एखादा मोठा राजकारणी माणूस जास्तीत जास्त काय विचार करू शकतो? निवडणुका जिंकण्याचा किंवा कशीतरी सत्ता मिळवण्याचा! पण आपले लोकमान्य टिळक हे फक्त एक राजकारणी नव्हते, तर ते एका खऱ्या 'बिझनेस टायकून' प्रमाणे देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा आणि त्यात राबणाऱ्या गरिबातल्या गरीब कामगाराचा विचार करत होते. त्या काळात भारतात ज्या काही कापड गिरण्या किंवा फॅक्टरी होत्या, त्या बहुतांश इंग्रजांच्या मालकीच्या होत्या. तिथे काम करणाऱ्या भारतीय मजुरांची अवस्था एकदम जनावरांसारखी होती. त्यांना चौदा-चौदा तास राबवून घेतलं जायचं आणि पगार मात्र एकदम नाममात्र, म्हणजे दिवसाला काही आणेच दिले जायचे. एकदा एका सभेत टिळकांना या कामगारांच्या प्रश्नावर छेडण्यात आलं. त्यांना विचारलं गेलं की, 'तुम्ही एवढं स्वदेशी स्वदेशी करता, पण जर तुम्ही स्वतः एखादी फॅक्टरी किंवा मिल काढली, तर तुम्ही काय वेगळं करणार?' तेव्हा लोकमान्यांनी जे उत्तर दिलं, ते ऐकून तिथल्या सगळ्या मोठ्या उद्योजकांना घाम फुटला. टिळक अत्यंत गर्वाने म्हणाले, 'जर मी माझ्या देशात, माझ्या लोकांच्या पैशातून एखादी मिल सुरू केली, तर मी फक्त माझा स्वतःचा फायदा किंवा प्रॉफिट बघणार नाही. मी त्या फॅक्टरीत काम करणाऱ्या माझ्या भारतीय मजुरांना इंग्रजांच्या मिलपेक्षा दुप्पट पगार देईन! आणि हे मी त्यांच्यावर उपकार म्हणून नाही, तर 'सोशल वेलफेअर' म्हणजे समाजाच्या प्रगतीसाठी करेन!' विचार करा मित्रांनो, आजच्या काळात सुद्धा मोठे बिझनेसमन फक्त स्वतःच्या प्रॉफिटचा विचार करतात. पण शंभर वर्षांपूर्वी हा माणूस सांगत होता की खरी प्रगती तेव्हाच होईल जेव्हा फॅक्टरीतला शेवटचा कामगार सुखी आणि श्रीमंत होईल. त्यांनी कामगारांना नुसतं लढायला नाही शिकवलं, तर त्यांच्या हक्काची जाणीव करून दिली. म्हणूनच मुंबईतल्या आणि पुण्यातल्या कामगारांसाठी टिळक हे नुसते पुढारी नव्हते, तर ते त्यांच्यासाठी एखाद्या देवासारखे होते...