kişiye durumu anlatıyor ve “Ben sana

verdiğim iki dirhemi deveme sahip çıktığı için o adama

verecektim. Adamın nasibi iki dirhemmiş; ancak o helâl

yoldan kazanmak yerine haram yoldan kazanmış oldu.”

buyuruyor.

(Ömer Muhammed Öztürk, Sohbetler-2, s.92-93)

Peygamber (s.a.v.) Efendimiz’in bizlere emir ve vasiyetlerinden biri, Cuma günü verilen hutbe ve vaazları dikkatle

dinlememiz, bu öğüt ve vaazlardan faydalanmamız için bir

kelime dahî kaçırmamamız hakkındadır. Birçok insanlar bu

ahdin ahkâmını yapmamaktadırlar. Bu gibiler, hatibin konuşmasına önem vermezler. Hatibin sözlerini zalimlere ve

yardakçılarına atfederler, kendi üzerlerine almazlar. Allâh

(c.c.) ve halk ile münasebetlerindeki kusurlarını akıllarına

getirmezler. Hâlbuki hiçbiri bu kusurlardan salim değildirler.

Bunlardan bazıları daha ileri giderek kendilerini hatipten

üstün görür, onun konuşmasını lüzumsuz bulur.

Ey kardeşim! Allâh (c.c.)’un emirlerine imtisâlen (uyarak), hatibin Hâkk’ın dili ile yaptığı vaazı dinlemeye ve içine

sindirmeye bak. Özellikle hatib, “Ey insanlar! Râbbinizden

sakınınız” veya buna benzer, “Ey imân edenler! Sabredin ve sabrı öğretin, birbirinize doğrulukla bağlanın”

gibi âyetlerle hitab ettiğinde iyice kulak ver. Çünkü muhatab

olan sensin. Hâtib, Allâh (c.c.) dili ile O (c.c.)’un adına, bu

ve buna benzer uyarmalarla sana hitab etmektedir.

Ebû Davud’un rivâyet ettiği bir hadiste:

“Cuma namazına üç kişi gelir. Bunlardan birincisi

mânâsız konuşur, çene çalar, onun kısmet ve nasibi

bu konuşmadır. İkincisi cumada hazır bulunur, Allâh

(c.c.)’e duâ eder, bu âmel Allâh (c.c.)’edir. Allâh (c.c.)

de bu kişinin duâsını ister kabul, isterse reddeder.

Üçüncüsü de cumada hazır bulunduğu halde, oturur

konuşulanları sessizce ve sükûnetle dinler, mescidde

Müslümanların omuzlarını yararak ileri geçmez ve kimseyi de incitmez. İşte bu kişinin cuması, gelecek ikinci

cuma namazına kadar hatta üç gün fazlasıyla işleyeceği suç ve günâhlara keffaret olur. Zira Hâkk Teâlâ kitabında, “Her kim iyilik ile gelirse onun on misli kendisinin olur.” (En’am s. 160) buyuruyor.

(İmâm Şarani, Büyük Ahidler, s.162-163)

“Elçilerimiz Lut’a geldikleri vakit de o, bunlar kaygıya

düştü, göğsü daraldı ve “Bugün çetin bir gündür dedi.”

Kavmi ona doğru koşarak geldiler. Onlar daha önce kötülükler işlemeye alışmış kimselerdi. Lut (a.s.): “Ey kavmim”

dedi. “İşte kızlarım, onlar sizin için daha temizdir. Artık

Allâh (c.c.)’dan korkun. Misafirlerimin yanında beniz rezil

etmeyin. İçinizde aklı başında olan bir adam da mı yok?”

Dediler ki: “Andolsun, senin de bildiğin gibi bizim senin

kızlarında hiçbir hakkımız yoktur. Sen bizim ne istediğimizi

elbette bilirsin.”

Lut: “Ah!” dedi. “Size yetecek bir kuvvetim olsaydı

yahut sarp bir kaleye sığınabilseydim!” Elçi melekler; “Ey

Lut! Emin ol biz Râbbi’nin elçileriyiz. Onlar sana kat’iyyen

dokunamazlar. Sen hemen gecenin bir kısmında ehlinle

yürü, yola çık. İçinizden hiçbiri geri kalmasın. Yalnız karın

müstesna. Çünkü kavmine çarpacak azâb ona da çarpacaktır. Onlara va’d olunan helâk zamanı sabah vaktidir.

Sabah vakti de yakın değil midir?” dediler.” (Hud s. 76-81)

Cibril (a.s.)’ın, Semud kavminin memleketini deniz seviyesin den itibaren kanadına alıp semaya yükselttiği, kanadıyla

göğe kaldırılan memleket üzerindekilerden kimsenin uyanmadığı, sonra Cibril (a.s.)’ın o memleketi alt üst ettiği, yere çarptığı sırada üzerlerine taşlar yağdırıldığı rivayet olunmuştur.

Âyet-i kerimede, “Azab emrimiz gelince o memleketin

üstünü altına getirdik ve tepelerine pişirilmiş balçıktan istif edilmiş taşlar yağdırdık. Ki o taşlar Râbbi’nin katında

hep damgalanmışlardı. Onlar zalimden uzak değildir (yani

herbir taş bir zalimi bulur ve tepelerdi).” (Hud s. 82) buyurulmuştur. Lut (a.s.) kavminde olduğu gibi bir millet içinde doğruyu görmemek, hilekarlık, sahtekarlık ve kindarlık, hıyanet ve

düşmanlık zuhur ederse Allâh (c.c.) onların kalblerine korku

doldurur, zina artarsa ölüm çok olur, ölçü ve tartılara hile yapılırsa, Allâh (c.c.) rızık darlığı verir, hakkın gayriyle hüküm olunursa çok kan dökülür, ahde sadakât göstermemek adet halini

almışsa Allâh (c.c.) onlara düşmanı musallat kılar.

(Mahmud Sami Ramazanoğlu (k.s), Yunus ve Hud Süreleri Tefsiri, s.153-155)

Abdullah b. Muğaffel (r.âleyh) rivâyet etmiştir. Resûlullâh

(s.a.v.) buyurdu: “Ashâbım hakkında Allâh (c.c.)’dan korkunuz. Benden sonra onları lanete hedef tutmayın. Kim

onları severse, bana olan sevgisiyle onları sevmiştir. Kim

onlara buğzederse, bana olan bıığzundan onlara buğzetmiştir. Onlara ezâ, cefâ verirse, bana vermiştir. Kim bana

ezâ, cefâ verirse, Allâh (c.c.)’a itaat etmemiştir. Kim Allâh

(c.c.)’a itaat etmezse, Allâh (c.c.)’un onu dünyada ve

âhirette azâpladırması yakın olmuştur.”

Resûl-i Ekrem (s.a.v.) buyuruyor: “Benim ashâbıma

sövmeyiniz. Kim onlara söverse; Allâh (c.c.)’un, meleklerin ve bütün insanların laneti onun üzerine olsun. Allâh

onun tevbesini, ibâdetini kabul etmez.” Yine Peygamber

(s.a.v.) buyuruyor: “Benim ashâbıma sövmeyin. Çünkü

ahir zamanda öyle bir kavimler gelir ki; onlar, ashâbıma

söverler. Onların cenaze namazlarını kılmayın. Onların

arkasında namaz kılmayın. Onlarla kız alıp vermeyin.

Onların meclislerinde oturmayın. Hastalanırlarsa, onları

ziyaret etmeyin. Kim benim ashâbıma söverse, onu dövünüz.”

Peygamber (s.a.v.) ashâba söven ve ezâ edenlerin kendisine ezâ ettiklerini bildirmiştir. Peygamber (s.a.v.)’e ezâ

etmek ise haramdır. Çünkü Peygamber (s.a.v.): “Ashâbıma

ezâ etmekle bana ezâ etmeyin, onlara ezâ eden sanki bana ezâ etmiş gibi olur” buyurmuştur. Ve yine Nebî

(s.a.v.), Ümmü Seleme (r.a.)’e “Âişe hakkında bana ezâ

verme” buyurmuştur. Fâtıma (r.anhâ) için de: “O benden

bir parçadır. Kim ona ezâ ederse, bana ezâ etmiş olur.”

Ve yine Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Benim

ashâbıma kim söverse, ona seksen değnek vurunuz.” Îbn

Şaban (r.âleyh) diyor ki: “Kim ki sahabelerden birinin Müslüman olmayan annesine iftira ederse, ona iftira cezası olarak

seksen değnek vurulur.”

(Kadı Iyâz, Şifâ-i Şerif, s.724-727)

Habeş Sultanı Necâşî’nin hicret edenler hakkında ortaya

koyduğu saygı ve hürmet, Hicaz memleketlerinde duyulunca

Mekke müşrikleri göç eden müminleri geri döndürmek için

Melik Necâşî ve Habeş vekiller heyetine verilmek üzere Hicaz

yöresinden bir takım pahalı hediyeler hazırladılar. Araplar’ın

çare bulucularından olan Amr b. Âs’la Amâre b. Velîd’i yolladılar. Bu elçiler Necâşî’nin memleketinin baş şehrine varıp

yanlarında getirdikleri hediyeleri uygun gördükleri kişilere ve

Habeşli yüksek makâmlı vekillere bir yolunu bularak takdim

ettiler. Birkaç gün geçince Melik Necâşî’nin, damaklarında

rüşvetin tadı bulunan vekilleri ve yöneticileri vasıtasıyla müslüman muhacirlerin Habeş beldesinden kovulup uzaklaştırılması hususu Necâşî’ye arzettirilmişti. O da, “Benim lutfumun

hisarına sığınan kimselerin durumlarını öğrenmeden düşmanlarına teslim etmek, devletimin namusunu çiğnemek demektir.

“Namusa halel getirmektense ateşe girmek yeğdir” hükmü de

gâyet açık olduğundan onları düşmanın ellerine teslim edemem. İlk iş olarak vaziyetin anlaşılması için büyük âlimler ve

vekillerden oluşan genel bir meclis oluşturulsun. Bu meclis

benim başkanlığımda bulunsun” cevâbını verdi.

Ertesi gün o şekilde bir danışma meclisi oluşturuldu. Toplanan meclise bahsi geçen elçiler ve muhacir sahabiler getirildi.

Dirâyeti ve zekâsı inkâr edilemeyen ve akıcı konuşmasıyla bilinen Cafer b. Ebû Tâlib (r.a.), bu meclise girince resmî usulleri

yerine getirip melike saygısını gösterdikten sonra Arap usulü

üzere bir konuşma yaptı ve mecliste bulunanları hayret deryasına daldırdı. Bu konuşmadan sonra Hz. Ca’fer (r.a.) melik

Necâşî’nin işaretiyle Meryem Suresini okudu. 19-26. âyeti kerimesine gelince Necaşi ve etrafta bulunanlar ağlayıp gözyaşı

döktüler. Necâşî, “İşte bu âyet İsa ve Musa peygamber hazretlerine nazil olan âyetlerle aynı mealdedir” diyerek Amr ve

Amare’ye “Bu yüce topluluğu size vermek değil, kendilerine

kat kat ikrâmda bulunmak benim boynumun borcudur” demiş

ve muhacirleri lütûflarla kaldıkları yere göndermiştir.

(Eyüp Sabri Paşa, Mahmudu’s Siyer, s.77-78)