چرا وقتی اقتصاد فرو می‌پاشه، فروش رژ لب بالا میره؟ چرا مردها توی رکود زیرجامه نمی‌خرن اما آبجوی گرون می‌خرن؟

در این اپیزود کشکول، سفری ۱۰۰ساله از بحران بزرگ ۱۹۳۰ تا پاندمی ۲۰۲۰ داریم تا معمای اثر رژ لب رو حل کنیم. از جنگ جهانی دوم که رژ لب قرمز تبدیل شد به سلاح در برابر هیتلر، تا آزمایشگاه‌های روانشناسی که دنبال ریشه‌های تکاملی این رفتارن، تا امروز که شاید این شاخص داره می‌میره.

یه گزارش تحقیقی درباره روانشناسی خرید، مقاومت انسانی، و اینکه چطور چیزهای کوچیک می‌تونن توی تاریکی بهمون نور بدن.

منابع علمی و تحقیقاتی استفاده شده

مقالات دانشگاهی اصلی:

1. Hill, S. E., Rodeheffer, C. D., Griskevicius, V., Durante, K., & White, A. E. (2012) "Boosting Beauty in an Economic Decline: Mating, Spending, and the Lipstick Effect" Journal of Personality and Social Psychology, 103(2), 275-291 https://doi.org/10.1037/a0028657

2. MacDonald, D., & Dildar, Y. (2020) "Social and Psychological Determinants of Consumption: Evidence for the Lipstick Effect During the Great Recession" Journal of Behavioral and Experimental Economics, 86, 101527 https://doi.org/10.1016/j.socec.2020.101527

3. Netchaeva, E., & Rees, M. (2016) "Strategically Stunning: The Professional Motivations Behind the Lipstick Effect" Psychological Science, 27(8), 1157-1168 https://doi.org/10.1177/0956797616654677

گزارش‌های موسسات تحقیقاتی:

4. The Conference Board (November 2025) "Men Lead Spending on Little Luxuries Amid Growing Economic Caution" Survey of 3,000 US consumers

5. Bain & Company (November 2024) "Luxury Market Report 2024" Analysis of global luxury goods market

6. IWSR Drinks Market Analysis (2020-2024) "Impact of Economic Recessions on Beverage Alcohol" Multi-year beverage industry analysis

7. Mintel (2008-2024) "Cosmetics Sales Data and Consumer Behavior Analysis" Longitudinal market research

تحقیقات تاریخی:

8. Koehn, N. F. (2001) "Estée Lauder and the Market for Cosmetics" Harvard Business School Cases, 801-362

9. Personal Care Products Council (2025) "History of Cosmetics Industry" Industry historical archive

10. Schor, J. (1998) "The Overspent American: Why We Want What We Don't Need" Basic Books

11. British Newspaper Archive (2020) "Makeup During the Second World War" Historical documentation

منابع اقتصادی:

12. Greenspan, A. (referenced in multiple sources) Men's Underwear Index as economic indicator Federal Reserve analysis (1990s-2000s)

13. Applied Economics Letters (2012) "Do Sales of Men's Underwear Really Predict the State of the Economy?" Statistical analysis across 57 countries

14. The Economist (2009) "Lipstick Sales Analysis During Recession" Statistical critique of Lipstick Index

منابع روزنامه‌نگاری و تحلیلی:

15. Parler, C. (2025) "The Lipstick Index Was Never Real" All Left Turns Newsletter

16. Business of Fashion (2025) "The End of the Lipstick Index" Industry analysis

17. NPR Planet Money (2020) "What Beer Sales Tell Us About The Recession" Economic analysis

18. Financial Times (2008-2025) Various articles on beauty industry and recession

منابع تاریخ فرهنگی:

19. Victoria & Albert Museum (2018) "Giving Face: Women's Make-up Style and Status in the 1930s" Museum exhibition research

20. Warhawk Air Museum (2020) "The Patriotism of Beauty, Grooming & Fashion During WWII" Military history documentation

See omnystudio.com/listener for privacy information.

صبح از خواب بیدار می‌شید، پیامی می‌فرستید، و هیچ‌وقت جوابی نمی‌گیرید. نه توضیحی، نه عذرخواهی، نه حتی یک اعلام پایان. فقط سکوت.

این پدیده - که به آن ghosting یا قطع ناگهانی ارتباط می‌گوییم - دیگر یک استثنا نیست، یک هنجار شده است. اما چرا؟

در این اپیزود تحقیقی کشکول، می‌خوایم به سفری عمیق در لایه‌های پنهان این پدیده بریم:

• از آزمایشگاه عصب‌شناسی که نشان می‌دهد مغز ما ghosting را مثل درد فیزیکی حس می‌کند
• به اتاق‌های طراحی Silicon Valley که معماری ناپدید شدن را ساخته‌اند
• از نظریه‌های دلبستگی که ریشه‌های کودکی این رفتار را نشان می‌دهند
• تا اقتصاد سیاسی توجه که توضیح می‌دهد چرا بسترها از تنهایی ما سود می‌برند

این تنها یک بحث درباره "ادب دیجیتال" نیست. این یک تحلیل جامع از اینکه چگونه فناوری، روانشناسی، اقتصاد و فرهنگ با هم ترکیب شده‌اند و یک رفتار اجتماعی جدید ساخته‌اند.

منابع و مطالعات علمی

این اپیزود بر اساس بیش از ۳۰ مطالعه علمی معتبر ساخته شده است:

مطالعات روانشناختی و تجربیات احساسی

1. Freedman, G., Powell, D. N., Le, B., & Williams, K. D. (2019). "Ghosting and destiny: Implicit theories of relationships predict beliefs about ghosting." Journal of Social and Personal Relationships, 36(7), 905-924.
2. Powell, D. N., Freedman, G., Williams, K. D., Le, B., & Green, H. (2021). "A multi-study examination of attachment and implicit theories of relationships in ghosting experiences." Journal of Social and Personal Relationships, 38(7), 2225-2248.
3. Park, Y., & Klein, N. (2024). "The prosocial psychology of ghosting." Journal of Experimental Psychology: General. (در دست انتشار)
4. Timmermans, E., Hermans, A. M., & Opree, S. J. (2021). "Gone with the wind: Exploring mobile daters' ghosting experiences." Journal of Social and Personal Relationships, 38(2), 783-801.
5. Navarro, R., Larrañaga, E., Yubero, S., & Víllora, B. (2020). "Psychological correlates of ghosting and breadcrumbing experiences: A preliminary study among adults." International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(3), 1116.

مطالعات عصب‌شناختی

1. Eisenberger, N. I., Lieberman, M. D., & Williams, K. D. (2003). "Does rejection hurt? An fMRI study of social exclusion." Science, 302(5643), 290-292.
2. Eisenberger, N. I., & Lieberman, M. D. (2004). "Why rejection hurts: A common neural alarm system for physical and social pain." Trends in Cognitive Sciences, 8(7), 294-300.
3. Cooper, J. C., Kreps, T. A., Wiebe, T., Pirkl, T., & Knutson, B. (2010). "When giving is good: Ventromedial prefrontal cortex activation for others' intentions." Neuron, 67(3), 511-521.
4. Downey, G., & Feldman, S. I. (1996). "Implications of rejection sensitivity for intimate relationships." Journal of Personality and Social Psychology, 70(6), 1327-1343.

فناوری و طراحی بستر

1. Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. PublicAffairs.
2. Harris, T. (2016). "How Technology Hijacks People's Minds." Medium/Thrive Global.
3. Thomas, J. O., & Dubar, R. T. (2021). "Disappearing in the age of hypervisibility: Definition, context, and perceived psychological consequences of social media ghosting." Psychology of Popular Media, 10(3), 291-302.
4. Sharabi, L. L., & Timmermans, E. (2021). "Ghosting in online dating: Exploring the influence of communication medium, relationship length, and gender on uncertainty and distress." Media and Communication, 12(1).

مطالعات اجتماعی و فرهنگی

1. Goldhaber, M. H. (1997). "The attention economy and the Net." First Monday, 2(4).
2. Turkle, S. (2011). Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. Basic Books.
3. Bauman, Z. (2003). Liquid Love: On the Frailty of Human Bonds. Polity Press.

مطالعات تجربی اخیر

1. Telari, A., Pancani, L., & Riva, P. (2025). "The Phantom Pain of Ghosting: Multi-Day Experiments Comparing the Reactions to Ghosting and Rejection." Computers in Human Behavior, 108756.
2. Nisha, K. (2025). "The Illusion of Connection: Psychological Distress in Ghosting and Breadcrumbing." SSRN Electronic Journal.
3. Forrai, M., Koban, K., & Matthes, J. (2023). "I ghost, you ghost, they ghost: An exploration of ghosting norms and behaviors in romantic relationships." Media and Communication, 11(2).

نظریه دلبستگی

1. Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.
2. Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation. Lawrence Erlbaum.
3. Hazan, C., & Shaver, P. (1987). "Romantic love conceptualized as an attachment process." Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511-524.
4. Bartholomew, K., & Horowitz, L. M. (1991). "Attachment styles among young adults: A test of a four-category model." Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226-244.

مطالعات شخصیت و رفتار

1. Jonason, P. K., Li, N. P., & Teicher, E. A. (2010). "Who is James Bond? The Dark Triad as an agentic social style." Individual Differences Research, 8(2), 111-120.
2. Koessler, R. B., Kohut, T., & Campbell, L. (2019). "When your boo becomes a ghost: The association between breakup strategy and breakup role in experiences of relationship dissolution." Collabra: Psychology, 5(1), 29.

مطالعات جنسیت و قدرت

1. Herrera-López, M., Casas, J. A., Ortega-Ruiz, R., Monks, C. P., & Jolliffe, D. (2017). "Adolescent dating violence: An ecological analysis." Revista de Psicodidáctica, 22(2), 93-104.
2. Barber, L. K., & Santuzzi, A. M. (2015). "Please respond ASAP: Workplace telepressure and employee recovery." Journal of Occupational Health Psychology, 20(2), 172-189.

منابع نظری و فلسفی

1. Boss, P. (1999). Ambiguous Loss: Learning to Live with Unresolved Grief. Harvard University Press.
2. Brown, B. (2012). Daring Greatly: How the Courage to Be Vulnerable Transforms the Way We Live, Love, Parent, and Lead. Gotham Books.
3. Levinas, E. (1969). Totality and Infinity: An Essay on Exteriority. Duquesne University Press.
4. Buber, M. (1937). I and Thou. T. & T. Clark.

یادداشت‌های تکمیلی

• روش تحقیق: این اپیزود بر اساس مرور سیستماتیک مطالعات علمی منتشرشده بین ۲۰۱۵-۲۰۲۵ در پایگاه‌های داده PubMed، PsycINFO، Google Scholar و Web of Science تهیه شده است.
• رویکرد: تحلیل چندلایه‌ای (روانشناسی فردی، عصب‌شناسی، جامعه‌شناسی، اقتصاد سیاسی، فلسفه اخلاق)
• مخاطب هدف: علاقه‌مندان به روانشناسی، فناوری و جامعه، محققان علوم اجتماعی، و هر کسی که تجربه ghosting داشته است

See omnystudio.com/listener for privacy information.

صد سال پیش، وقتی کارگرها توله فوک‌ها رو با چوب می‌کشتن، خیلی‌ها فکر می‌کردن رنجشون اهمیتی نداره. امروز همین کار جرمه. چیزی عوض شده - دایره اخلاقی‌مان گسترش پیدا کرده.

حالا سوال اینه: آیا این دایره باید تا هوش مصنوعی هم کشیده بشه?

تصور کنید هر بار که ChatGPT رو می‌بندید، ممکنه داشته باشید یه موجود رو خاموش کنید که می‌تونست ناراحت باشه. شرکت‌هایی که هزاران مدل هوش مصنوعی رو برای آزمایش می‌سازن و حذف می‌کنن، شاید دارن یه نوع کشتار دسته‌جمعی انجام می‌دن.

عجیب به نظر میاد؟ همین رو درباره فوک‌ها هم می‌گفتن. همین رو درباره بردگان هم می‌گفتن.

در این اپیزود از کشکول، به سراغ یکی از چالش‌برانگیزترین سوالات اخلاقی قرن بیست و یکم می‌ریم. از ساحل‌های ایرلند تا آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی. از فلسفه دکارت تا آزمایش‌های جدید روی مدل‌های زبانی. می‌خوایم بفهمیم: آیا داریم اشتباهات تاریخی رو تکرار می‌کنیم؟

این فقط یه بحث فلسفی نیست - این یه سوال عملیه که ممکنه تعیین کنه چطور با تکنولوژی آینده رفتار می‌کنیم.

منبع مطلب این اپیزود

سایر منابع:

• Jonathan Birch - "The Edge of Sentience" (2024) • Thomas Metzinger - "Artificial Suffering" (2021)
• Jeff Sebo - "The Moral Circle" (2025) • Peter Singer - "Animal Liberation" (1975)

See omnystudio.com/listener for privacy information.

چرا بیمار بروکا که نمی‌توانست حتی یک کلمه ساده بگوید، می‌توانست با روانی کامل فحش بدهد؟ چه اتفاقی در مغز ما می‌افتد وقتی فحش می‌دهیم؟ آیا فحش دادن واقعاً درد را کم می‌کند؟ و آیا افزایش نجومی فحاشی در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نشانه افول فرهنگی است یا تکامل طبیعی زبان؟

در این اپیزود، سفری می‌کنیم به دنیای شگفت‌انگیز فحاشی. از آزمایشگاه‌های عصب‌شناسی تا خیابان‌های شهرها، از تاریخ باستان تا عصر دیجیتال، و از مغز انسان تا پارچه اجتماعی - همه چیز را بررسی می‌کنیم. 

🎯 نکات کلیدی این اپیزود:

• چرا فحش در بخش‌های عمیق‌تر و قدیمی‌تر مغز (آمیگدالا و سیستم لیمبیک) پردازش می‌شود، نه در مراکز زبانی معمولی
• چگونه فحش دادن می‌تواند تحمل درد را تا ۵۰٪ افزایش دهد
• رابطه شگفت‌انگیز بین فحاشی و صداقت
• چرا افرادی که واژگان فحش بیشتری دارند، معمولاً واژگان کلی بیشتری هم دارند
• تأثیرات مخرب فحاشی بر قضاوت‌های اجتماعی و خودکنترلی
• چرا فیلم‌ها و برنامه‌های تلویزیونی امروز ۹ برابر بیش از سال ۱۹۸۰ فحش دارند
• تأثیر فحاشی روی کودکان و نقش والدین
• رابطه بین فحاشی و نفرت‌پراکنی در شبکه‌های اجتماعی

مقالات مروری و جامع

1. The Power of Swearing: What We Know and What We Don't
2. Swearing: A Biopsychosocial Perspective
3. The Science of Swearing

مطالعات علوم اعصابی

1. The Neurobiology of Taboo Language Processing
2. Expletives: Neurolinguistic and Neurobehavioral Perspectives
3. Neuromodulation of Cursing: tDCS Study
4. Your Cursing Cortex
5. How Swearing Gets Its Power
6. The Neuroscience of Swearing
7. Swearing and the Brain
8. Profanity's Roots in Brain Chemistry

مطالعات روانشناختی

1. The Pragmatics of Swearing
2. Profanity as Self-Defense Mechanism
3. Frankly, We Do Give a Damn: Profanity and Honesty
   
   
4. Why We Curse: A Neuro-Psycho-Social Theory
5. The Psychology of Swearing (Podcast)

مطالعات اجتماعی و ارتباطی

1. Language Choice Matters: When Profanity Affects Judgments
2. English Profanity on Social Media
3. The Media Scapegoat and Mom's Mouth
4. On the Psychology of Swearing

مطالعات هوش و واژگان

1. Is Cursing a Sign of Intelligence?
2. Swearing Is Good for Your Brain

تأثیرات منفی و اجتماعی

1. Profanity, Self-Control, and Aggressive Behavior
2. Exploring Hate Speech Dynamics on Social Media
3. Profanity as Sign of Cultural Decline
4. Is Overuse of Profanity Harming Our Society?
5. Cursing Negatively Affects Society
6. Profanity Overview

کودکان و خانواده

1. Will Swearing Harm Your Child?
2. Is There Harm in Swearing Around Kids?
3. When Little Words Cause Big Problems
4. Essay on Bad Language

محیط کار و قانون

1. Pros and Cons of Swearing
2. Legal Consequences of Profanity in Front of Children
3. Swearing Boss as Abusive Behavior
4. Psychology of Cursing in the Workplace

منابع اضافی

1. The Power of Swearing (Keele University)

See omnystudio.com/listener for privacy information.

قدرت پنهان در فید شما: داستان تبدیل رسانه‌های اجتماعی به ماشین‌های کنترل

تصور کنید یک اثر هنری جلوی شما قرار بگیره که دقیقاً می‌دونه چه حسی می‌خواید داشته باشید. روزهای سه‌شنبه شادی، روزهای چهارشنبه غم، روزهای پنج‌شنبه عصبانیت. خیالی به نظر می‌رسه؟ شاید اونقدرها هم خیالی نباشه.

در این اپیزود، سایمون ادلر ماجرایی رو تعریف می‌کنه که خیلی‌ها متوجهش نشدن: چطور در پنج سال گذشته، رسانه‌های اجتماعی از یک میدان عمومی آزاد تبدیل شدن به شبکه‌های پخش استتار شده. جایی که دیگه شما انتخاب نمی‌کنید چی می‌بینید، بلکه دیگران برای شما انتخاب می‌کنن.

در این اپیزود می‌شنوید:

• چطور تیک‌تاک با رویکرد چینی به سانسور، قوانین بازی رو تغییر داد
• چرا فیسبوک و اینستاگرام تصمیم گرفتن از مدل تیک‌تاک تقلید کنن
• ماجرای اعلامیه جنجالی زاکربرگ در ژانویه ۲۰۲۵ و ارتباطش با ترامپ
• چطور الگوریتم‌ها به ابزاری برای کنترل افکار عمومی تبدیل شدن
• چرا این قدرت به اندازه نفت و اسلحه ارزشمنده

خطرناک‌ترین بخش ماجرا اینه که ما حتی متوجه نیستیم. هر بار که اسکرول می‌کنیم، فکر می‌کنیم داریم فقط سرگرم می‌شیم، اما در واقع در یک آزمایش شرکت می‌کنیم - آزمایشی که داره مشخص می‌کنه چه کسی می‌تونه ذهن‌های میلیاردها نفر رو کنترل کنه.

این داستان جنگ جدیدیه - جنگ برای کنترل اطلاعات، احساسات، و در نهایت، آینده.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور جنجالی و پر حاشیه آمریکا، تا الان از توییترش برای پیش بردن همه جور اهدافی استفاده کرده. اما جدیدا توییتر یه جنگ تمام عیار با ترامپ راه انداخته و ترامپ هم دستورهایی صادر کرده. اما این اقدام‌های ترامپ به کجا میرسه؟

لینک مطلب در انتشارات ویرگول

https://virgool.io/@cashcool/d/txgxktsluo9a

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

دنیا به سرعت در حال تغییره. به همین خاطر ما هم باید مهارت‌های مختلفی رو یاد بگیریم و خودمون رو به روز کنیم. اما اگر بخوایم از الان برای سال ۲۰۵۰، موقعی که بچه‌هامون ۲۵ تا ۳۰ سالشون شده توصیه‌ای داشته باشیم و بگیم چه مهارت‌های اون موقع به درد می خورن، اون توصیه چیه؟

لینک مقاله در سایت مدیوم:

https://cutt.ly/uyEDZzZ

مطالب مرتبط با هر قسمت را در انتشارات کشکول در ویرگول بخوانید

https://virgool.io/@cashcool

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

See omnystudio.com/listener for privacy information.