Etxe barruko igogailua zaharra da eta estua. Hantxe ibiltzen gara, gora eta behera bizilagunak, eta beraien zakurrak. Ezen andana bizi da gurean. Zakurzaleak dira gero New Yorken, eta familiako beste kide bat bezala tratatzen dituzte.

Tom Stoppard antzerki idazlea Txekoslovakian jaio zen judu jatorriko familia batean. Gerran gurasoekin Asiara ihes egitea lortu zuen. Baina aita japoniarrek harrapatu eta hil egin zuten. Ama ofizial britainiar batekin ezkondu zen eta hark eman zion umeari abizena, Stoppard. Ingalaterran hazi, hezi eta egin zen famako kazetari eta antzerkigile britainiar gisa. Amari iraganaz galdetzen zionean ez zuen erantzun garbirik jasotzen. “Orain britainiarrak gara, hemen bizi gara, ingelesezko izen bat duzu”.

Igandero joaten gara Baserritarren azokara.

Historia Naturalaren museoaren inguruan jartzen dira New York

iparraldetik eta New Jerseytik datozen laborariak. Konturatu gara,

mundu guztiko migrariek egiten dutela baserrietan behar. Atzo bertan,

barazkiak ordaintzen ari ginela, Nora konturatu zen kutxako emakumea

ingelesean ez zen hizkuntza batean ari zela zenbatzen. Ze

hizkuntzatan zenbatzen duzu?, galdetu zion. Tibetekoan. Tibet aldetik

etorria zen emakume hura, bide luzea haren sorterrira. Bitxia da,

dena den, nola itzultzen garen gure ama hizkuntzara egoera jakin

batzuetan, zenbakiekin, adibidez.

Lou Reed musikariak (New York 1942, 2013), nerabe zela, elektroshock saioak jasan izan zituen, nonbait oinez egiten “manerak” zituelako. Garai hartan uste zen gaya edo lesbiana izatea gaixotasuna zela, bai hori, gaixotasuna, eta bere garaiko beste hainbatek bezala nozitu zuen Reedek terapia anker hura. Gurasoek uste zuten onerako zela. Baina saio horiek ez zuten mutila aldatu. Alderantziz. Guraso eta gizartearekiko herra sortarazi zioten. Eta herra hori atera zuen rock musikaren bitartez, 60ko hamarkadan hasita.

Larunbat mugitua izan nuen. Goiz partean, Basque

Culinary Center-en lan egiten duten lagun batzuekin nuen hitzordua.

Horiekin beti ikasten da zerbait, esan zidaten askoren artean, janari

ikerketetan badagoela esparru bat deitzen dena “espazioko janaria”.

Espazio ontzietan jaten dena? Galdetu nien nik, xalo. Ez, gauza

konplexuagoa da. Martera bizitzera joaten garenean han jan beharko

duguna aztertzen duena. Hara!

Irailaren 11 egun seinalatua da, Dorre bizkiak,

Diada, Salvador Allenderen hilketarena. Eta Rosika Schwimmerren

urtebetetzea ere bai. 1877ko irailaren 11n jaio zen Budapesten.

Bat-bateko ekaitza zela eta, haren amak korrika egin zuen zuhaitz baten

abarora eta orduan erditu zen, denbora baino lehenago. Liburuetarako,

pertsonaiak asmatu egiten dira edo besterik gabe bizitzatik jaso,

hortxe egon direlako ezkutuan, jende arruntaren bistatik aparte,

beren beregi baztertuak, kasu askotan. Rosika Schwimmerren figurak

zetzan ez hilerri batean, New Yorkeko liburutegi publikoan baino,

kartoizko kutxetan sartua, norbaitek noiz zabalduko zain. Bizitzaren

zorte bat izan da kaxa horiek zabaltzeko aukera izatea. Halako

pertsona handi bat ezagutzea, hilondoan baina gertutik.

p { margin-bottom: 0.25cm; direction: ltr; line-height: 115%; text-align: left; orphans: 2; widows: 2; background: transparent }

Nabari izan dugu prezioen igoera New Yorkera itzultzean. Janaria, kafea, kaleko gailetak, dena igo da eguneroko bizimoduan. Eta horrekin batera, hiriaren itxura bera aldatzen hasi da. Alokairuek nabarmen egin dute gora. Eta lokalak ixten hasi, ezari ezarian, kaleak aldatuz. Duela urte askotako negozioek ezin izan diote eutsi inflazioaren oldarrari, batzuk zarratu eta berriak zabaltzen dituzte, gero eta bizkorrago ixteko. Europaren aldean, ohartu gara, abiada bizian mugitzen da dena hemen.

Ekainaren hemeretzia jai da Estatu Batuetan. Ez da luzarotik datorren ohitura, 2020an bertan ezarri baitzuen Biden presidenteak, Juneteenth National Independence Day, izenarekin, nahiz eta jendeak Juneteenth deitzen dion, June (ekaina) eta nineteenth (hemeretzigarrena) hitz berean bilduz. Texasen esklabutza bukatu zen eguna hartzen da gogoan, Estatu Batuetako lehen estatua hori egiten, 1865eko ekainaren 19an. Afroamerikarrek geroztik ospatzen dute haien eskubideen aldarrikapen gisa, eta zenbait estatutan ere besta izan da, duela bi urte jaiegun federala bilakatu zen arte, ehun eta hirurogeitabost urte beranduago.

Semearen urtebetetze festa egin genuen eskolako patioan. Koloretako globoak, goxoak eta euskal jokoak. Puxika hankara lotu eta elkar harrapatzen, artoa biltzen, eta soka-saltoan. Gurasoetako batek esan zigun, “merkea izan da, egia esan, umeek gutxi behar dute pozik egoteko”.

Madrileko liburu azokara liburuak sinatzera joan bai, baina Durangokotik legez, zaku bete libururekin itzultzen naiz etxera. Klasikoen itzulpen berriek deitu didate arreta aurten, Odisea ala Genesiaren liburuaren itzulpenek. Azken hau, laiko batek egindako lehen itzulpena, gaur eguneko hizkeran. Liburua berriz itzultzean, jatorrizko iturrietara zuzenean joatean, deskubrimenduak egiten dira.