O Auschwitz

Do Archiwum Muzeum Auschwitz trafiła kolekcja listów i dokumentów związanych z Janem Nowakiem, lekarzem z Krakowa, który jako więzień niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych pracował w szpitalach obozowych i niósł pomoc innym więźniom.

Dokumenty, wśród których jest m.in. list wysłany z obozu i 7 listów przysłanych do obozu przez jego bliskich, przekazał do Archiwum Marek Trybulski, właściciel krakowskiego salonu numizmatycznego.

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z darczyńcą oraz dr. Wojciechem Płosą, kierownikiem Archiwum Muzeum Auschwitz.

Szczególną grupą więźniów obozu Auschwitz byli więźniowie funkcyjni, odpowiedzialni m.in. za utrzymywanie dyscypliny wśród więźniów, porządku w blokach czy nadzorowaniewykonywanej pracy. O pierwszych trzydziestu więźniach funkcyjnych – Niemcach przywiezionych do KL Auschwitz 20 maja 1940 roku i oznaczonych numerami od 1 do 30 opowiada dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz.

W ciągu blisko pięciu lat funkcjonowania obozu KL Auschwitzsłużyło w nim około 8200 esesmanów i 200 nadzorczyń SS. Jak wyglądał ich czas wolny, co robili po służbie, kiedy wracali do koszar, oraz co działo się w dniach wolnych od pracy, opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum.

Szczególnymi obiektami, które znajdują się w Zbiorach Miejsca Pamięci Auschwitz, są powstałe w okresie funkcjonowania obozu bajki. Tworzone z potrzeby serca, w nadziei, że pozostawią ślad po ich autorach, wysyłane były drogą nielegalną poza obóz.

Ich twórcami byli więźniowie zatrudnieni w obozowym Biurze Budowalnym. Dzięki pomocy ludzi przebywających na wolności – przekazywali bajki swoim bliskim. O historii powstania bajek z Auschwitz opowiadają: Jadwiga Kulasza, emerytowana pracowniczka Archiwum Miejsca Pamięci, oraz członkowie rodzin autorów tych szczególnych dokumentów: Felicjan Świerczyna, syn Bernarda Świerczyny, oraz Andrzej Czulda, syn Henryka Czuldy.

O grupie więźniów funkcyjnych w obozie Auschwitz już mówiliśmy w jednym z poprzednich podcastów. Znaleźć można go na stronie: podcasty.auschwitz.org. O powojennych losach niektórych więźniów funkcyjnych opowie w tym odcinku dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz.

=====

Grafika" Mieczysław Kościelniak, Praca przy walcu.

Źródło: Zbiory Muzeum Auschwitz

Niemcy utworzyli obóz koncentracyjny Auschwitz wiosną 1940 r. dla więźniów mężczyzn. Pierwsze kobiety deportowano do obozu w marcu 1942 r. Łącznie w czasie funkcjonowania obozu zarejestrowano w nim ponad 130 tysięcy więźniarek. O historii pierwszych transportów kobiet opowiada dr Teresa Wontor-Cichy z Centrum Badań Muzeum.

======

Lekcja on-line o kobietach w KL Auschwitz

Oświęcim przed wojną był miastem zamieszkanym przez Polaków i Żydów. W czasie II wojny światowej został wcielony do Niemiec, a nazwę miasta zmieniono na Auschwitz. Pod koniec 1939 r. zamieszkiwało go ponad 12,5 tys. osób, z czegookoło połowę stanowili Żydzi. W pobliżu Oświęcimia znajdowały się wsie, które w grudniu 1939 r. weszły w skład niemieckiej jednostki administracyjnej: Stadtbezirk Auschwitz. Mieszkało w nich około 13 tys. osób. 

W związku z powstaniem i rozbudową obozu Auschwitz w sumie zmuszono do opuszania swoich domów kilkanaście tysięcy polskich i żydowskich mieszkańców Oświęcimia iokolicznych miejscowości. W podcaście „O Auschwitz” przedstawiamy fragmenty relacji świadków tych wydarzeń oraz ich bliskich.

=====

W podcaście wykorzystano materiały ze zbiorów:

 Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau:

- relacja Zofii Przybyłowskiej

- relacja Piotra Bielenina

- relacja Mariana Górnickiego

- relacja Sylwestra Szałaśnego

- relacja Krystyny Szałaśny

- relacja Sabiny Rosenbach (spisana, odczytana przez lektorkę)

- relacja Heleny Mataniak (spisana, odczytana przez lektorkę)

- relacja Heleny Hoły (spisana, odczytana przez lektorkę)

Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej:

- relacja Heleny Grzesło

- relacja Aleksandra Karkoszki

- relacja Józefy Handzlik

- relacja Wandy Saternus

- relacja Marii Gawron

- relacja Janiny Stawowy

- relacja Wandy Patyny

- relacja Henryka Kuczka

- relacja Marii Jurczyk

- relacja Tadeusza Firczyka

Muzeum Żydowskie w Oświęcimiu:

- relacja Abrahama i Jerzego Feinerów

- relacja Loli Bodner

Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie:

- relacja Ewy Neiger (spisana, odczytana przez lektorkę)

- relacja Sylwii Bachner (spisana, odczytana przezlektorkę)

- relacja Anny Hönig (spisana, odczytana przez lektorkę)

- relacja Tauby Grünn (spisana, odczytana przez lektorkę)

Wśród wielu grup osób, które deportowano do niemieckiego obozu Auschwitz, Słowaccy Żydzi zajmowali miejsce szczególne. Zostali do obozu przywiezieni w chwili, gdy dokonywała się w nim zasadnicza przemiana organizacyjna i funkcjonalna. Z miejsca koncentracji i stopniowego wyniszczania więźniów poprzez dramatyczne warunki egzystencji i ciężką pracę w ośrodek masowej zagłady w komorach gazowych. O szczegółach tego procesu opowiada dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

=====

Lekcja on-line o deportacjach Żydów ze Słowacji.

Nowa publikacja Muzeum „Biurokracja i Ludobójstwo” ukazuje administracyjny wymiar funkcjonowania niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz w kontekście dokonywanej w nim zagłady. Materiał badawczy książki stanowi wyjątkowy zbiór dokumentów przechowywanych w archiwum, około 100 teczek personalnych esesmanów z załogi obozowej.

O szczegółach tej publikacji opowiada jej autor dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum BadańMuzeum Auschwitz.

Więcej o książce>>>

Oświęcim przed wojną był niewielkim miastem na południu Polski, liczącym koło 13 tysięcy mieszkańców, polskich i żydowskich. W czasie II wojny światowej miasto zostało anektowane do III Rzeszy, a wiosną 1940 roku na jego przedmieściach Niemcy utworzyli obóz koncentracyjny Auschwitz. Jak wyglądały zmiany struktury ludności, na terenie przyobozowym oraz kontakty załogi obozu z ludnością cywilną opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum Auschwitz.

=====

Więcej informacji można znaleźć w artykule, który ukazał się w pokonferencyjnej publikacji, „Face of War”, Vol. 6, „City and the War”.