Ter gelegenheid van het vijftigjarig jubileum van de Universiteit Maastricht (UM), maakt Observant een serie podcasts waarin we terugblikken op het verleden, kijken naar het heden, pieken en dalen de revue laten passeren en voorzichtig vooruitkijken naar de toekomst.

In deze eerste aflevering een kleine zoektocht naar het tafeltje waaraan koningin Juliana plaatsnam in 1976 om de oprichtingsoorkonde te ondertekenen en een gesprek met Sjeng Kremers, gouverneur (commissaris van de koningin) in Limburg van 1977 tot 1990. Hij kwam naar het zuiden toen de Rijksuniversiteit Limburg - zoals de UM toen nog heette - nog maar net het levenslicht had gezien en ontfermde zich er direct vol overtuiging over. Mede ingegeven door de opdracht om de werkgelegenheid aan te zwengelen na de sluiting van de mijnen. En daarin speelde de onderwijsinstelling ook een belangrijke rol. “Ik heb de universiteit gesteund tot in Den Haag.”

What’s allowed — and what isn’t — when you break into a computer system? Is ethical hacking possible? And how far can you go in exploring the digital boundaries? These are some of the questions a group of about ninety students of Maastricht University has been tackling since this year. They’ve come together to form MaaSec, currently the only Dutch chapter under the banner of the ACM, the world’s largest educational and scientific computing society.

Since its founding, MaaSec has been making waves: the group was nominated for the UM Student Prize 2025 and has been excelling in so-called Capture the Flag competitions, says Andrei Vişoiu, a third-year bachelor's student of Computer Science and one of the driving forces behind MaaSec. “We want students to stay curious and creative when it comes to cybersecurity and computer science. Explore what’s possible, but always stay within the boundaries of what’s possible and allowed.”

How do you study effectively? Why are breaks important during learning? What is a good balance between having fun and actually learning something? And how do those decisions impact your future life? More than you think, says Niklas Wenzel, a PhD candidate at the Education Institute of the Faculty of Health, Medicine and Life Sciences.

Wenzel believes that the best way to make the most of your student years is by thoroughly challenging yourself. Small decisions made now are the building blocks for later. “If you learn to persevere now, you’ll be able to do that in the future too. That’s not only important for yourself but also for others - think of your parents or siblings, the family you may one day start, your friends. You’re capable of much more than you think, as long as you challenge yourself. University is a place to discover, to grow, and to make mistakes while you still can, without major consequences.”

We eten veel te veel suiker en dat is – geen verrassing – ontzettend slecht voor ons. Ooit, in een tijd waarin de mens moest jagen om te overleven, waren die calorieën zeer welkom om in leven te blijven, maar vandaag de dag zorgt al die zoetigheid voor grote problemen als diabetes, leververvetting en overgewicht. 

De Maastrichtse hoogleraar Martijn Brouwers luidt in zijn boek Suiker in overvloed de noodklok. Als we niet snel iets doen aan onze leefstijl, zitten we straks in groten getale aan medicijnen zoals Ozempic om af te vallen.  

Wie kampt met psychische klachten, zoals bijvoorbeeld een depressie, krijgt vrijwel altijd een standaard behandeling die is gericht op de diagnose – in dit geval een depressie. Maar dat blijkt lang niet altijd effectief. Vaak spelen op de achtergrond nog veel meer klachten. Zo kan iemand met anorexia zich ook somber voelen. Of heeft iemand die kampt met boulimia ook last van angstaanvallen. Een standaard behandeling volstaat dan niet. En in plaats van één diagnose te stellen, lijkt het beter de symptomen in kaart te brengen – en de samenhang daartussen.

Dit zogenoemde netwerkmodel is de afgelopen vijf jaar uitvoerig onderzocht door een groep wetenschappers onder leiding van de Maastrichtse hoogleraar experimentele klinische psychologie Anita Jansen. Dankzij de zwaartekrachtsubsidie van zo’n 20 miljoen euro - de grootste Nederlandse onderzoeksbeurs - die ze in 2019 kreeg toegekend voor een periode van tien jaar, kan ze het model testen en de behandeling van mensen met psychische klachten verbeteren.

In deze editie van de Observant podcast vertelt ze hoe het onderzoek ervoor staat en wat er de komende jaren nog moet gebeuren. “De puzzel is uitgestrooid, maar nog lang niet alle stukjes liggen op hun plek.”

Jongeren beginnen later aan seks. Het was een van de voornaamste conclusies uit het laatste onderzoek van kenniscentrum Rutgers naar de seksuele gezondheid van jongeren van 13 tot 25 jaar. Lag de leeftijd in 2012 nog op 17 jaar, in 2023 kwam het gemiddelde uit op 18,7.

Observant vroeg studenten naar hun ervaringen en vooral hun vragen over seksualiteit. Die legden we aan seksuoloog en psycholoog Marieke Dewitte. In deze podcast vatten we ze nog eens samen en schuift ook Sebastiaan Pronk aan, arts bij het Centrum voor Seksuele Gezondheid van de GGD Limburg-Noord waar studenten ook aankloppen met soms prangende kwesties. 

De do’s en don'ts voor een gezond leven vliegen je soms om de oren, maar wat moet je nu wel en niet geloven? Onderzoeker Lieve Vonken bedacht evidence-based health tips: wetenschappelijk onderbouwde adviezen die ze deelde met studenten op onder andere social media. Ze kreeg hulp van docent gezondheidsbevordering Lisa Harms en hoogleraar gezondheid en sociale psychologie Rob Ruiter weet of mensen wel zin hebben die tips ook op te volgen.  

Nederlanders slikken veel medicijnen. Van een paracetamolletje tot zwaardere middelen die worden gebruikt bij bijvoorbeeld behandelingen tegen . Resten daarvan komen in het riool en dat is slecht nieuws voor ons drinkwater en ecosysteem. Ben Janssen, farmacoloog en docent aan de Universiteit Maastricht, denkt met studenten Faiza Kashif en Angella Namuyomba na over oplossingen.

In deze uitzending te gast: hoogleraar en jurist Eric van de Luijtgaarden en onderzoeker Erik van Rijsselt. Van de Luijtgaarden leerde Limburgs en pleit voor meer erkenning van de taal.

Van Rijsselt legde de keerzijde van de bevrijding bloot: in Maastricht werden eind 1944 vermeende collaborateurs hardhandig opgesloten.     

Van de Luijtgaarden en Van Rijsselt gaan in gesprek met redacteuren Peter Doorakkers en Deborah Blekkenhorst.