OVT Doc

Het is 30 jaar geleden dat de laatste dienstplichtigen de kazernes verlieten. Al die parate dienstplichtigen leken niet meer nodig: De Koude Oorlog was voorbij en daarmee de dreiging van een oorlog. 
Maar de dienstplicht werd nooit afgeschaft, want je wist maar nooit of er opnieuw oorlogsdreiging zou komen.  
Nu die dreiging er weer is, leek het ons een goed moment om de prachtige serie die Michal Citroen vijf jaar geleden maakte over twee eeuwen geschiedenis van de dienstplicht opnieuw uit te zenden. Hoe was het om dienstplichtige te zijn? En hoe werden ze getraind? 

In 2021 maakte programmamaker Michal Citroen een 4-delige serie over de geschiedenis van de Nederlandse dienstplicht, aan de hand van OVT-archief, dagboekfragmenten en nieuwe interviews. 
Dik twee eeuwen bestaat de dienstplicht in Nederland. Het land beschermen hoefde in al die tijd maar drie keer. Kunnen dienstplichtigen dat wel?

Sinds dit jaar krijgen 17-jarigen weer een dienstplichtbrief van Defensie. Ze zijn formeel ingeschreven als dienstplichtig én krijgen een vrijwillige en vrijblijvende enquête over hun interesses. 
Dat het daarbij blijft, en ze niet naar de kazerne hoeven, is omdat de dienstplicht in 2017 werd opgeschort. De Koude Oorlog was voorbij en een groot paraat leger leek niet meer nodig. 
De laatste echte dienstplichtigen verlieten dertig jaar geleden de Nederlandse kazernes. 

Reden genoeg om de prachtige serie die programmamaker Michal Citroen in 2021 over de geschiedenis van de Dienstplicht maakte, te herhalen.

Sinds dit jaar krijgen 17-jarigen weer een dienstplichtbrief van Defensie. Ze zijn formeel ingeschreven als dienstplichtig én krijgen een vrijwillige en vrijblijvende enquête over hun interesses.
Dat het daarbij blijft, en ze niet naar de kazerne hoeven, is omdat de dienstplicht in 2017 werd opgeschort. De Koude Oorlog was voorbij en een groot paraat leger leek niet meer nodig.
De laatste echte dienstplichtigen verlieten dertig jaar geleden de Nederlandse kazernes. 

Reden genoeg om de prachtige serie die programmamaker Michal Citroen in 2021 over de geschiedenis van de Dienstplicht maakte, te herhalen.

De beelden van fotograaf en activist Letizia Battaglia (1935-2022) gingen de hele wereld over, als historisch bewijs van de bloederige maffiaoorlogen op Sicilië in de jaren ’70 en ‘80. Maar Battagliafotografeerde niet alleen plaatsen delict, ze legde ook de schoonheid van haar geboortestad Palermo vast. Wie was zij? En wat zette ze op het spel door de maffia recht in de ogen te kijken? Een audioportret gemaakt door Laura Stek, naar aanleiding van de tentoonstelling Letizia Battaglia: Life, Love and Death in Sicily in Fotomuseum Den Haag. 

Met curatoren Iris Sikking en Paolo Falcone, en historicus Arthur Weststeijn. 

In de documentaire van vandaag een portret van een vrouw die een groot deel van de 20e eeuw meemaakte en het staartje van de 19e: Tante Annie uit de Jordaan. Gewoon een vrouw uit een Amsterdamse volksbuurt die goudeerlijk vertelt over haar leven.  
Programmamaker Jacqueline Maris interviewde Tante Annie toen ze 95 jaar was voor de serie ‘Arbeiderslevens’. Inmiddels bijna 40 jaar geleden. Katinka Baehr maakte een hermontage. 

‘Ik heb mijn danserscarrière aan Darja Collin te danken.’ Dat zei de wereldberoemde choreograaf Hans van Manen kort voor zijn dood tegen Arend Hulshof, de biograaf van Darja Collin. 

Onlangs zonden we in OVT een tweeluik over Collin. Ze was vrijgevochten, gedreven, getalenteerd en van grote betekenis voor de dans. En ze was de eerste Nederlandse danseres die internationaal doorbrak. 

Vandaag een korte bonus-aflevering met onder andere Hans van Manen, gemaakt door Katinka Baehr en Arend Hulshof.  

De biografie die Arend schreef heet ‘Alleen in dans kon zij wonen. Het vrijgevochten leven van Darja Collin.’ 
 

Ed van der Elsken kennen we vooral van zijn iconische straatfotografie, maar hij deed veel meer dan dat. Dat is te zien in de tentoonstelling ‘Ed van der Elske. Up Close’ die deze week opende in het Rijksmuseum in Amsterdam. Programmamaker Rinke Vreeke dook met Hinde Haest, conservator fotografie van het Rijksmuseum, in het persoonlijke werkarchief van Van der Elsken. Aan de hand van niet eerder aan het publiek getoonde notities, schetsen, proefversies van fotoboeken en een onverfilmd script, maakte ze een portret over hem. Over hoe Van der Elsken te werk ging, hoe hij experimenteerde, maar ook over zijn vele reizen en de rol van zijn (ex-) partners in zijn carrière. Een portret over de mens die schuilgaat achter het beeld van de vrijgevochten fotograaf. 
 

Het Rembrandthuis in Amsterdam viert vandaag zijn 125e verjaardag. Een goed excuus voor ons om de documentaire te herhalen die Laura Stek in 2019 maakte over het wonderbaarlijke verhaal van twee schilderijen van Rembrandt.

Het waren de lievelingen van de laatste Poolse koning, kwamen in handen van een fantastische en dappere gravin, er werd om de werken gevochten door Hitler en Göring én ze leken ze in een grote brand verloren te zijn gegaan. Tot ze in 1994 opeens weer opdoken: de twee Rembrandtschilderijen Meisje in een schilderijlijst en Geleerde aan zijn lessenaar. Nu hangen ze in het Koninklijk Paleis in Warschau.  

Laura Stek maakte deze documentaire op basis van het boek Het meisje en de geleerde van Gerdien Verschoor. 

Het was schokkend nieuws deze week: Vier mannen zijn aangehouden in een groot onderzoek naar het drogeren en seksueel misbruiken van vrouwen.  

Reden voor ons om de documentaire te herhalen die Christianne Alvarado maakte over de begintijd van de ‘Blijf van m’n lijfhuizen.’ De opvanghuizen voor mishandelde vrouwen ontstonden in een tijd waarin geweld tegen vrouwen absoluut niet serieus werd genomen, zelfs niet door hulpverleners. Sinds die tijd is er veel veranderd, maar het probleem is allesbehalve verdwenen. 

Het interview met Noor van Crevel uit het archief van Atria is gedaan door Josien Pieterse. Met dank aan Flora Vallenduuk van Atria, archief voor vrouwengeschiedenis, en Renée Römkens, emeritus hoogleraar gender-gerelateerd geweld.