Op z’n Kop!

Ruim 43.000 extra rijksambtenaren sinds 2018. Een personeelsbestand van meer dan 168.000 mensen. En jaarlijkse personeelskosten die zijn opgelopen van 8 miljard naar 15,3 miljard euro. De overheid groeit, de regels stapelen zich op en burgers en ondernemers lopen vast. Nu belooft dit kabinet een kleinere, slimmere en eenvoudigere overheid. Maar wie moeten daarvoor zorgen? Dezelfde bestuurders en ambtenaren die het systeem hebben laten uitdijen. Waarom zouden de veroorzakers van het probleem nu ineens met de oplossing komen?

In deze aflevering van Op z’n Kop! ontvangen Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman oud-topambtenaar Mark Frequin. Hij werkte bij verschillende ministeries en kent de Haagse machine van binnenuit. Hoe doorbreek je een systeem waarin nieuwe taken en regels er gemakkelijk bij komen, maar zelden iets verdwijnt?

Den Haag moet veel meer leren van het bedrijfsleven: werk eenvoudiger organiseren, overbodige managementlagen schrappen en mensen afrekenen op resultaten. Welke taken kunnen helemaal weg? Hoeveel bureaucratie houden ambtenaren voor elkaar in stand? En wie durft daar werkelijk de bezem door te halen? In Argentinië schrapte Javier Milei tienduizenden overheidsfuncties. Waarom kan dat in Nederland niet? Luister mee en oordeel zelf! 

Wat gebeurt er wanneer maatschappelijke tegenstellingen steeds scherper worden en burgers het gevoel krijgen dat hun stad of land onherkenbaar verandert? In 2019 sprak Kleis Jager al over Parijs als strijdtoneel van rellen en politieke omwentelingen. Inmiddels zijn de vragen over identiteit, immigratie, ongelijkheid en samenleven nog altijd actueel.

In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met journalist Kleis Jager en Nadia Palesa Poeschmann, PowNed-verslaggever die in Parijs woont, in gesprek over de ontwikkelingen in Frankrijk. Hoe ervaren zij de veranderingen in de Franse samenleving? Wat zijn de achterliggende oorzaken van de onrust en in hoeverre zien we vergelijkbare ontwikkelingen in Nederland? Welke verschillen zijn belangrijk en wat betekenen deze veranderingen voor de toekomst van onze samenleving? Luister mee en oordeel zelf!

Jarenlang waarschuwde demograaf Jan van de Beek voor de grote invloed van migratie op de Nederlandse woningmarkt. Maar zijn boodschap kreeg weinig gehoor. Politici en media bleven wijzen op het veelgenoemde cijfer dat slechts 7 procent van de toewijzingen in de sociale huursector naar statushouders gaat. Daarmee bleef de olifant in de kamer buiten beeld: de extra woningvraag die door migratie ontstaat.

Nieuw onderzoek van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) zet die discussie op scherp. Volgens het onderzoek was migratie tussen 2015 en 2024 verantwoordelijk voor ongeveer 60 procent van de extra woningvraag. Bij voortzetting van de huidige trend zijn de komende tien jaar circa 340.000 woningen nodig voor migranten. Ook maakt het EIB duidelijk waarom het 7%-cijfer een vertekend beeld kan geven van de werkelijke druk op de woningmarkt.

Waarom bleef deze realiteit zo lang onderbelicht? Waarom houden politiek en media vast aan het 7%-narratief? En waarom werd de invloed van migratie niet zo expliciet benoemd in het rapport van de Staatscommissie onder leiding van Richard van Zwol?

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met dr. Jan van de Beek over de cijfers, de politieke verantwoordelijkheid en de gevolgen voor het migratiebeleid. Als de woningnood voor een belangrijk deel samenhangt met migratie, welke consequenties moet dat dan hebben? En waarom lijkt het zo moeilijk om die vraag openlijk te stellen? Luister mee en oordeel zelf! 

Waarom zit Nederland muurvast? Boeren weten niet waar ze aan toe zijn, woningbouw loopt vertraging op en ondernemers lopen tegen steeds meer regels aan. Steeds klinkt hetzelfde antwoord: het moet van Brussel. Maar volgens oud-vicepremier en emeritus hoogleraar economie Eduard Bomhoff biedt Europa ruimte die Nederland zelf weigert te benutten.

Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen spreken met Bomhoff over zwakke ministers, ambtenaren die volgens hem hun eigen koers doordrukken en instituties die kritiek van buiten niet toelaten. Hoe groot is de afstand tussen het Nederland dat we buiten zien en de politieke werkelijkheid in Den Haag?

Ook op rechts gaat het steeds weer mis. Waarom lukt het maar niet om de versplinterde partijen te verenigen? Bomhoff heeft een concreet voorstel: houd iedere week een gezamenlijke fractievergadering en presenteer daarna samen de plannen voor Nederland. Kunnen BBB, SGP, JA21 en Mona Keijzer zo een begin maken met een rechtsblok?

Een gesprek over stikstof, klimaatbeleid, de veranderde koers van links en het doodzwijgen van andersdenkenden. En over de vraag of er opnieuw iemand kan opstaan die, zoals Pim Fortuyn, het politieke landschap op zijn kop zet. Luister mee en oordeel zelf!

Ondernemen in Nederland betekent steeds vaker laveren tussen vergunningen, toezichthouders en een groeiende stapel regels. Maar wat als ondernemers niet alleen gefrustreerd raken door de overheid, maar zelfs bang zijn om zich daar publiekelijk over uit te spreken?

Deze week wilden we spreken met een ondernemer die na jaren van procedures en natuurregels zelfs overweegt zijn bedrijf te beëindigen. Uiteindelijk haakte hij af. Niet omdat hij niets te vertellen had, maar omdat hij vreest dat openlijke kritiek op de overheid zijn lopende zaak geen goed zal doen.

Hoe is het zover gekomen? Wanneer beschermen regels het algemeen belang en wanneer zitten ze ondernemers vooral in de weg? En waarom lukt het Den Haag al jaren niet om de regeldruk daadwerkelijk terug te dringen? Daar komt deze week een nieuwe belastingdiscussie bovenop. Het kabinet sleutelt opnieuw aan box 3 en aan de belastingregels voor ondernemers met een eigen bv. Wat betekenen die plannen voor ondernemers? 

Te gast in Op Z'n Kop #256 is Erik Ziengs, oud-Tweede Kamerlid, ondernemer en voorzitter van Ondernemend Nederland. Met hem bespreken we de vraag: krijgt de Nederlandse ondernemer nog de ruimte om te ondernemen, of is hij vooral bezig de overheid tevreden te houden?

Nederland was ooit koploper in homo-emancipatie. Nu staat nog maar 22 procent van de jongens op de middelbare school positief tegenover homoseksualiteit. Bij meisjes daalde dat percentage in vier jaar van 78 naar 51 procent. De reacties zijn voorspelbaar. Links wijst naar rechts, Andrew Tate en de ‘manosphere’. Rechts wijst naar moslims. Iedereen heeft de schuldige alweer gevonden. Maar hoe zit het nou echt? En is de afnemende homoacceptatie niet een symptoom van een veel groter probleem? Wat zegt het over onze samenleving als de vrijheid om jezelf te zijn steeds minder vanzelfsprekend wordt? Vanmiddag is medeoprichter van Pride Amsterdam en oud-leraar Siep de Haan te gast in Op z’n Kop. Hij zag hoe leerlingen niet meer durfden mee te varen op prideboten of achter een kraampje te staan op Paarse Vrijdag. Uit angst om gefilmd of bespuugd te worden. Ook zag hij ouders die hun kinderen op Paarse Vrijdag thuishielden van school. Zijn boodschap is helder: scholen moeten grenzen stellen. Wie zijn kinderen thuishoudt tijdens seksuele voorlichting, moet ze die lessen laten inhalen. Desnoods op zaterdag. Stop met nóg meer rapporten schrijven en begin met handhaven. Volgens De Haan zijn er meerdere oorzaken en moet ook de invloed van de islam bespreekbaar zijn. Tegelijkertijd is zijn kritiek op de emancipatiebeweging scherp: helpen al die vlaggen, letters en campagnes eigenlijk wel? Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen gaan met hem in gesprek. Wat gaat er mis met de homoacceptatie in Nederland — en wat is er nodig om het tij te keren?

Nederland heeft een overheid die steeds groter wordt, steeds meer geld uitgeeft en steeds meer mensen nodig heeft om zichzelf draaiende te houden. Maar wat levert al dat beleid eigenlijk op? In deze aflevering van Op Z’n Kop! praten Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met ondernemer en financieel-economisch criticus Huib Boissevain na Prinsjesdag over de vraag die Den Haag liever niet stelt: welke overheidsuitgaven verdienen het nog om op de begroting te staan?

Boissevain ziet een overheid die miljarden uitgeeft aan beleid, hersteloperaties en het repareren van fouten die ze zelf heeft veroorzaakt. Ondertussen stijgt de belastingdruk en blijft de vraag naar extra geld voor zorg, onderwijs en infrastructuur terugkomen. Van de toeslagenaffaire en box 3 tot Groningen, IT en falende aanbestedingen: hoeveel van die honderden miljarden aan overheidsuitgaven zijn daadwerkelijk effectief? Kan Nederland al zijn politieke ambities nog betalen? Of wordt het tijd om de overheid eindelijk te saneren? Luister mee en oordeel zelf! 

Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen bespreken in deze aflevering van Op z’n Kop! van alles wat hen bezighoudt. Maar onder al die onderwerpen lijkt één rode draad te zitten: de verhouding tussen burger en macht. Wat als de overheid burgers uit voorzorg gaat volgen? Waar ligt de grens tussen veiligheid en toezicht? En wie controleert degenen die zeggen dat ze in ons belang handelen?

Wat gebeurt er wanneer bestuurders en bestuurden elkaar steeds minder begrijpen? Is de groeiende kloof tussen verschillende groepen in de samenleving inmiddels een nieuwe vorm van klassenstrijd? Ze bespreken de opkomst van Alternative für Deutschland (AfD), maar ook de afkeer tegen Ongehoord Nederland. Het roept niet alleen politieke vragen op, maar ook een fundamentelere vraag over democratie: hoeveel ruimte is er voor een overtuiging die niet past binnen het bestaande politieke en bestuurlijke kader?

En wat gebeurt er als rond Oekraïne steeds verdergaande politieke en bestuurlijke keuzes als noodzakelijk of vanzelfsprekend worden beschouwd? Hoeveel ruimte blijft er dan over voor twijfel, debat en kritiek? Een gesprek dus over media, verkiezingen, toezicht, macht, oorlog, politiek en de samenleving waarin we leven. Luister mee en oordeel zelf! 

De wereld is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd en Defensie wil zich voorbereiden op een mogelijk conflict. Daarvoor is niet alleen veel geld nodig, maar ook meer ruimte om te oefenen, te bouwen en zich voor te bereiden. De Wet op de Defensiegereedheid moet dat mogelijk maken, onder meer door onder voorwaarden tijdelijk af te wijken van bestaande regels over bijvoorbeeld geluidsoverlast en milieuvergunningen.

Maar de wet raakt aan meer dan alleen militaire oefeningen. Defensie wil ook kunnen oefenen met drones, sensoren, digitale netwerken en andere technologieën in de civiele ruimte. Daarbij kunnen mensen en voertuigen onbedoeld worden geregistreerd. Wat betekent dat voor onze privacy? En hoe voorkomen we dat tijdelijke mogelijkheden voor militaire gereedstelling uitgroeien tot structurele gegevensverwerking in de openbare ruimte?

Daar komt de geschiedenis van het LIMC bij: de militaire eenheid die tijdens de coronacrisis op onrechtmatige wijze maatschappelijke informatie verzamelde, onder meer over demonstraties en journalisten. Hoe sterk zijn de waarborgen in de nieuwe wet en wie houdt toezicht op de uitvoering?

In deze aflevering van Op Z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Prof. dr. Ewald Engelen. Hij uitte eerder stevige kritiek op de Europese herbewapening en maakt zich ook zorgen over de Wet op de Defensiegereedheid.

Hoe ver mag Defensie gaan in naam van militaire weerbaarheid? En hoe zorgen we ervoor dat onze voorbereiding op een mogelijk conflict niet ten koste gaat van democratische controle, privacy en burgerlijke vrijheden? Luister mee en oordeel zelf!

‘Het moet van Brussel.’ Maar wat doet Nederland zélf? Terwijl Nederland nog altijd gevangen zit in de stikstofcrisis, komt de volgende Europese crisis eraan: de Natuurherstelwet. En de deadline komt dichtbij: Op 1 september 2026 moet Nederland het Ontwerp-Natuurplan bij Brussel indienen. Het definitieve plan volgt uiterlijk een jaar later.

In deze aflevering van Op z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Europarlementariër Bert-Jan Ruissen van de SGP. Ruissen waarschuwt al jaren voor de gevolgen van Europees natuurbeleid. Hij ziet de Natuurherstelwet als een groot gevaar en alarmeert dat deze nog grotere gevolgen kan krijgen dan de stikstofcrisis. Ondertussen belooft Den Haag geen ‘nationale koppen’ boven op de Europese regels te zetten. Maar is dat geloofwaardig? En wat gebeurt er als Den Haag opnieuw kiest voor eigen, strengere meetlatten, doelen en regels? Luister mee en oordeel zelf!