หัตถกรรมถักทอใยกล้วย เป็นการนำเส้นใยที่แยกออกจากกาบกล้วย ด้วยการลอกผิวของกาบแข็งด้านนอก จากนั้นแยกเส้นใยจากเยื่อกล้วยด้วยมือ ซึ่งเส้นใยกล้วยที่ได้มีคุณสมบัติพิเศษคือเป็นเส้นที่มีความมันเงาสวยงาม แข็งแรง เหนียว ทนทาน สามารถนำไปปั่นผสมกับเส้นใยอื่นๆ เช่น ใยฝ้าย ที่มีความคุณสมบัติโดดเด่นเรื่องการระบายอากาศและอ่อนนุ่ม สินค้าที่ได้จากใยกล้วย ได้แก่ กระดาษใยกล้วย ฟองน้ำจากใยกล้วย  เสื้อผ้าใยกล้วย กระเป๋า ตะกร้าใส่ของ เสื้อผ้า หรือ ถังขยะ เสื่อจากใยกล้วย เฟอร์นิเจอร์ต่าง ๆ เป็นต้น สำหรับในไต้หวัน แม้ค่าแรงจะแพง แต่ก็มีชุมชนของชนพื้นเมืองคาวาลัน ชื่อชุมชนซิน เซ่อ ตั้งอยู่ที่ตำบลฟงปิน เมืองฮัวเหลียน มีศูนย์หัตถกรรมถักทอกาบกล้วยแห่งเดียวในไต้หวัน(香蕉絲工坊) ที่มีการสืบทอดภูมิปัญญางานถักทอจากบรรพบุรุษของชนเผ่ามาเป็นเวลานานนับร้อยปี แม้ปัจจุบันชนผ่าคาวาลันมีประชากร 1,532 คน(สถิติเดือนเม.ย.ปี 2021) แต่ก็ยังมีความเหนียวแน่นที่จะสืบทอดหัตถกรรมถักทอใยกล้วยนี้ต่อไป

กระเป๋าสวยเก๋ ถักทอจากใยกล้วย

เหยียนอวี้อิง(嚴玉英) คุณย่าที่เป็นผู้นำชุมชนของศูนย์หัตถกรรม ปัจจุบันอายุ 84 ปีบอกว่า ตอนที่ยังเด็ก คุณแม่มักจะบอกเสมอว่า งานถักทอใยกล้วยเป็นงานที่ลำบากมากๆ และไม่ต้องการให้คุณย่าเหยียนได้เรียนรู้ แต่เมื่ออายุมากขึ้นกลับพบว่า คนสูงอายุที่รู้จักสานถักทอจากใยกล้วย ส่วนใหญ่ถ้าไม่ใช่อายุมาก ก็เป็นคนรุ่นเก่าๆ ที่ล้มหายตายจากไปแล้ว คุณย่าเหยียนรู้สึกกังวลมากว่างานหัตถกรรมของชนเผ่าที่มีคุณค่าอาจจะขาดคนสืบทอดได้ เพราะฉะนั้น ตอนที่อาม่าอายุ 62 ปีแล้ว ก็เริ่มหันมาฝึกวิชาถักทอใยกล้วย ซึ่งต้องบอกว่าเริ่มเรียนรู้ตั้งแต่ขั้นพื้นฐานเลยทีเดียว จนกระทั่งปัจจุบัน(อายุ 84 ปี) ถือเป็นผู้อาวุโสที่สุดของศูนย์หัตถกรรมถักทอใยกล้วย คุณย่ากลายเป็นผู้นำของเยาวชนรุ่นใหม่สืบทอดวัฒนธรรมหัตถกรรมสิ่งทอจากใยกล้วยของบรรพบุรุษ

ศูนย์หัตถกรรมถักทอกาบกล้วยซินเซ่อ

ชนเผ่าคาวาลัน เป็นชนพื้นเมืองของไต้หวันที่อาศัยอยู่ในเมืองอี๋หลานหลายร้อยปี แต่ต่อมาชนเผ่าคาวาลันส่วนหนึ่งต้องย้ายถิ่นไปอยู่ที่เมืองฮัวเหลียน เพราะว่าในปลายศตวรรษที่ 19 เกิดสงคราม ทำให้ชาวคาวาลันต้องหลบหนีเข้าไปปะปนอยู่กับชุมชนของชนเผ่าอามิส คุณย่าเหยียนอวี้อิงบอกว่า ในสมัยที่สามียังมีชีวิตอยู่ มักจะเป็นผู้นำชนเผ่าเรียกร้องสิทธิ์ต่างๆ มีการรวมตัวชนเผ่าคาวาลันเข้าด้วยกัน และยังรวบรวมงานศิลปะถักทอใยกล้วยที่สูญหายไปกลับคืนมาด้วย คุณย่าเหยียนอวี้อิงเล่าตามความทรงจำให้ฟังว่า ตอนที่เริ่มเรียนถักทอใยกล้วยอายุ 62 ปี เนื่องจากเครื่องทอเป็นแบบดั้งเดิมต้องวางโครงถักไว้ที่ขาเพื่อทำการถักทอ เมื่อถักไปนานๆ ปวดหลังปวดเอว ปวดขา ขาชา บางครั้งตะคริวจับเสียอีก และในวันแรกที่เรียนมีสมาชิกในชนเผ่าคาวาลันร่วมเรียน 20 กว่าคน แต่เนื่องจากเป็นงานลำบากมาก สมาชิกค่อยๆ หายไป จนกระทั่งตอนที่เรียนจบคอร์สเหลือแค่ 8 คนเท่านั้น

คุณย่าเหยียน(ภาพซ้าย) ผู้นำชุมชนศูนย์หัตถกรรมสอนถักทอใยกล้วยให้กับคนรุ่นต่อไป

คุณย่าเหยียนอวี้อิงคิดว่า แม้งานถักทอใยกล้วยจะยากลำบากแค่ไหน แต่หวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะต้องสืบทอดวัฒนธรรมสิ่งทอนี้ให้กับคนรุ่นใหม่ให้ได้ แม้ผมจะขาวโพลนเต็มศีรษะ เอวและหลังเริ่มคดงอลงไปเรื่อยๆ สายตาก็สู้ตอนหนุ่มสาวไม่ได้ แต่ว่าตลอดระยะเวลากว่า 20 ปีก็ไม่เคยละทิ้งจากงานถักทอเลย คุณย่าเหยียนบอกว่า งานถักทอใยกล้วยเป็นงานจุกจิก ต้องเลือกต้นกล้วยหอมที่มีอายุประมาณ 14 เดือน เวลาปอกกาบกล้วย ต้องแบ่งเป็น 3 ชนิดที่ขึ้นอยู่กับการนำไปใช้งาน กาบกล้วยที่ตากแห้งแล้วจะกรอบ ขาดง่าย เพราะฉะนั้น ช่วงที่ถักทอหากใช้แรงเยอะก็จะขาดง่าย จึงต้องอาศัยฝีมือหรือความชำนาญอย่างยิ่ง

กาบกล้วย วัตถุดิบของการถักทอ